جراحی زیبایی، گزاره ناتمام تقنینی

گروه اجتماعی الف،   3980815090

جراحی زیبایی، تکثر و تنوع دامنه آن در کشور ما از چند دهه قبل مسائل و دغدغه های اجتماعی، شرعی، حقوقی و اخلاقی مختلفی را برانگیخته است؛ با این حال، نظام تقنینی، غافل از مشکلات نظام قضایی، نظام سلامت و بی توجه به نگرانی های جامعه، اقدامی برای گشودن گره کور این معما نکرده است.

قانونگذاران، با وجود ارتقای نظام حقوقی حاکم بر مسئولیت پزشک در قانون مجازات اسلامی مصوب ۱۳۹۲، به چهره های خاص این مسئولیت بی اعتنا مانده اند و ناگزیر، قواعد حقوقی در مرزهای عام مسئولیت پزشکی، مهجور مانده است.

اگرچه با بهره گیری از مبانی شرعی و به استناد فتواهای مراجع عظام و تفسیر و تأویل صحیح مقررات کنونی پیرامون مسئولیت پزشکی، می توان مواردی از اعمال جراحی زیبایی را که در زمان حاضر انجام می شود، با بحران مشروعیت و برچسب اقدام غیرقانونی مواجه دانست، ولی تنها صراحت و قاطعیت قانونی در کنار رهیافت موثر اجرایی، راهگشای این مشکل خواهد بود.

در این رابطه، مستفاد از بند «ج» ماده ۱۵۸ قانون مجازات اسلامی مصوب ۱۳۹۲، هر نوع عمل جراحی یا طبی مشروع که با رضایت شخص یا اولیا یا سرپرستان یا نمایندگان قانونی وی و رعایت موازین فنی و علمی و نظامات دولتی انجام می شود، مستوجب کیفر نیست. در این بند صراحتاً بر مشروعیت جراحی تأکید شده است و مفهوم مخالف آن حاکی از استحقاق کیفر در موارد ارتکاب اعمال جراحی مخالف با شرع است.

از سویی دیگر، در ماده ۴۹۵ قانون نیز تصریح بر لزوم انطباق عمل پزشک بر مقررات پزشکی و موازین فنی و عدم ارتکاب تقصیر و به ویژه تأکید بر عدم تقصیر یا قصور پزشک در علم و عمل جهت رهایی وی از مسئولیت، این چالش اساسی را پیش می کشد که چگونه می توان پاره ای از جراحی های زیبایی که صرفاً تحت تأثیر هیجانات و تبعیت از مدها و به ویژه متأثر از الگوهای فضای مجازی و تقلید و تغییر چهره صورت می گیرد و متعاقباً ریسک معتنابه توأم با هر جراحی را نیز پذیرا می شود، مصداق یک جراحی منطبق با موازین فنی و به دور از هر گونه قصور و تقصیری دانست؟

در حقیقت تشخیص و پذیرش ضرورت جراحی خود جزوی مهم از عملیات پزشکی است که به میزان مرحله عمل جراحی و تکالیف و تعهدات پس از آن می تواند برای پزشک مسئولیت زا باشد. به هر ترتیب نگرانی پیرامون جراحی زیبایی یک مسأله جدی و حقیقی است؛ زیان هایی که رواج بدون قاعده و افسارگسیخته این جراحی می تواند وارد کند صرفاً معطوف به مصرف کنندگان و دریافت کنندگان خدمات سلامت نیست؛ بلکه این امر می تواند به اعتبار و حیثیت پزشکی به عنوان میراث و سرمایه گرانبهای جامعه سلامت هر کشور، خدشه وارد آورد.

برخی ممکن است سئوال کنند چگونه می توان انجام جراحی زیبایی را تابع قاعده حقوقی کرد؟ حال آنکه تشخیص ضرورت جراحی، امری دشوار و حتی ممتنع است؛ چگونه و با چه ملاکی می توان به راستی عضوی از تن یک فرد را طبیعی و عضوی را ناقص دانست تا بر مبنای آن میان جراحی زیبایی و ترمیمی فاصله انداخت. از طرفی چطور می شود جراحی زیبایی در مواردی که با کارکرد بهبود وضعیت روانی و افزایش اعتماد به نفس متقاضی انجام می پذیرد از موردی که برای دنباله روی محض از تمنیات نفسانی یا متأثر از اختلالات روانی (نظیر وسواس مرضی نسبت به شکل بدن و انجام مکرر اعمال جراحی زیبایی) باشد، تمیز داده شود؟

در پاسخ باید گفت؛ گرچه تا حدی این ایرادها صحیح و وارد به نظر می رسد ولی از طرفی، در موارد بسیاری می توان با ملاک های نوعی و متعارف و با استفاده از جلب نظر کارشناسان میان حالت های فوق تمایز قایل شد. نمی توان باب علم و تشخیص علمی را به بهانه های واهی سد کرد و جراحان خاطی و متقاضیان ناآگاه را در باتلاق گمراهی، مطلق العنان باقی گذاشت تا به سلامت و اعتبار خود و دیگران لطمه وارد آورند.

این مسأله با منابع سلامت، اعتبار شأن پزشک و حقوق مادی و معنوی افراد جامعه گره خورده است و طبیعتاً سازواره نظام حقوقی کشور نمی تواند نسبت به آن بی اعتنا بماند. به نظر می رسد راهکاری موثر در این خصوص، ایجاد یک کمیته ضرورت سنجی جراحی زیبایی برای تشخیص لزوم و تجویز انجام جراحی جراحان به ویژه در موارد محل مناقشه باشد.

این نهاد می تواند با حضور یک متخصص پزشکی قانونی، یک حقوقدان آشنا به فقه، یک پزشک متخصص و با ریاست نماینده قضایی یا دادستان، برقرار شود و طبق ضوابط قانونی یا دست کم آیین نامه ای که در این خصوص به تصویب می رسد، به اعلام نظر مقتضی مبادرت کند؛ امری که امروزه در کشورهای پیشرفته توسط کمیته های اخلاق بالینی مراکز درمانی انجام می شود.  

حتی در نظام های حقوقی لیبرال نیز شاهدیم به رغم ابتنای قواعد حقوقی بر آموزه های فردگرایی و تأکید مفرط بر آزادی اشخاص در تصمیم گیری، در موارد مناقشه برانگیز (برای نمونه در زمانی که میان اقوام بیمار و پرسنل بیمارستان در انجام یک جراحی پرمخاطره اختلاف نظر باشد یا بیمار در جراحی انتخابی، برای تصمیم گیری، فاقد اهلیت و صلاحیت شناخته شود)   با اطلاع به مقام قضایی مربوطه در این زمینه و استماع دلایل طرفین تصمیم مقتضی در خصوص مورد، از سوی مقام مربوطه با درنظرداشتن همه  مسائل، اتخاذ می شود.

باید خاطرنشان کرد که عمل پزشکی و فن جراحی در حوزه اقتدار و اختیار پزشکان است اما تصمیم گیری در مورد مسائلی که علاوه بر جنبه پزشکی ریشه در موضوعات فلسفی، اخلاقی، فقی، جامعه شناسی دارند، نمی تواند یکسره تابع رأی پزشکان یا متقاضیان جراحی باشد.

بدیهی است نتیجه چنین شرایطی تزلزل حرفه ای، گسیختگی اخلاقی، افزایش اعمال زیانبار و در نهایت رواج عدالت پریشی در اجتماع است و باید گفت جراحی های زیبایی معضلی رو به رشد در سایه سکوت تقنینی و پرتگاهی بزرگ برای اعتبار پزشکی است و رسالت حقوق پزشکی در اینجا نمایان می­ شود.

درک حقایق پزشکی و تلاش برای حفظ اعتبار و منزلت آن در سایه اهتمام به یافته های علوم اخلاق پزشکی، فقه پزشکی، جامعه شناسی پزشکی و نظرداشت مصالح عمومی و ایجاد توازن میان حقوق افراد و حقوق جامعه جهت استقرار نظم و تمشیت عدالت در منظومه سلامت کشور از جمله  رسالت های حقوق پزشکی است.

به هر ترتیب اگرچه باید گلایه داشت چرا به جای اینکه وقایع ناگوار و ناهنجاری های اجتماعی راهنمای قانونگذار در تصویب قوانین درخور باشد، قانونگذار نباید نقش راهبرانه، پیشروانه و پیشگیرانه خود را به خوبی ایفا کند، ولی کماکان در زمان کنونی امیدواریم تا پیش از تحمیل هزینه ها و زیان های بیشتر از ناحیه اقدامات غیرقانونی در این رابطه به نظام سلامت کشور، تصمیمی مقتضی در نظام تقنینی اتخاذ شود؛ گرچه لازمه این اقدام سترگ، کار کارشناسی و انجام مطالعات پیشینی است که باید مبنای درستی برای تصمیمات تقنینی مقتضی باشد.

ایرنا

عناوین مرتبط

پربحث‌های دیروز

  1. پاسخ منطقی قوه قضائیه به سخنان روحانی چه باید باشد؟

  2. بررسی آخرین نظرسنجی‌ها درباره دولت روحانی/ افت بی‌سابقه محبوبیت رئیس‌جمهور

  3. چند نکته درباره انتقادات روحانی از قوه قضائیه و مبارزه با فساد

  4. پاره کردن پلاکارد دانشجویان منتقد در سخنرانی دیروز رئیس جمهور

  5. طرح سوال از رئیس جمهور در پنچ محور

  6. کودتا ؛ رسم همیشگی «سیا» در آمریکا لاتین

  7. نظر رهبری درباره چندهمسری/ «خدا یکی ، محبت یکی و یار یکی»

  8. شهردار تهران: اگر باد بوزد وضعیت هوا خوب می‌شود

  9. روحانی: ناامید کردن مردم آسان است/ امیدوارم مجلس آینده بهتر باشد/ تلاش شبانه‌روزی من این بود که برجام نشکند

  10. پاسخ تند مقتدی صدر به آمریکا

  11. ۱۴۰ سال زندان برای شیطان شرق پایتخت

  12. نظر رهبر انقلاب درباره چند همسری/ حاشیه‌های مستند «مظنونین همیشگی»/آیا شیب افول محبوبیت روحانی بسیار تند است؟

  13. لحظه خروج مورالس از بولیوی

  14. آقای ترامپ حال شما خوب است؟! ...

  15. روحانی: وضع اقتصاد عمومی خوب است

  16. شهادت سردار طهرانی مقدم و یارانش چگونه رقم خورد؟

  17. رئیس قوه قضائیه: در مبارزه با فساد به هیچ‌وجه عقب‌نشینی نمی‌کنیم

  18. اینفوگرافی/ وضعیت یک‌دهه اخیر ازدواج و طلاق

  19. نوبندگانی: ۱۰۰ دانشجو از علی مطهری به هیأت نظارت شکایت کرده‌اند

  20. ۱۰۰ سال زندان برای ربودن پنج زن تهرانی

  21. ۳ خودرو جایگزین ۴۰۵ مشخص شد

  22. برای آلودگی هوای تهران هم نامگذاری کنید!

  23. تناقض‌های عجیب اینفانتینو در ماجرای ورود بانوان به ورزشگاه‌ها

  24. محاکمه شوهرجوان بدلیل انتشار عکس اینستاگرامی دختری که بعدا با او ازدواج کرد

  25. ستاره مسلمان رئال حجامت کرد+عکس

پربحث‌های هفته

  1. چرا روحانی عصبانی است؟

  2. پاسخ منطقی قوه قضائیه به سخنان روحانی چه باید باشد؟

  3. مشکلات کشور برجای خود باقی است حتی اگر آمریکا به دوست خوب ما تبدیل شود !...

  4. پزشکان کلاه خود را قاضی کنند، مردم توان افزایش تعرفه‌های درمانی را ندارند

  5. شعار اعتراضی مردم یزد: روحانی حیا کن آمریکا رو رها کن

  6. مقایسه قیمت بنزین در ایران با همسایگان و دیگر کشورها

  7. بگویید و مردم را خلاص کنید !

  8. جشن تولد ۷۱ سالگی روحانی در بالای ابرها

  9. امیرآبادی‌فراهانی: زنگنه با وجود ارتشاء در پرونده کرسنت دوباره وزیر شد/ روحانی دستگیری برادرش را تاب نیاورد

  10. بررسی آخرین نظرسنجی‌ها درباره دولت روحانی/ افت بی‌سابقه محبوبیت رئیس‌جمهور

  11. چند نکته درباره انتقادات روحانی از قوه قضائیه و مبارزه با فساد

  12. جرم حداد عادل چیست؟

  13. "چَت" جنجالی سعید ملایی با فدراسیون جهانی/ سناریو از پیش طراحی شده برای پناهندگی + سند

  14. توسعه نیروگاه بوشهر، توقف ناپذیری قطار هسته ای ایران

  15. در برجام تضمین های کافی نگرفتیم/ روحانی بد شانسی آورد/ امروز که در موضع قدرت هستیم بهترین زمان برای حل و فصل مسایل مان است

  16. استیگلیتز: آثار و نتایج آزادسازی بازار سرمایه، نفرت انگیز بوده اند/ مردم حق دارند که حس کنند فریب خورده اند

  17. دو قطبی ایرانی- اسلامی، فرصت یا چالش؟

  18. جمعیت جهان را یارانه ۴۵ هزار و ۵۰۰ تومانی دادیم!

  19. مروری بر جملات حاشیه‌ساز علی مطهری!

  20. روحانی: پرونده‌سازی برای افراد هنر نیست!/ با هم دوست باشیم

  21. چه کسانی عراق و لبنان را به این روز انداختند؟!

  22. علی مطهری: حکومت اسلامی می‌تواند در موضوع «چندهمسری»دخالت کند

  23. درددل های مردم با وزیر کار روحانی درباره بیکاری

  24. طرح برخورد با خانه‌های مجردی

  25. پاره کردن پلاکارد دانشجویان منتقد در سخنرانی دیروز رئیس جمهور

پربحث‌های هفته

  1. پزشکان کلاه خود را قاضی کنند، مردم توان افزایش تعرفه‌های درمانی را ندارند

  2. دو قطبی ایرانی- اسلامی، فرصت یا چالش؟

  3. درددل های مردم با وزیر کار روحانی درباره بیکاری

  4. نظر رهبری درباره چندهمسری/ «خدا یکی ، محبت یکی و یار یکی»

  5. شهردار تهران: اگر باد بوزد وضعیت هوا خوب می‌شود

  6. مرگ ۱۵ کودک ایرانی به دلیل تحریم‌های آمریکا

  7. رئیسی: مصمم‌تر از همیشه با فساد مبارزه خواهیم کرد و مردم را در جریان قرار می‌دهیم

  8. قرار بازداشت «شبنم نعمت‌زاده» تمدید شد/ قاضی مسعودی: آزاد شدن نعمت‌زاده وجود ندارد

  9. کارکنان متخلف سازمان ثبت اسناد بازداشت شدند + جزئیات

  10. افزایش ۵۰ درصدی عوارض ورود به طرح ترافیک

  11. حالا نمی‌شود وزارت بهداشت جشنواره‌های هنری برگزار نکند؟!

  12. سخنگوی سازمان تعزیرات: خودروسازها در روند کاهش قیمت خودرو خلل ایجاد کردند/ برخی دندانپزشکان به دلار هزینه از بیماران دریافت می‌کنند

  13. رئیسی: نیاز داریم با جامعه گفتگو کنیم و جامعه باید از نحوه اقدامات ما باخبر باشد

  14. برای آلودگی هوای تهران هم نامگذاری کنید!

  15. طلای ۲۴ عیار در منوی غذا / استیک و بستنی با روکش طلا، یک میلیون و ۲۰۰ هزار تومان!

  16. درخواست پلیس فتا از دستگاه قضایی: رضا رشیدپور احضار شود

  17. ۴۰ درصد خانه‌های روستایی در ایران سند رسمی ندارند/ حقوق مالکیت پشتوانه‌ توسعه روستایی در ایران

  18. روزانه ۴۰۰ نفر سکته می‌کنند/ ۷۲ هزار ایرانی بیماری ام‌اس دارند/ تا سال ۲۰۳۰ جمعیت کشور سالخورده خواهد بود

  19. ماجرای توقف یک تور مختلط

  20. وزیر بهداشت: مردم نگران تحریم‌های دارویی نباشند

  21. خوابی كه زلزله هم بيدارش نمی‌كند!

  22. جنجال بر سر اینترنت ارزان در ایران

آخرین عناوین