به فیلم «طوفان شن» جفا کردند

گروه فرهنگی الف،   3980813053

طوفان شن تنها اثر نمایشی است که با موضوع و محوریت حمله نیرو‌های امریکایی به طبس ساخته شده و از این حیث، قابل واکاوی دوباره است.

به فیلم «طوفان شن» جفا کردند

روزنامه جوان نوشت: 15 سال پس از شکست ارتش امریکا در صحرای طبس جواد شمقدری عزم کرد تا فیلم و سریالی بر مبنای این واقعه تاریخی بسازد که حاصلش می‌شود «طوفان شن»؛ اثری که در زمان اکران واکنش‌ها و بازتاب‌های متفاوتی را به دنبال داشت؛ گروهی فیلم شمقدری را به عنوان یک کنش هنرمندانه می‌ستایند و دسته‌ای دیگر ضعف و کاستی‌های ساختاری و محتوایی متعددی را بر آن وارد می‌دانند و بری از هنر می‌خوانند. هرچه هست، «طوفان شن» تنها اثر نمایشی است که با موضوع و محوریت حمله نیرو‌های امریکایی به طبس ساخته شده و از این حیث، قابل واکاوی دوباره است. شمقدری از مصائب ساخت طوفان شن می‌گوید و تأکید می‌کند جریانی در کار است که مانع پرداخت نمایشی به حوادث سال‌های ابتدایی انقلاب می‌شود.

از ساخت طوفان شن نزدیک به 25 سال می‌گذرد. اگر قرار بود این فیلم را امروز بسازید نتیجه کار چقدر متفاوت بود؟
طبیعی است که با گذشت زمان اطلاعات جدیدی به دست بیاید و ایده‌های نویی در ذهن شکل بگیرد که باعث تغییراتی شود، اما هر فیلم در همان مقطعی که ساخته می‌شود موضوعیت و اهمیت دارد. با این حال، اگر در زمان خود تأثیراتی را سبب شود، در آینده هم مؤثر خواهد بود.

آیا امکان داشت قصه را در فیلمنامه به شکل دیگری روایت کنید؟
به هر حال در آن مقطع دسترسی ما به اطلاعات محدود بود. امروزه اطلاعات، آمار و خاطرات از آن واقعه بسیار بیشتر موجود است. درواقع این سوژه در ایران یک موضوع فراموش شده بود. طرف امریکایی هم از خدایش بود که این موضوع دوباره مطرح نشود. با طوفان شن اصطلاحاً یک واقعه زیر خاکی دوباره زنده شد که به طور طبیعی واکنش‌هایی را در پی داشت، ازجمله حرف‌ها و خاطرات تازه‌ای که با اکران فیلم زده شد. یک فاصله 25 ساله اجازه می‌دهد که اطلاعات جدیدی مطرح شود. در آن دوران اطلاعات چندانی موجود نبود، حتی هیچ اطلاعات و تصویری از نیرو‌های دلتا نداشتیم، اما الان خودشان عکس‌هایشان در مناطق مختلف جهان ازجمله در غنا و تونس را منتشر کرده‌اند و طبیعی است این دسترسی‌ها برای طراحی لباس و صحنه ایده‌های جدیدی را مطرح کند و تغییراتی را سبب شود.

اصلاً چگونه شد که به فکر ساخت فیلمی درباره واقعه طبس افتادید؟ پرداختن به چنین موضوعاتی سوای دشواری‌هایش نوعی جسارت را نیز می‌طلبد...
زمانی که ماجرای تسخیر لانه جاسوسی در سال 58 پیش آمد مشخص شد یکی از موانع جدی انقلاب اسلامی که تا به امروز هم ادامه دارد امریکاست. پیش از انقلاب، نفوذ امریکا در ایران حتی از ایالت‌های این کشور بیشتر بود و طبیعتاً امریکایی‌ها حاضر نبودند این غنیمت بزرگ را از دست بدهند و تلاش داشتند که این تسلط را برای تأمین منافعشان تکرار کنند. همین تقابل امریکا با انقلاب اسلامی یک دغدغه جدی برای من به عنوان یک فیلمساز بود. پرداختن به دشمنی امریکا و به تعبیر امام راحل شیطان بزرگ با انقلاب اسلامی ازجمله مشغولیات ذهنی‌ام بوده و هست. ماجرای حمله به طبس یک اتفاق واقعی بود که شکل افسانه‌ای به خود گرفته و برای خیلی‌ها باورپذیر نبود؛ برایم مهم بود که به این موضوع بپردازم. بعد از تحقیقات مقدماتی کار را آغاز کردم. اگر باز هم فرصتی دست بدهد روی این موضوعات کار می‌کنم کمااینکه این روز‌ها در حال ساخت سریال «انقلاب دوم» هستم که باز هم به دخالت‌های امریکا در ایران مربوط می‌شود. توطئه‌های مختلف امریکا علیه انقلاب اسلامی همچنان ادامه دارد. همین دغدغه‌ها بود که در آن مقطع با ساخت فیلم طوفان شن تجلی یافت.

فرآیند ساخت فیلم از پژوهش‌ها و تحقیقات اولیه برای نگارش فیلمنامه تا پایان مراحل فنی چه مقدار زمان برد؟
تحقیق و نگارش فیلمنامه تقریباً شش ماه طول کشید. پیش‌تولید و فیلمبرداری هم همین مقدار زمان برد، البته کار به مدت یک‌ونیم ماه متوقف ماند که با همکاری ارتش مشکل رفع شد. طوفان شن فقط یک فیلم سینمایی نبود و سریالی هفت قسمتی هم از آن استخراج شد. درمجموع نزدیک به 400 دقیقه خروجی داشتیم.

خودتان همچنان از ساخت این فیلم و البته کیفیتش رضایت دارید؟
به نظرم در آن مقطع نتیجه کار قابل توجه بود. عده کمی که دست به قلم بودند یک فضاسازی منفی علیه فیلم ایجاد کردند، اما واقعیت این است که طوفان شن تأثیرات خود را گذاشت و همچنان پس از گذشت 25 سال اثر قابل دفاعی است. افرادی را می‌بینم که می‌گویند فیلم را در دوران نوجوانی و جوانی دیده‌اند و با آن خاطره دارند. طوفان شن در قالب فیلم و سریال چه در سینما و چه تلویزیون با استقبال مخاطبان مواجه شد، اما فضای منتقدان متفاوت بود.

اگر اجازه بدهید سؤال قبلی را در یک قالب فانتزی دوباره مطرح کنم؛ از یک تا 20 چه نمره‌ای به طوفان شن می‌دهید؟
خود من که نباید نمره بدهم، اما از آن جا که از اتفاقات خبر دارم و نتایج کار را می‌دانم به نظرم می‌شود به‌راحتی نمره 17 به فیلم داد.

در چهار دهه‌ای که از پیروزی انقلاب می‌گذرد بیش و کم فیلم‌هایی با محوریت دفاع مقدس ساخته شده، اما وقایع مربوط به سال‌های ابتدایی انقلاب کمتر مورد توجه فیلمسازان قرار گرفته و به نوعی مغفول مانده است. آیا رغبت و میلی از طرف فیلمسازان وجود ندارد یا موانعی در کار است؟
هر دو؛ ممکن است این موضوعات برای برخی فیلمسازان دغدغه نباشد، اما موانعی هم وجود دارد. خود من در سریال انقلاب دوم که به 9 ماهه ابتدایی پس از پیروزی انقلاب می‌پردازد با موانع زیادی مواجه هستم و کار دو ماهی است که به علت برآورد نادرست مالی متوقف مانده است. من هم برای جلوگیری از لطمه خوردن اثر و افت کیفیت سریال حاضر نیستم با بودجه کم کار کنم. این سریال یک کار سنگین تاریخی است و همه دست‌اندرکاران این حوزه می‌دانند که ساخت آثار این‌چنینی حتی از فیلم‌های تاریخی درباره صدر اسلام هم بسیار دشوارتر است. هر پلانی را که بخواهی بگیری باید همه اجزایش را خلق کنی؛ چراکه هیچ چیز وجود خارجی ندارد و فرآیند کار بسیار سخت و زمان‌بر است و هزینه‌های خودش را دارد. مدیران تلویزیون، اما این سریال را در کنار مجموعه‌های اجتماعی امروزی می‌گذارند که در چند لوکیشن محدود آپارتمانی و خیابانی فیلمبرداری می‌شود. امیدوارم مدیران تلویزیون در سیاست‌ها و تصمیمات خود تجدیدنظر کنند. این نوع سریال‌های الف تاریخی نیاز به پیش‌تولید سنگین دارند و طبیعی است وقتی برآورد‌ها کم باشد کار به نتیجه نمی‌رسد. چاره‌ای نداشتم و مجبور بودم کار را متوقف کنم تا مگر آقایان بودجه لازم را در اختیار پروژه قرار دهند. به نظر می‌رسد یک برنامه طراحی شده وجود دارد -که البته نمی‌دانم اتاق فرمانده‌ای‌اش کجاست- تا آثار نمایشی درباره مقاطع به‌خصوص ابتدایی انقلاب ساخته نشود. مردم ما به‌خصوص نسل نوجوان و جوان فقط به شکل یک‌طرفه از شبکه معاند پیام دریافت می‌کنند. این شبکه‌ها انقلاب و شخصیت امام (ره) را تحریف می‌کنند و شبهه‌ای بزرگ را به وجود می‌آورند که اصلاً چرا انقلاب شده است، گویی ایرانیان به اشتباه انقلاب کرده‌اند. فکر می‌کنم عمدی در کار است تا میدان خالی باشد برای کسانی که روایت خودشان را ارائه می‌دهند، شبهه ایجاد می‌کنند و ارزش‌های بی‌نظیر انقلاب اسلامی را زیر سؤال می‌برند.

فرآیند ساخت سریال انقلاب دوم بسیار طولانی شده است و گردآوردن دوباره بازیگران پس از وقفه‌های متعدد کار آسانی به نظر نمی‌رسد...
روزی که فیلمنامه این سریال تصویب شد من در برآورد خودم 16 ماه فیلمبرداری را پیش‌بینی می‌کردم، اما متأسفانه تلویزیون اصرار داشت کار 10 ماهه ساخته شود و تهیه‌کننده هم مجبور شد به این خواسته غیرمنطقی تن دهد. درحالی‌که از همان ابتدا معلوم بود نمی‌شود 10 ماهه این پروژه را جمع کرد. الان هم پس از گذشت 10 ماه توانسته‌ایم 70 درصد این سریال را فیلمبرداری کنیم و امیدوارم تصمیم درستی گرفته شود تا بتوانیم کار را از سر بگیریم. این نوع پروژه‌ها مشکلات زیادی دارند و گلایه‌های جدی دارم در این خصوص. حتی معاونت سیما هم حاضر نیست با ما جلسه‌ای بگذارد. هرکسی مسئولیت را از خودش ساقط می‌کند و بر گردن دیگری می‌اندازد. من هم تا جایی سکوت می‌کنم و امیدوارم قبل از اینکه حرف‌هایم را در فضای رسانه‌ای بزنم مشکلات حل شود.

در جایی از شما خواندم که ساخت فیلم طوفان شن از سوی دیپلمات‌های سوئیسی و خبرنگاران امریکایی رصد و دنبال می‌شده است؛ آیا این حساسیت و پیگیری در داخل هم وجود داشت؟
متأسفانه در داخل علاقه‌مندی و پیگیری‌ای وجود نداشت، چه بسا دوست داشتند کار زمین هم بخورد. جای شکرش باقی است که ارتش در آن مقطع حمایت‌های لازم را از پروژه انجام داد. آن زمان بسیاری از جلوه‌های ویژه امروزی در اختیار نبود. پلان داخل هواپیما را باید در هواپیما می‌گرفتیم. نمی‌شد در استودیو کار کنیم. البته از سوی طرف مقابل حساسیت وجود داشت. ابتدا آن‌ها را جدی نمی‌گرفتیم. دیپلمات‌های سوئیسی بار اول به بهانه تفریح در ایام عید نوروز به طبس آمدند، اما بعد دیدیم که پیگیر کار هستند و رفت‌و‌آمد‌ها ادامه دارد. وقتی یادمان آمد که سفارت سوئیس حافظ منافع امریکا در ایران است علت این حضور‌ها و پیگیری‌های مکرر را متوجه شدیم. زمانی که فیلم در جشنواره پانزدهم فجر به نمایش درآمد خبرنگار وال‌استریت ژورنال یک مصاحبه طولانی با من داشت و تیتری زده بود به این مضمون که «تهران چگونه ماجرای گروگان‌گیری را معکوس جلوه می‌دهد!»؛ در زمان گروگان‌گیری امریکایی‌ها خیلی روی 54 گروگانی که در ایران داشتند مانور می‌دادند و مظلوم‌نمایی می‌کردند، اما در فیلم نشان داده می‌شد که خودشان مسافران یک اتوبوس را در طبس به گروگان می‌گیرند. از شبکه‌های ام‌بی‌سی و سی‌بی‌اس خیلی اصرار داشتند برای انجام گفتگو که در آن مقطع توصیه شد به درخواستشان پاسخ مثبت ندهیم. سال 1376 نیز که فیلم اکران شد، کریستین امان‌پور به تهران آمد تا برای برنامه پرمخاطب «60 دقیقه» شبکه سی‌بی‌اس گفت‌وگویی با من داشته باشد. بعد‌ها شنیدم که مصاحبه پخش نشده و به نمایش چند سکانس از فیلم اکتفا کرده‌اند. گویا جواب‌های مورد نظرش را از من دریافت نکرده و دست خالی برگشته بود.

فیلم در زمان اکران با چه واکنش‌ها و بازخورد‌هایی در داخل مواجه شد، به‌خصوص از سوی جریان‌ها و شخصیت‌های سیاسی؟
به علت کمبود امکانات فنی خود من هم فیلم را برای اولین بار در جشنواره فیلم فجر دیدم. زمان فیلم 130 دقیقه بود که طولانی به نظر می‌رسید. یکسری از قضاوت‌هایی که در آن مقطع شد جنبه سیاسی داشت و نوعی تقابل بود. به هر حال همان جریان غربزده‌ای که دوست ندارد با دشمن‌شناسی، چهره واقعی امریکا مشخص شود، در آن برهه هم حضور داشت و فعالیت می‌کرد. به‌هرحال با فیلم برخورد‌های بدی شد. زمان فیلم برای اکران عمومی به 105 دقیقه کاهش پیدا کرد و نتیجه بهتری حاصل شد و مردم استقبال کردند. البته برنامه‌ای را طراحی کردند که فیلم دو هفته بیشتر روی پرده نباشد، من هم آن زمان به فرآیند پخش اشرافی نداشتم. با این حال فروش فیلم قابل قبول بود و طوفان شن جزو 10 فیلم پرفروش سال شد، گرچه می‌توانست فروش بیشتری داشته باشد به شرطی که زمان اکران بیشتری را به آن اختصاص می‌دادند. سریال طوفان شن که پخش شد مخاطب بیشتری پیدا کرد و بازتاب‌های بهتری دریافت کردیم.

آیا قصد ندارید به سینما بازگردید، خاصه با یک فیلم با محوریت سال‌های ابتدایی انقلاب؟
فقط نیت و خواست من مهم نیست. سینما مسیر متفاوتی را در پیش گرفته است. یا باید فیلمت در فضای جذب مخاطب شکل فیلم‌هایی باشد که نوروز امسال اکران شدند که من تعهدی به این نوع سینما ندارم و برای خودم افتخار نمی‌دانم در این فضا کار کنم و با هدف فروش، ارزش‌هایم را زیر سؤال ببرم، یا یک تهیه‌کننده دولتی پیدا بشود یا نهاد‌های دیگر حمایت کنند. طبیعی است اگر این امکان فراهم شود من آمادگی کار دارم و سوژه‌های مختلفی هم در سر پرورانده‌ام. مذاکرات اولیه‌ای هم داشته‌ایم که خاطرات آقای کاظم دارابی را به فیلم سینمایی تبدیل کنیم، البته کار در مراحل مقدماتی است.

همان دانشجوی ایرانی ساکن برلین که در واقعه میکونوس متهم شد؟
بله؛ ایشان ابتدا حبس ابد گرفتند و بعد از 16 سال آزاد شدند.

پربحث‌های دیروز

  1. یک درس مهم ظریف در سیاست خارجی

  2. ضابطین قضایی به توصیه رهبر انقلاب عمل کنند

  3. توضیحات سخنگوی هیئت‌رئیسه مجلس درباره اعتبارنامه تاجگردون و ودیعه مسکن ۲۰۰ میلیونی نمایندگان

  4. نظر زیباکلام درباره سوال از روحانی در مجلس/ انتقاد سلیمی نمین از برخورد مجلس با ظریف/ زیدآبادی: روحانی واقعیت اوضاع اقتصادی را نادیده می‌گیرد/ مجلس دهم بودجه شورای نگهبان را زیاد کرد؟

  5. آمریکا رهبری جهانی را فراموش کند / انتخاب مجدد ترامپ به نفع مردم آمریکا نیست

  6. ظریف: ترامپ فرقی با دولت‌های قبلی آمریکا ندارد/بزرگترین دستاوردم برجام بود

  7. نوبخت: دولت برای جبران کسری بودجه، دو روش در پیش گرفته‌ است

  8. رئیسی: منابع کشور نباید در اختیار افراد بی‌صلاحیت قرار بگیرد/ عدم مدیریت قیمت‌ها موجب رنجش مردم شده است

  9. ذوالنوری: امکان اعلام علت رخداد نطنز به دلایل امنیتی وجود ندارد/ سوله آسیب‌دیده مرکز مونتاژ ماشین‌های غنی‌سازی بود

  10. یادداشت حسین شریعتمداری/ چرا از خودتان مایه نمی‌گذارید؟!

  11. ختم رسیدگی به پرونده گروه عظام اعلام شد/ متهم ایروانی: بدهی به بانک جرم نیست، افتخار است!

  12. بازار اجاره مسکن در بدترین شرایط طی نیم قرن اخیر

  13. بالاترین تورم متعلق به کدام کشورها است؟

  14. خاندوزی: بار مالیات بر خانه‌های خالی به مستاجران منتقل نمی‌شود/ برای کنترل قیمت مسکن، افزایش عرضه نباید فراموش شود

  15. «محمد سعیدی» بازداشت شد

  16. جدول/ قیمت طلا، سکه و دلار امروز

  17. حالا نوبت گرانی گوشی همراه است!

  18. آقای ظریف! تاریخ شهادت داده است

  19. گزارش خبرنگار آمریکایی از وضعیت اسفناک زندگی در آمریکا

  20. استقبال بازار خودرو از دلار ۲۲ هزار تومانی

  21. گزارشی از اولین روز اجباری شدن ماسک در مکان‌های عمومی تهران

  22. ابراز نگرانی آیت الله نوری همدانی از وضع معیشتی طلاب

  23. قالیباف: چرخه تولید و صادرات غیرنفتی باید رونق پیدا کند

  24. قیمت دلار و یورو در صرافی ملی

  25. کرونا به پرسنل آرامستان‌ها هم رحم نمی‌کند/ خیرات کووید-۱۹ در بهشت زهرا

پربحث‌های هفته

  1. یک درس مهم ظریف در سیاست خارجی

  2. اصرار بر تحقیر ایران در ماجراي واکسن کرونا !

  3. از تنور سوال از رییس جمهور نانی گرم ‌می‌شود؟!

  4. پایان شوروی گونه آمریکا ؟

  5. عروسی میلیاردی به سبک سیندرلا در لواسان!

  6. مغالطه عجیب تاجگردون درباره «شیشه کثیف و دستمال تمیز» 

  7. به چه قیمت؟

  8. طرح سؤال از رئیس‌جمهور با ۲۰۰ امضا تقدیم هیئت‌رئیسه مجلس شد + محورهای سوال

  9. دوره آموزشی سربازی ۲ ماهه شد

  10. جهانگیری: رای ۲۴ میلیونی مردم در انتخابات تایید کارنامه اقتصادی دولت روحانی بود/ ۳.۵ میلیون شغل ایجاد کردیم

  11. حاشیه‌های حضور ظریف در مجلس

  12. جنگنده تهاجمی پیشرفته «قاهر۳۱۳» چه پیامی به آمریکا و روسیه داد؟

  13. پایان داستان غم انگیز زم

  14. روایت روحانی از مدیریت دولت بر اقتصاد کشور/جنجال سخنرانی ظریف/ بازداشت عضو تیم سابق مذاکره‌کننده هسته‌ای/افروغ: صداوسیما اسیر نفوذ، تظاهر و ریا شده است

  15. شما بگویید به چه قیمتی ؟!

  16.  ردپای زنگنه در هپکو به نقل از نماینده تهران/ وزارت نفت: بیژن زنگنه از سال ۸۵ بازنشسته است  

  17. ضرب و شتم پزشک متخصص توسط همراهان بیمار + عکس

  18. روحانی: اقتصاد کشور تحت مدیریت قرار دارد/ در ماه‌های آینده به ثبات در اقتصاد و بازار ارز خواهیم رسید

  19. تهیه طرح تغییر الگوی سهمیه بندی بنزین در مجلس/ اختصاص سهمیه بنزین به خانواده به جای خودرو

  20. معجزه ای که اتفاق نیفتاد!

  21. مرامنامهٔ انقلابیون ساده انگار ...

  22. واکنش همتی به برخی اقتصاددانان؛ نقدینگی موجود نمی‌تواند به تورم بالا منجر ‌شود

  23. سیروس گرجستانی درگذشت

  24. حکم یک دادگاه آمریکایی: محموله نفتکش‌های ایرانی که به ونزوئلا رفته بودند، مصادره شود

  25. سیف: بانک مرکزی استقلال ندارد و تابع نظرات رئیس‌جمهور است/ برجام مشکل روابط بانکی ایران را حل نکرد

ابر آروان

آخرین عناوین