شام غریبانی برای خورشید تاریخ؛ طلوع حقیقت با غمگین‌ترین غروب جهان

گروه اجتماعی الف،   3980619125 ۰ نظر، ۱ در صف انتشار و ۰ تکراری یا غیرقابل انتشار

مردم نقاط مختلف ایران خود را برای برگزاری شام غریبان کاروانی آماده می‌کنند که در مسیر حرکتش نور و روشنایی بر تاریخ پاشید، غروب روز عاشورا همراه با طلوع حقیقتی شد که تا همیشه تاریخ زنده است.

به گزارش مهر، خون خدا بر زمین کربلا فروریخت و تاریک‌ترین روز تاریخ را رقم زد، این غروب، غمگین‌ترین غروب دنیاست؛ این غم را در بغض تاریخ بشریت می‌توان فهمید؛ از کوچه‌های بی‌عابر، از دل‌های گرفته و شکسته. هزار و ۴۰۰سال از شام غریبان «عاشورا» گذشته اما هیچ‌چیز از غریبی این غروب و این شام کم نشده است.

حالا پرچم‌های سیاه که از دیوارها آویخته‌اند تکان نمی‌خورند؛ حالا کم‌تر صدای نوحه‌ و مرثیه‌ به گوش می‌رسد؛ اما همه می‌دانند که لب‌های بسته حرف‌های غمگین‌تری دارند.

بعد از پایان روز عاشورا و تاریکی هوا شدایدی که بر کاروان و اسرای کربلا می‌رود هر لحظه سخت می‌شود و کودکان و زنان کاروان هر لحظه سنگینی این فاجعه انسانی را بیشتر درک می‌کنند و فقط صبر زینب و رهبری امام زین‌العابدین زخم‌های قلب اسرا را کمی آلام می‌بخشد.

همراهی با دورافتادگان از وطن

شام غریبان در ادبیات کشور ما به غروب روز عاشورا و سوگواری این شب می‌گویند. فلسفه اینکه در ایران برای ازدست‌رفتگان مراسم شام غریبان برگزار می‌کنند، به همین شام غریبان روز عاشورا برمی‌گردد.

یکی از معانی واژه «غریب»، دورافتاده از وطن است و گاهی برای کسی که بی‌یار و یاور مانده است نیز از واژه غریب استفاده می‌شود. شام غریبان نیز به معنای شب ِ مردم غریب و دورافتاده از یار و دیار آمده است.

به همین خاطر بیش‌تر در مراسم‌هایی که با عنوان شام غریبان برپا می‌شود، نوحه‌ها و مرثیه‌هایی ذکر می‌شود که آوارگی اهل‌بیت امام حسین(ع) و اسیران و کودکان بازمانده از واقعه کربلا را که در غروب عاشورا، بی‌پناه در تاریکی شب، در بیابان کربلا به سر می‌بردند روایت کند.

علی خان‌محمدی، یک کارشناس مسائل تاریخی در گفتگو با خبرنگار مهر، وقایع عصر و غروب عاشورا را روایت می‌کند. او می‌گوید که دشمنان امام حسین (ع) در غروب عاشورا زنان را از خیمه بیرون راندند و خیمه‌ها را آتش زدند.

خان‌محمدی توضیح می‌دهد: زنان در این هنگام فریاد می‌زدند و با یادآوری وقایع ظهر روز عاشورا بر سر و سینه می‌زدند و این نشانگر غم سنگین اتفاقات چند روز اخیر بود.

آتشی که زمان خاموش نمی‌کند

این کارشناس مسائل مذهبی می‌گوید که عمر سعد با جمعی از لشکریانش آن شب را در کربلا ماند و روز بعد نزدیک ظهر پس از دفن کشتگان سپاه خود، همراه اهل‌بیت امام حسین(ع) و دیگر بازماندگان، به سمت کوفه حرکت کرد.

او اضافه می‌کند: نقل کرده‌اند که در شب یازدهم محرم که شام غریبان بود، حضرت زینب(س) نماز شبش را ترک نکرد؛ اما به سبب ضعفی که او را فرا گرفته بود، نماز را نشسته خواند.

خان‌محمدی معتقد است این وقایع تلخ باعث شده است که بعد از گذشت حدود ۱۵قرن شام غریبان و آداب‌ورسوم مربوط به  آن در بین مسلمانان مخصوصاً ایرانیان از جایگاه و اهمیت ویژه‌ای برخوردار باشد.

اما شیوه عزاداری و برگزاری شام غریبان در نقاط مختلف ایران منحصربه‌فرد و متفاوت‌تر از سایر استان‌ها و شهرهاست. گفته می‌شود سابقه شام غریبان در بین آذربایجانی‌ها بیش‌تر است.

عزاداری، بدون طبل، بدون سنج

به دلیل اینکه نوحه دسته‌گردانی شام غریبان به زبان ترکی است، می‌توان حدس زد که این عزاداری همراه‌ ترک‌ها با مظفرالدین شاه، به تهران آمده باشد؛ چنان‌که بزرگ‌ترین شام غریبان را هم در مسجد شیخ عبدالحسین، تکیه ترک‌ها می‌گرفتند.

اکنون هم این مراسم در بین اهالی آذربایجان شرقی و به‌ویژه تبریز از اهمیت زیادی برخوردار است. در شام غریبان افرادی که افروختن شمع در ۴۱مسجد را نذر کرده‌اند، نذر خود را به‌جای می‌آورند و همین شمع‌ها باعث می‌شود فضای غم‌انگیزی در سراسر شهر حاکم باشد.

حجت‌الاسلام میرزایی، کارشناس مسائل مذهبی بیش‌تر در مورد آداب شام غریبان توضیح می‌دهد. او به خبرنگار مهر می‌گوید: دسته‌های عزاداری و هیئت‌های مذهبی در غروب روز عاشورا بدون طبل و هر آلت دیگری و صرفاً در حال سینه‌زنی و زنجیرزنی از مسجد یا حسینیه محله خود به‌طرف میدان ساعت یا بازار سرپوشیده تبریز حرکت می‌کنند.

او تشریح می‌کند: در برگزاری مراسم شام غریبان در مساجد و حسینیه‌ها سعی می‌شود به‌جای روشن کردن چراغ‌ها، شمع روشن کنند که روشنی کم‌تری داشته باشد.

به گفته این کارشناس مذهبی، برخی از دسته‌جات نیز با در دست داشتن فانوس در خیابان با تشکیل صفوفی منظم به عزاداری می‌پردازند.

او درباره اشعار و روضه‌هایی که در این مراسم قرائت می‌شود می‌گوید: مضمون بیش‌تر روضه‌های شام غریبان بیان رها شدن جنازه‌های شهدای کربلا و بی‌یار و یاور شدن اسراء و زنان و کودکان است.

حجت‌الاسلام میرزایی اضافه می‌کند که در شام غریبان نوحه خود را آرام و بی‌سروصدا می‌خوانند و می‌گوید: گاهی همه می‌نشینند و یک بند اشعار خود را نشسته می‌خوانند و بعد برای خواندن بند دوم بلند می‌شوند و در حال راه رفتن مصرع دوم را تمام می‌کنند و با این کیفیت افتان و خیزان وارد مجلس شده و خارج می‌شوند.

مردم استان آذربایجان شرقی همچنین در شب شام غریبان با حضور در گلزار شهدا و برافروختن شمع بر مزار آن‌ها یاد این سفرکردگان طریق شهادت را گرامی می‌دارند.

مراسم‌های عزاداری شام غریبان در بازار سرپوشیده تبریز همواره مورد توجه گردشگران کشورهای مختلف قرار می‌گیرد.

البته شام غریبان فقط مختص ایرانیان نیست. در کربلا این شب را «لیلة الوحشة» (شب وحشت) نیز می‌نامند. در این شب با ذکر مصائب کودکان و اسراء، برای نشان دادن اندوه شمع روشن می‌کنند. در پاکستان نیز در این شب، عزاداری را بعد از غروب آفتاب انجام می‌دهند و در این مجلس سوگواری، از روشنایی و فرش استفاده نمی‌کنند.

اگر در شام غربیان امام حسین (ع) در شهرهای ایران مثل تبریز گشت کوتاهی داشته باشید، حتماً به یاد تابلو «شام غریبان» استاد فرشچیان خواهید افتاد. تابلویی که بعد از صدها سال همچنان تلاش می‌کنیم آن را سرلوحه زندگی خود قرار دهیم: حق‌خواهی اگرچه پایان تلخی داشته باشد؛ سرآغاز زندگی‌های آزادانه است.  

عناوین مرتبط

پربحث‌های امروز

  1. نماز خواندن مامور یگان ویژه ناجا در ورزشگاه خالی آزادی + عکس  

  2. بانوان، حضور در ورزشگاه‌ها، باید یا نباید

  3. حقوق معوقه کارگران و پاداش های آنچنانی ؛ این تناقض‌ها آزاردهنده است

  4. ادعای کریستین امان‌پور به نقل از ظریف؛ شرط روحانی برای دیدار با ترامپ

  5. سه‌ گام بلندی که آموزش و پرورش برای تحول باید بردارد

  6. شورای روابط خارجی آمریکا: ترامپ در بن بست گیر کرده است !

  7. روحانی: حقوق معلمان چهار برابر افزایش یافته است

  8. شهرداری تهران برای ترافیک مهرماه چه تمهیداتی دارد؟

  9. حیوان‌آزاری ریشه در کودکی افراد دارد

  10. ارزش خانه‌های ترامپ چقدر است؟

  11. دلایل افزایش ۳ برابری نرخ لوازم التحریر چیست؟

  12. ایران در بین ۴کشور برتر از نظر رشد دامنه اینترنتی

  13. سردار جلالی: دفاع مقدس امروز اقتصادی و سایبری است

  14. رایزنی پمپئو با رئیس‌جمهور عراق در نیویورک

  15. مراسم آغاز رسمی سال تحصیلی ۹۹-۹۸ با حضور رئیس جمهور  

  16. جهانگیری: راه اقتدار، از مدرسه و دانشگاه می‌گذرد  

  17. «راه ابریشم» متعلق به جهان نیازمند اندیشه است

  18. اردوغان: فلسطین خط قرمز ماست

  19. آخرین آرا کمیته وضعیت فوتبال اعلام شد

  20. مراسم رژه نیروهای مسلح در تبریز  

  21. لوگوی گوگل با آغاز پاییز تغییر کرد

  22. حقوق شهریور ماه بازنشستگان واریز شد

  23. سخنگوی قوه قضائیه خطاب به دانش‌آموزان: عدالت یادتان نرود

  24. عضو فراکسیون نمایندگان ولایی: لاریجانی در ناکارآمدی مجلس نقش اول داشته و روحانی هم او را همراهی کرد

  25. گام‌هایی موثر برای کنترل طبیعی قند خون

پربحث‌های دیروز

  1. فرانسه هم لباس‌شخصی، خودسوزی، بگیر-ببند و کنترل اینترنت دارد

  2. نقش زنِ سعید ملایی در سناریو سیاسی جودو

  3. روایت یک نشریه آمریکایی از سلاح‌های ایرانی که آمریکا باید از آن‌ها بترسد

  4. آزادی «غیریواشکی» در شورای شهر شیراز

  5. اقتصاد ایران در دست کیست؟ دولت یا نهادهای خارج از کنترل دولت؟!

  6. دومین جلسه دادگاه شبنم نعمت‌زاده‌/ لشگری‌پور: نعمت‌زاده برایم ویزای اسپانیا و تولد گرفت و آیفون هدیه داد

  7. رازهای «شرمن» از روزهای مذاکره؛ توییت روحانی دست ایران را رو کرد/ ماجرای پرت کردن خودکار چه بود؟

  8. فروش صندلی رشته پزشکی در دانشگاه ؛ شایعه یا افشای حقایق تلخ؟!

  9. تایم: ترامپ به دنبال صحنه سازی برای دیدار با روحانی بود !

  10. زنگنه: نقشی در وضعیت امروز هپکو نداشته‌ام/ اگر دروغ گفتن مالیات داشت؛ دولت درآمد بیشتری داشت!

  11. شلیک همزمان چندین آتش‌بار سنگین روسیه  

  12. صندلی فروشی به سبک مافیای کنکور پزشکی + تصاویر

  13. دانشجوی قلابی یا صندلی پولی؟  

  14. روایت لیلاز از دزدی و فساد تاریخی در اقتصاد ایران/ توضیح درباره پرونده نجفی/ چرا هپکو با دستور روحانی نجات پیدا نمی‌کند؟

  15. سامانه ثبت دارایی مقامات رونمایی شد/ فرصت یک ماه برای مسئولان جهت ثبت اموال

  16. کری: این آمریکا بود که علیه ایران جنگ اقتصادی به راه انداخت

  17. روحانی: وزارت آموزش و پرورش مهم‌ترین دستگاه کشور است

  18. عدم استفاده پزشکان از کارتخوان از ابتدای مهرماه جرم است

  19. اینفوگرافی/ میزان خسارت ایران در جنگ تحمیلی  

  20. اشک‌ها و شادی‌های کلاس اولی‌ها  

  21. درخواست زیاده‌خواهانه عادل الجبیر از اروپا علیه ایران

  22. بیانیه فیفا: به زنان اجازه ورود به ورزشگاه‌ها داده شود

  23. رییس فیفا: ایران برای حضور زنان در ورزشگاه ها اطمینان داده است

  24. واکنش طالبان به اظهارات ترامپ: جنگ ادامه دارد

  25. علیرضا فغانی در استرالیا چقدر حقوق می‌گیرد؟

پربحث‌های هفته

  1. یک عکس؛‌ یک شرح | یقه‌های سفید در پوشش چادر سیاه؟!

  2. فرانسه هم لباس‌شخصی، خودسوزی، بگیر-ببند و کنترل اینترنت دارد

  3. ویدئویی تکان دهنده از حیوان‌آزاری در مازندران  

  4. سلحشوری، دختر آبی و شایعه «برادرزاده ماساژور»! / خطایی که به نفع حریف تمام شد

  5. ورزشگاه برای زنان یا زنان برای ورزشگاه؟!

  6. منع مذاکره مجدد؛ پر بسامدترین تاکید رهبر انقلاب

  7. در باب اپوزیسیون‌نمایی مسئولان!...

  8. آیا مدارک سعودی زمینه حمله به ایران را فراهم می کند؟

  9. وزیر راه: دست‌های ضدانقلاب در بازار مسکن قیمت‌ها را افزایش داد!

  10. نماینده اصلاح‌طلب مجلس: با کمپین شفافیت آراء مخالفم

  11. رهبر انقلاب: مذاکره یعنی نمایش موفقیت آمریکا/ فشار حداکثری در مقابل ملت ایران پشیزی نمی‌ارزد/ نباید کارهای کشور را به نشست و برخاست با دیگران موکول کرد

  12. خوش رقصی فرانسه با شاباش های ایرانی!...

  13. مشروح جلسه دادگاه شبنم نعمت‌زاده/ فعالیت غیرقانونی و کسب ۱۸۰۰ میلیارد مال نامشروع/ ماجرای بدهی ۱۰۰ میلیاردی به شستا

  14. رخصت ولی الله سیف برای ورود به گود «زورخانه»

  15. یک شبه "۷۰۰۰۰ پزشک" به آمار پزشکان اضافه شد!

  16. خداحافظی غم‌انگیز با علیرضا فغانی

  17. حمله به آرامکو و مرزهای قدرت آمریکا

  18. دفاعیات نعمت‌زاده: پدرم وزیر بود اما ۵ سال بیکار بودم/ کاملا قانونمند کار کرده‌ام/ اتهام اکتسابی را قبول ندارم

  19. آتلانتیک: هفت پرسشی که باید پیش از هرگونه حمله به ایران، به آن پاسخ داد

  20. مطهری: شفافیت آرا برای همه نمایندگان مناسب نیست چون مورد آزار گروه‌های فشار قرار می‌گیرند

  21. نقش زنِ سعید ملایی در سناریو سیاسی جودو

  22. بهزاد نبوی: نگران نفوذ در رده‌های بالای نظام هستم/ شعار اصلاح طلبی انحصاری نیست/ضرورت جریان سوم را قبول ندارم/ اصلاح طلبان و اصول گرایان خودشان را اصلاح کنند

  23. زخم هاي کارگران را درمان کنیم تا مگس روی آن ننشیند...

  24. تصویری از کودک جان باخته در ورزشگاه آزادی  

  25. ماجرای دستگیری برادرزاده سلحشوری چیست؟

پربحث‌های اخیر

پربحث‌های دیروز

پربحث‌های هفته

  1. یک عکس؛‌ یک شرح | یقه‌های سفید در پوشش چادر سیاه؟!

  2. ورزشگاه برای زنان یا زنان برای ورزشگاه؟!

  3. مشروح جلسه دادگاه شبنم نعمت‌زاده/ فعالیت غیرقانونی و کسب ۱۸۰۰ میلیارد مال نامشروع/ ماجرای بدهی ۱۰۰ میلیاردی به شستا

  4. یک شبه "۷۰۰۰۰ پزشک" به آمار پزشکان اضافه شد!

  5. دفاعیات نعمت‌زاده: پدرم وزیر بود اما ۵ سال بیکار بودم/ کاملا قانونمند کار کرده‌ام/ اتهام اکتسابی را قبول ندارم

  6. زخم هاي کارگران را درمان کنیم تا مگس روی آن ننشیند...

  7. ادغام آموزش پزشکی در وزارت بهداشت به زیان مردم تمام شد/ پزشکی تهاجمی و جراح محور در مدل ایرانی نظام سلامت

  8. آزادی «غیریواشکی» در شورای شهر شیراز

  9. «بی تدبیری» به مفسدان بازار دارو میدان داد/ هیزم فساد در بازار دارو مهیاست

  10. حکم اعدام محمدعلی نجفی باطل شد

  11. دومین جلسه دادگاه شبنم نعمت‌زاده‌/ لشگری‌پور: نعمت‌زاده برایم ویزای اسپانیا و تولد گرفت و آیفون هدیه داد

  12. روایتی از هفت‌تپه، قزوین و حالا اراک/ علل اعتراضات کارگری کارگران چیست؟

  13. نماز خواندن مامور یگان ویژه ناجا در ورزشگاه خالی آزادی + عکس  

  14. کارنامه امیدبخش قوه قضائیه در ۲۰۰ روز اخیر

  15. نوآوری‌های دستورالعمل رئیسی/ آیا جمعیت زندانیان کاهش می‌یابد؟

  16. فروش صندلی رشته پزشکی در دانشگاه ؛ شایعه یا افشای حقایق تلخ؟!

  17. واکنش نمکی به موضوع «فرار مالیاتی» پزشکان

  18. صندلی فروشی به سبک مافیای کنکور پزشکی + تصاویر

  19. واکنش وزیر بهداشت به موضوع «فرار مالیاتی» پزشکان

  20. اعمال سهمیه‌های کنکور ارشد98 با دستور مجلس/ بازنگری در سهمیه‌ها منوط به نظر مجلس است

  21. روحانی: وزارت آموزش و پرورش مهم‌ترین دستگاه کشور است

  22. سه‌ گام بلندی که آموزش و پرورش برای تحول باید بردارد

  23. گالری تتوهای رنگی در حصار پلیس + تصاویر

  24. دادستان تهران: بیش از ۱۰۰ هزار خودرو سایپا و ایران‌خودرو نزدیک به شش ماه در پارکینگ‌ها بلاتکلیف مانده

  25. یک مصوبه ؛ یک اطلاعیه و چند پر سش از سازمان تنظیم مقررات و ارتباطات رادیویی

آخرین عناوین