چرا پاییز غمگینیم؟

گروه اجتماعی الف،   3980702022 ۰ نظر، ۳ در صف انتشار و ۰ تکراری یا غیرقابل انتشار

هر چه در تاریخ، به عقب‌ برگردیم، پیوند قوی‌تری بین آیین و اسطوره و طبیعت خواهیم یافت.

چرا پاییز غمگینیم؟

به گزارش ایسنا، پیشینیان ما بر این باور بوده‌اند که یکی از ایزدان در آغاز تابستان می‌میرد؛ مرگِ او، خزان و زمستان را پدید می‌آورد و روزی که این خدایِ مرده از جهان مردگان بازگردد، بهار آغاز می‌شود.

محمدمهدی نوش‌آبادی، پژوهشگری است که حین تحقیق بر آیین‌های ایرانی و پژوهش‌های دین شناسان، درون‌مایه مشترکی را در اقوام ساکن در منطقه گسترده آسیای غربی یافته؛ درون‌مایه‌ای با مضمون پرستش خدایان بهار و خزان و حاصلخیزی.

او در کتاب «تصوف ایرانی و عزاداری عاشورا» نوشته است: «اقوامی که در هزاره پنجم پیش از میلاد، دارای ساخت‌های اجتماعی و نهادهای فرهنگی مادر سالار بوده‌اند، به الهه زمین و آب و فرزند یا معشوق وی، ایزد نباتی اعتقاد داشته‌اند. در این اسطوره، به دلیل خشم ایزد مادر یا خدایان دیگر، ایزد نباتی به جهان مردگان در زیر زمین می‌رود و سرانجام با تلاش آن الهه از جهان مردگان بازمی‌گردد. اقوام آسیای غربی، مرگ وی را باعث خزان گیاهان در پاییز و زمستان و رستاخیز و بازگشت وی را از جهان مردگان، موجب آمدن بهار و تابستان و در نتیجه، حیات گیاهان می‌دانسته‌اند.»

در فرهنگنامه خدایان، دیوان و نمادهای بین‌النهرین باستان، (نوشته جرمی بلک و آنتونی گرین)، از این ایزدِ شهید شونده‌ی نباتی به نامِ «خدای مرده» و «دوموزی» یا «تموز» یاد می‌شود. «دوموزی»، همسر «اینانا» یا «ایشتر» مهم‌ترین رب‌النوع مؤنث بین‌النهرین باستان است. وقتی اینانا در بازدید از جهان زیرین، دربند می‌شود، دو موزی، برای نجات جان او به جهان مردگان می‌رود. اینانا نجات پیدا می‌کند اما دوموزی می‌میرد.

در سوگ این خدای مرده، آیین‌های عزاداری زیادی پدید آمده که از جمله آن‌ها می‌توان به سنگ‌زنی که نام دیگر آن «چک چکو» است اشاره کرد. آیینی که با بر هم کوفتن سنگ‌ها، قصد دارد آسمان را برای بارش و رویش، به امید بازگشتِ دوموزی سر ذوق بیاورد. یکی از دیگر آیین‌های مرتبط با مرگ دوموزی نیز نخل و تابوت گردانی است. نخل‌ها را عموماً با ترکیبی از چوب توت، چنار، سپیدار و نخل می‌ساخته‌اند و برای طلبِ باران در شهر می‌گردانده‌اند. این دو آیین، البته اکنون با نیتی متفاوت، در عزاداری‌های عاشورایی شهرهای مختلف کشور برگزار می‌شود.(ر.ک: تصوف ایرانی و عزاداری عاشورا، محمدمهدی نوش‌آبادی و از اسطوره تا تاریخ، مهرداد بهار)

نویسنده کتاب «تصوف ایرانی و عزاداری عاشورا»، با تکیه‌بر منابعی چون «تشیع و تصوف» و مجموعه مقالاتی که در همایش بین‌المللی محرم و فرهنگ مردم تحت عنوان کتاب «زمینه‌های فرهنگی تاریخی گسترش آیین‌های عاشورایی در جهان ایرانی گردآمده، اسطوره ایزد دوموزیِ بین‌النهرین را با داستان «سیاوش» مقایسه می‌کند و ماجرای کشته شدن و آیین‌های مربوط به سوگ سیاوش را مربوط به همین درون‌مایه خدای خزان و بهار می‌داند.

وی می‌نویسد:«حفاری‌های خرابه‌های شهر سغدی پنجی کند واقع در 68 کیلومتری شرق سمرقند، مجموعه‌ای از نقوش روی دیوار را معلوم داشته که محتوای اصلی آن مربوط به سوگواری برای شاهزاده‌ای جوان است. بر دیواره تابوت نیز نقوشی است که خدایان و آدمیان را سوگوارانه در حال تشییع جوانی نشان می‌دهند. محققان این شاهزاده جوان را سیاوش تشخیص داده‌اند و حضور میترا و آناهیتا در این سوگواری بر ذات ملکوتی سیاوش دلالت می‌کند.»

مهرداد بهار نیز در کتاب «از اسطوره تا تاریخ» با اشاره به پیوند دوموزی یا همان ایزد نباتی شهید شونده با سیاوش آورده است: «دوموزی هر سال در آغاز تابستان کشته می‌شود و به جهان مردگان می‌رود. وقتی به جهان مردگان می‌رود همه گیاهان می‌میرند و جانوران از بین می‌روند یا ضعیف می‌شوند؛ حیات از بین می‌رود و تولیدمثل قطع می‌شود و وقتی چنین وضعی پدید می‌آید، ایزدان دیگر، دوموزی را از جهان مردگان بیرون می‌آورند و او با الهه آب (اینانا یا ایشتر)  ازدواج می‌کند و دوباره تولیدمثل برقرار می‌شود و گیاهان سبز می‌شوند. این امری ازلی است که هر سال اتفاق می‌افتد.

این بن‌مایه در ایران به‌صورت داستان سیاوش در اسطوره‌ها اثر می‌گذارد. سیاوش درواقع یک ایزد نباتی است که وقتی کشته می‌شود از خونش، برگ سیاوشان سبز می‌شود. سیاوش یعنی مرد سیاه. به او می‌گفتند مرد سیاه چون می‌مرد و دوباره زنده می‌شد. سیاه‌رنگ بودنِ او به دلیل بازگشت از جهان مردگان است برای آوردن باران و برکت. و خروج او از جهان مردگان، هم‌زمان با اول سال و بهار است که بازمانده آن را در حاجی‌فیروز و چهره سیاه و جامه سرخ او می‌بینیم. چهره سیاه، دلیل مرگ اوست و جامه سرخ نماد زندگی و خون مجدد. این سرخی و سیاهی درواقع مرگ و حیاتِ توأمان را بیان می‌کند.»

شاید بتوان گفت دسته جنی‌ها که در برخی از آیین‌های عاشورایی با چهره‌ای سیاه‌رنگ حاضر می‌شوند نیز برخاسته از همین آیین سوگواری برای خدای نباتیِ شهید شونده بوده است.  به گفته مهرداد بهار «ماجرای عزاداری‌های سیاوشی در ایران، به‌مرور به ماجرای عزاداری عمومی تبدیل و آن برکت نباتی گیاهی، به یک آیین دینی بدل شده است؛ مفاهیم عوض می‌شوند و به‌جای برکت مادی، برکت معنوی حاصل می‌شود و هر شهید با مرگ خود، دین را رشد می‌بخشد.»

اگرچه بسیاری از این آیین‌های کهن، در آیین‌های تازه‌تر حل‌شده‌اند و دیگر در موعد زمانی خود برگزار نمی‌شوند اما چه کسی امروز اندوهی که با فرارسیدن پاییز، به دل هر آدمی چنگ می‌زند را انکار می‌کند؟ شاید این اندوه، باقیمانده‌ی اسطوره خدایی است که در آغاز تابستان می‌میرد و با مرگ او، خزا، آغاز می‌شود.

عناوین مرتبط

پربحث‌های دیروز

  1. شکار بزرگ سپاه/ روح الله زم سرشبکه آمدنیوز دستگیر شد

  2. تصویری از کانال "آمدنیوز" پس از دستگیری روح‌الله زم

  3. قوانین نباید مردم را مجرم کند

  4. پایان بلندپروازی های یک آقازاده...

  5. حذف بازیگر زن سینما بعد از سفر اربعین!

  6. نماینده اسبق و مدیر فعلی با حقوق ۸۵ میلیون در یکی از وزارتخانه ها/ به رغم ممنوع الخروج بودن این فرد وی به خارج رفت

  7. اولین تصاویر از دستگیری و اعترافات روح الله زم

  8. ربیعی: مشخص نیست چند درصد فرزندان مسئولان دولتی خارج از کشور هستند

  9. نشریه کنگره آمریکا: ترامپ در حال آبروریزی است!...

  10. حضور هیاتی از متخصصان انگلیسی برای مدرن‌سازی راکتور اراک

  11. افزایش قیمت خودرو راهی برای دستیابی مجدد به سود/ آخرین وضعیت بازار

  12. تصاویری جدید از حفره ایجاد شده روی بدنه نفتکش سابیتی

  13. واکنش های توییتری به دستگیری روح الله زم

  14. عصبانیت وهابیون از حضور اهل سنت در اربعین

  15. وزیر کشور: جلوی رشد فزاینده طلاق را گرفته‌ایم

  16. سخنان تحقیرآمیز اردوغان در مورد اتحادیه عرب

  17. رهبر انقلاب از آیت‌الله مکارم شیرازی عیادت کردند + تصاویر

  18. مخالفت صریح منابع طبیعی مازندران با انتقال آب خزر

  19. واکنش پدر روح‌الله زم به بازداشت پسرش/ دنیا دار مکافات و مجازات است

  20. شفر خواستار تعلیق فوتبال ایران شد

  21. ترامپ چگونه پادشاه عربستان را مسخره کرد؟ + فیلم

  22. ۱۰ نکته درباره نحوه بازداشت روح‌الله زم؛ او که بود و چه می‌کرد؟

  23. درخواست آشنا از قوه قضائیه/ شرط خاتمی برای وزیر شدن یونسی/آیا دستگیری روح‌الله زم آغاز دستگیری یک شبکه است؟

  24. واکنش شمخانی به دستگیری "روح‌الله زم"/ اقدام سپاه نشان اقتدار اطلاعاتی کشور وضعف سرویس‌های اطلاعاتی حریف بود

  25. جزئیات شکار روح‌‌الله زم توسط اطلاعات سپاه

پربحث‌های هفته

  1. شکار بزرگ سپاه/ روح الله زم سرشبکه آمدنیوز دستگیر شد

  2. حضور زنان در ورزشگاه‌ها و مطالبه ما از دولت

  3. دفاع از یک اشتباه؛‌ چرا؟!

  4. جایگاه بانوان آزادی حفاظ کشی شد (عکس)

  5. انتقاد از مجازات خفیف دختر پورشه سواری که گفت: کشتم که کشتم، دیه‌اش را می‌دهم

  6. تصویری از کانال "آمدنیوز" پس از دستگیری روح‌الله زم

  7. بی‌بی‌سی: ایران یک‌میلیون و 300 هزار «برده» دارد!

  8. چالش انتظار در مطب پزشکان/چرا مردم اینقدر نسبت به حقوق خود بی‌تفاوتند؟

  9. شوخی کاربران فضای مجازی با پراید

  10. یک عکس؛‌ یک شرح | آفریدگار کماندار و تیرهایی رو به آینده! ...

  11. پیشنهاد لاریجانی به رئیسی و روحانی برای محرمانه ماندن اطلاعات مالی مسئولان

  12. طرح نمایندگان برای حذف زبان انگلیسی از برنامه مدارس

  13. قوانین نباید مردم را مجرم کند

  14. جزئیات حمله موشکی به نفتکش ایرانی در نزدیکی بندر جده عربستان

  15. پایان بلندپروازی های یک آقازاده...

  16. بانوان پرشور، ملی‌پوشان قدردان و تلاش ناکام برای فتنه‌گری

  17. آفساید پرکن های وطنی! نگاهی به حادثه لردگان

  18. انفجار در نفتکش ایرانی در دریای سرخ/ اطلاعیه شرکت ملی نفتکش/ هیچ حریقی رخ نداده و خدمه همگی سالم‌اند

  19. فقط ۱۵۰۰ روانپزشک برای ۸۰ میلیون ایرانی/ وزارت بهداشت برنامه ندارد ؛ هیچکس هم مشکل روانی ندارد!

  20. دادستان کشور‌: در برخورد با فساد با هیچ‌کس تعارف نداریم/ روز گذشته ۵ قاضی فاسد اخراج شدند

  21. تصویری از نمای ویلای شبنم نعمت‌زاده

  22. سخنی با رئیس‌جمهور حقوقدان

  23. دیوار انحصار وکالت ترک برداشت

  24. آقای ظریف! اروپایی ها «ماشه» را چکانده اند اما بی صدا/ تاریخ نباید دوباره تکرار شود

  25. تهدید رئیس موساد به ترور حسن نصرالله و سردار سلیمانی؛ فرمانده سپاه قدس تهدیدی بزرگ برای اسرائیل است

پربحث‌های اخیر

    پربحث‌های هفته

    1. دفاع از یک اشتباه؛‌ چرا؟!

    2. شوخی کاربران فضای مجازی با پراید

    3. یک عکس؛‌ یک شرح | آفریدگار کماندار و تیرهایی رو به آینده! ...

    4. طرح نمایندگان برای حذف زبان انگلیسی از برنامه مدارس

    5. پایان بلندپروازی های یک آقازاده...

    6. فقط ۱۵۰۰ روانپزشک برای ۸۰ میلیون ایرانی/ وزارت بهداشت برنامه ندارد ؛ هیچکس هم مشکل روانی ندارد!

    7. دادستان کشور‌: در برخورد با فساد با هیچ‌کس تعارف نداریم/ روز گذشته ۵ قاضی فاسد اخراج شدند

    8. دیوار انحصار وکالت ترک برداشت

    9. دلایل برکناری رئیس دانشگاه علوم پزشکی شهید بهشتی

    10. انتقاد حناچی به ساخت بزرگراه طبقاتی صدر

    11. از زرنگی های خیابانی تا فرار مالیاتی ؛ کار خودشونه یا کار خودمون؟

    12. بازخوانی پرونده جنجالی شهلا جاهد و ناصر محمد‌خانی/ ناگفته‌های سردار طلایی از صحنه قتل لاله/ آخرین لحظات شهلا قبل از اعدام

    13. محسنی اژه‌ای: فساد در برخی دستگاه‌ها وجود دارد، اما سیستماتیک نیست

    14. چهارشنبه سفید ریشه‌کن شد/ در طرح ناظر برخورد تندی نداشته و محترمانه تذکر دادیم/ تا آخرین نفس به مسیر خود ادامه می‌دهیم

    15. مدیریت‌های سینوسی در وزارت بهداشت ؛ از طب ملی و رایگان تا کتاب کالیفرنیا و تعرفه گذاری آمریکایی

    16. برای «مونا»هایی که نمی توانند رئیس دستگاه قضا را ببینند...

    17. وزیر کشور: جلوی رشد فزاینده طلاق را گرفته‌ایم

    18. واکنش شهرداری تهران به اعتراض کارمندان مترو

    19. مخالفت صریح منابع طبیعی مازندران با انتقال آب خزر

    20. عامل اصلی سیل شیراز اعلام شد

    21. بازیگر زن سریال‌های‌ترکیه، همبازی شهاب حسینی در فیلم فتحی شد

    22. توضیح و عذرخواهی ظریف و همسرش از بانوان تهرانی

    23. سخنگوی قوه قضائیه: با قصور دستگاه‌ها در انجام وظایف خود برخورد میکنیم

    24. تحریف سخنان امام‌جمعه شیراز در خصوص روز کوروش

    25. مرز خسروی برای سفر خانوادگی زائران اربعین مناسب نیست+عکس

    آخرین عناوین