فیلم مراحل ساخت و پرواز جت ایرانی «یاسین»

گروه سیاسی الف،   3980725036 ۹ نظر، ۰ در صف انتشار و ۲ تکراری یا غیرقابل انتشار

هواپیمای «یاسین» به عنوان اولین جت آموزشی ساخت ایران با قابلیت رزمی، صبح امروز با حضور وزیر دفاع و فرمانده نیروی هوایی ارتش رسما رونمایی شد.

صبح امروز هواپیمای آموزشی یاسین (کوثر ۸۸) با حضور وزیر دفاع و فرمانده نیروی هوایی ارتش در پایگاه شهید نوژه همدان اولین پرواز رسمی خود را انجام داد.

در این گزارش به بررسی و فرایند ساخت و اهمیت بکارگیری این هواپیما در حوزه های مختلف آموزشی و رزمی می‌پردازیم.

آموزش خلبانی جنگنده های جت به عنوان یکی از حساس‌ترین مشاغل نظامی، در مراحل متعددی با برنامه آموزشی هدفمندی به انجام می رسد. این مراحل پس از مطالب تئوری و کار با شبیه سازهای اولیه، به پرواز با هواپیماهای ملخی ساده و پیشرفته و سپس هواپیماهای جت ساده و در ادامه جت پیشرفته دنبال می شود. در نهایت خلبانان با نمونه دو کابینه از جنگنده اصلی آموزش دیده و در صورت موفقیت در تمامی این مراحل، به عنوان خلبان مستقل جنگنده امکان پرواز می یابند.

هر یک از مراحل فوق نیازمند در اختیار داشتن هواپیمای مخصوص به خود است. با توجه به تحریم های سنگین نظامی کشور که در ۳۰ سال گذشته حتی امکان خرید برخی هواپیماهای آموزشی نیز وجود نداشته، در ابتدا متخصصان نیروی هوایی ارتش و سپس با کمک صنعت هوایی اقدام به طراحی و ساخت هواپیماهای مورد نیاز کرده‌اند.

هواپیماهای آموزشی ملخی «پرستو» و «S-68» برای مراحل ابتدایی و هواپیمای «سیمرغ» به عنوان نمونه آموزشی پیشرفته فراصوت (مافوق صوت) مثال هایی از تلاش ها برای تأمین نیاز در داخل در اواخر دهه ۱۳۶۰ تا دهه اواسط دهه ۱۳۸۰ هستند اما همه این هواپیماها مشابه ایرانی یک هواپیمای خارجی هستند. البته در مورد سیمرغ باید گفت که از تبدیل تعدادی از جنگنده های F5 تک نفره به نمونه دو نفره ساخته شدند و بخش جلویی سازه و بدنه آن به طور کامل ساخت شرکت هواپیماسازی ایران (هسا) است.

جت آموزشی رزمی سیمرغ که از قسمت کابین تا نوک آن در ایران ساخته شده است

برای مرحله آموزشی پیشرفته با سرعت های فروصوت (کمتر از سرعت صوت) نیز چند تلاش توسط نیروی هوایی ارتش در قالب هواپیماهای «دُرنا» و «تذرو ۱ و ۲» از اواخر دهه ۱۳۶۰ تا میانه دهه ۱۳۸۰ صورت گرفت و با وجود ساخت و آزمایش های پروازی مختلف در حد چند نمونه باقی مانده و به تولید انبوه نرسید.

در سازمان صنایع هوایی نیروهای مسلح که یکی از عظیم‌ترین زیرمجموعه های وزارت دفاع و پشتیبانی نیروهای مسلح است هم طرح مشهور «شفق» به همراه یک شریک خارجی در دست اقدام بود که به دلیل قطع همکاری خارجی، متوقف ماند.

بعدها نمونه اصلاح شده آن با طراحی داخلی و بر اساس استفاده از موتور ایرانی نیز به نام «برهان» معرفی شد اما به مراحل نهایی صنعتی نرسید.

دو جت آموزشی ساخت نیروی هوایی ارتش، درنا (تصویر بالا) و تذرو (تصویر پائین)

اما نیاز به هواپیمای جت آموزشی سبک فروصوت آنقدر جدی بود که نیروی هوایی ارتش این بار با تعریف یک همکاری مشترک با پژوهشکده سازمان صنایع هوایی، طرح یک جت آموزشی پیشرفته را دنبال کند.

این پروژه که ظاهراً در سال ۱۳۸۸ آغاز شده به نام «کوثر ۸۸» معرفی شد. برای اولین بار تصویری از نمونه پروازی مقیاس کوچک کوثر در شهریور ۱۳۹۳ مشاهده شد. سپس در فروردین ۱۳۹۶ اولین نمونه هواپیمای کوثر ۸۸ در مراسمی رونمایی و از کارگاه ساخت خارج شد.

تصویری از آزمایش نمونه مقیاس کوچک و بدون سرنشین کوثر ۸۸

اولین نمایش هواپیمای کوثر ۸۸

شکل ظاهری این هواپیما کاملاً منطبق بر اصول طراحی هواپیماهای آموزشی جت است. شیشه های بزرگ و دارای انحنای کابین که دید کاملی را برای هنرجوی خلبانی در کابین جلو و استاد پرواز در کابین عقب فراهم می کند از وجوه مشخصه این نوع هواپیماها و از جمله کوثر ۸۸ است. به علاوه محل صندلی استاد کمی بالاتر از دانشجوی خلبانی قرار گرفته تا دید بهتری برای وی خصوصاً روی جنبه های عملکرد دانشجو ایجاد شود.

شکل منحنی کانوپی (شیشه کابین) جت آموزشی کوثر ۸۸

در بین هواپیماهای آموزشی این رده در دنیا، هم نمونه های مطرح تک موتوره و هم دو موتوره مشاهده می شود. از مطرح‌ترین این نمونه ها می توان به هاوک ساخت انگلیس، آلفاجت ساخت فرانسه، ال-39 از جمهوری چک و در نمونه های جدیدتر یاک-130 روسیه، تی-50 کره جنوبی، ال-15 چین اشاره کرد.

البته بیش از ۲۰ هواپیمای مختلف در این رده در دنیا ساخته شده و کشورهایی مانند ژاپن، ایتالیا، اسپانیا، تایوان، هند، آمریکا، آرژانتین و لهستان به دلیل کاربردی بودن این رده از هواپیماها اقدام به ساخت نمونه داخلی خود کرده اند.

چند نمونه از جت های آموزشی مرحله پیشرفته مشهور؛ آلفاجت، هاوک، یاک-۱۳۰، ال-۳۹

برگه مشخصاتی از هواپیمای جت آموزشی ساخت ایران چند ماه بعد از رونمایی و در نمایشگاه بزرگ هوافضایی ماکس ۲۰۱۵ روسیه به صورت عمومی در معرض دید تمامی کارشناسان و بازدیدکنندگان قرار داده شد که کوثر ۸۸ را هواپیمایی با طول ۱۲٫۲۵، دهانه بال ۱۱ و ارتفاع ۴٫۷ متر و مساحت بال ۲۴ متر مربع نشان می داد.

از جمله مشخصات اعلام شده برای هواپیمای جدید کوثر که با نام «یاسین» معرفی شده، طول باند فرود ۸۰۰ متر و سقف پرواز ۱۲ کیلومتر است که تفاوت هایی با مقادیر گفته شده قبلی دارد. دهانه بال این هواپیما 10 متر اعلام شده که در صورت دقیق بودن این عدد نشان می دهد چون مساحت بال این نمونه همان ۲۴ متر مربع قبلی بیان شده باید با وجود کاستن از دهانه بال، در بخشهایی افزایش سطح داده شده باشد که احتمالاً سطوح متحرک بال از آن جمله هستند.

این مقدار سطح بال، بیشتر از بسیاری از هواپیماهای همرده یاسین است در نتیجه با توجه به رابطه معکوس سرعت فرود هواپیما با مساحت بال، یاسین امکان فرود با سرعت کمتری نسبت به هواپیماها مذکور را دارد؛ امری که برای یک هواپیمای آموزشی مزیت مهمی محسوب می شود.

حداقل سرعت هواپیمای یاسین یا همان کوثر ۸۸ جدید حدود ۲۰۰ کیلومتر بر ساعت و سرعت نهایی آن حدود سرعت صوت اعلام شده است. البته اینکه حداقل سرعت فوق مربوط به لحظات فرود یا در شرایط واماندگی پروازی است مشخص نشده اما در هر صورت با توجه به نزدیک بودن دو سرعت فوق، قطعاً سرعت فرود یاسین نیز عدد پایینی خواهد بود که ویژگی مطلوبی است.

تصاویری از پرواز تست جت آموزشی یاسین

از دیگر ویژگی های مهم هواپیمای فوق که بیش از ۵۰۰ متخصص در مدت ده سال گذشته از ابتدای طراحی تا پروازهای آزمایشی آن در مراحل مختلف درگیر کار بوده اند استفاده از دم افقی کاملاً متحرک است.

این نوع دم برخلاف نمونه های قدیمی که بخشی از آن متحرک بود (Elevator) به صورت یکپارچه حول محور اتصال دوران کرده و در نتیجه خصوصیات مانوری بهتری به هواپیما می‌دهد. البته طراحی و اجرای آن نیاز به دانش بالاتری نیز دارد. با استفاده از این دم افقی کاملاً متحرک، امکان اجرای مانورهای حساس‌تر مانند قرارگیری هواپیما در سقوط چرخشی (اسپین) با ایمنی بیشتر در پروازهای آموزشی برای یاسین ممکن می شود.

دم افقی کاملاً متحرک هواپیمای یاسین با زاویه حمله مثبت در این تصویر مشخص است

آزمایش صندلی پرتاب شونده هواپیمای یاسین در سرعت و ارتفاع صفر

اما بر خلاف هواپیمای جنگنده کوثر-۱ که در طراحی ظاهری، مشابه نسل های قبلی است، هواپیمای یاسین نمونه یک طراحی بومی با الگوبرداری هوشمندانه از طرح های موفق دنیا برای طی کردن روند چند ده ساله کشورهای پیشرو در یک دهه بوده است، موضوعی که در دیگر محصول جدید وزارت دفاع یعنی سامانه پدافند هوایی موشکی باور-۳۷۳ نیز مشاهده می شود.

فیلم مراحل ساخت تا پرواز جت ایرانی یاسین

این دو پروژه مسیر طولانی طی شده در دنیا را در حدود یک دهه طی کردند که این میسر نبود جز با مدیریت هوشمندانه دانش، فناوری و بهره گیری از تجارب موفقیت ها و شکست های گذشته. امید می رود که با تولید هواپیمای یاسین به تعداد کافی و عملیاتی شدن آن حتی در صورت ایجاد امکان خرید نمونه های مطرح خارجی، باور ما «می توانیم» در کشورمان به سطحی بالاتر افزایش پیدا کند.