گرانی و رکود، حاصل کارهای زمین مانده/ چرا بودجه شفاف و از نفت جدا نشد؟

گروه اقتصادی الف،   3980611002

وزارت اقتصاد و سازمان برنامه و بودجه با وجود نقش بسیار گسترده در اقتصاد کشور، می‌توانستند نقش قابل قبول تری در تحقق اهداف اقتصادی کشور و جلوگیری از بروز برخی نوسانات و التهابات اقتصادی داشته باشند اگر به قوانین، سیاستها و شعارهایشان عمل می کردند.

تسنیم نوشت: هفته دولت فرصت مغتنمی بود برای ارائه «گزارش عملکرد» دولت و معمولا آنچه رسانه ها در این باره منتشر می کنند، گزارش هایی از عملکرد مثبت دولت و دستگاه ها در حوزه های اقتصادی است که البته در وضعیت فعلی اقتصاد کشور چندان برای مردمی که هر روز بر مشکلات اقتصادی و معیشتی آنها افزوده می شود، ملموس و قابل درک نیست.

در حالی که بیش از 6 سال از حضور دولت حجت الاسلام حسن روحانی بر مسند قدرت اجرایی کشور می‌گذرد، فضای اقتصادی به گواه شاخصها و سنجه‌های مختلف آماری دچار تحولات اساسی شده است.

سازمان برنامه و بودجه که از همان سال 92 توسط محمد باقر نوبخت اداره می‌شود،‌ وظیفه مهم بودجه ریزی کشور را بر عهده داشته و وزارت اقتصاد نیز در این مدت 3 وزیر با گرایشهای کاملا متضاد به خود دیده است. در این مدت تحولات گسترده‌ البته با یک شیب منفی در کشور به وقوع پیوسته که به نظر می‌رسید این دو دستگاه عریض و طویل می‌توانستند نقش قابل قبول تری در کنترل نوسانات و چالشهای اخیر اقتصادی داشته باشند.

کارشناسان اقتصادی در این مدت نقدهای متنوعی را به عملکرد این دو دستگاه و مدیران ارشد آن وارد دانسته‌اند.  بر این اساس به نظر میرسد اگر این دو دستگاه تنها در حوزه وظایف محوله و وعده‌های مطرح شده موفق عمل می‌کردند امروز فضای اقتصاد کشور در وضعیت بهتری قرار داشت.

 در حال حاضر تورم  سالیانه به سمت 50 درصد در حال حرکت بوده و آمارهای مرکز آمار ایران نیز موید این موضوع می‌باشد. رشد اقتصادی در وضعیت بسیار نامطلوب قرار داشته و امارها حکایت از رشد سنگین منفی در سال گذشته و همچنین برآوردها نشان از ادامه این روند در سال جاری دارد. در ادامه تلاش می کنیم با بررسی وظایف و رویکردهای این دو دستگاه مهم اقتصادی، بعد از عبور از هفته دولت به بررسی عمل نکرد های آنها بپردازیم.

همانطور که اشاره شد در حوزه اجرایی نقدهای مشخصی به این دو دستگاه وارد است اما به نظر می‌رسد در حوزه عملیاتی بعضا نقاط ضعفی دیده می‌شود که تنها از عمل نکردن و انفعال این دستگاهها نسبت به چشم اندازهای بالا دستی شکل گرفته است. در حال حاضر نرخ ارز با جهش چند صد درصدی مواجه شده، اقتصاد در آستانه رکود شدید قرار گرفته و قیمت زمین و مسکن نیز وضعیت بسیار نامطلوبی دارد. کارشناسان معتقدند یکی از دلایل مهم  این نوسانات به بودجه غیر شفاف و رانتی، دخل و خرج نامتوازن و تداوم وابستگی اقتصاد دولتی به نفت  بازمی‌گردد.

گفتنی است، وزارت اقتصاد با در اختیار داشتن دستگاههای مثل گمرک و سازمان امور مالیاتی  نقش گسترده‌ای در کسب درآمدهای بودجه‌ای  برعهده دارد. همچنین خزانه داری کل کشور نیز وظیفه پرداختهای ریالی به دستگاه های اجرایی را بر عهده داشته که نشان دهنده نقش تنظیم گری مالی در وزارت اقتصاد است. این در حالی است که متاسفانه اهداف مشخصی در این حوزه از سوی کارشناسان و حتی قوانین بالادستی برای این وزارت خانه در نظر گرفته شده بود که در عمل به آن و پیاده سازیش ناموفق بوده است.

مالیات بر عایدی مسکن، همچنان روی زمین مانده

مالیات بر عایدی مسکن یکی از طرحهای مالیاتی است که از سالهای قبل بر اجرای آن برای جلوگیری از دلالی زمین و مسکن در کشور تاکید شده است. در 8 سال اخیر مسکن با 2 جهش سنگین قیمتی مواجه شده است و دولتها تنها به شعار اجرای طرح مالیات بر عایدی مسکن بدون هیچ گونه پشتوانه عملیاتی تاکید کرده‌اند. نمونه اخیر این موضوع به رفت و برگشت عجیب لایحه مالیات بر فعالیتهای اختلال زا بر می‌گردد که وزیر اقتصاد تحت تاثیر فشار افکار عمومی ناشی از جهش قیمت مسکن، اعلام کرد که این نوع مالیات در قالب لایحه مذکور به مجلس ارسال می‌شود. مدتی بعد وزیر از این پیشنهاد صرف نظر کرد و وعده گنجاندن مالیات بر عایدی مسکن در قالب لایحه اصلاحیه مالیاتهای مستقیم را مطرح کرد.

به گفته مسئولان و کارشناسان سالیانه تا 40 هزار میلیارد تومان فرار مالیاتی و به همین میزان نیز معافیت مالیاتی در کشور به وقوع می‌پیوندد. موضوع فرار مالیاتی و همچنین قاچاق کالا یکی از چالشهای بزرگ اقتصاد کشور بوده که بر خلاف شعارهای مطرح شده هنوز چشم انداز مشخصی برای مقابله و رفع آن ترسیم نشده است. یکی از اهداف طرح جامع مالیاتی مبارزه  با فرار مالیاتی بوده که بعد از سالها از راه اندازی این طرح هنوز وضعیت مشخصی از عملکرد آن ترسیم نشده و ظاهرا سامانه مربوطه در برخی ادارات کل مالیاتی پیاده نشده است.

مبارزه قاچاق کالا و ساماندهی وضعیت گمرک، مطالبه پرتکرار اما پیشرفت اندک

قاچاق کالا و ارز یکی از چالشهای تولید در سنوات اخیر بوده است. بسیاری از کارشناسان و مسئولان درکنار نمایندگان مجلس، معتقدند در کنار معابر غیر رسمی مثل کوله بری و واردات مرزنشینی عمده قاچاق کالا از معابر رسمی و ته لنجیهای وارد شده از گمرک صورت می‌گیرد. وزارت اقتصاد میتوانست یک برنامه عملیاتی برای کاهش سالیانه قاچاق کالا ارائه کند اما متاسفانه در سال جهش ارزی شاهد تشکیل پرونده‌های متعدد بیش بود ارزش که مربوط به خروج ارز و همچنان افزایش قاچاق خروجی از کشور بودیم.

بر این اساس در حالی که وزیر اقتصاد 3 پروژه اقتصاد هوشمند، ارتقا و بهبود و محیط کسب و کار  را به عنوان اهداف خود در این وزارت خانه ترسیم کرده اما به نظر می‌ر‌سد بایستی این پروژه‌ها به صورت عملیاتی تر تعریف شده و حداقل در فضای مقابله با قاچاق کالا و فرار مالیاتی و ایجاد پایه‌های مالیاتی جدید از جمله مالیات بر عایدی سرمایه فضای مشخص تری ترسیم می‌شد.

بودجه‌ریزی عملیاتی؛ شعاری که همچنان روی زمین ماند

سازمان برنامه و بودجه در ماههای اخیر بر اساس دستور مقام معظم رهبری از برنامه اصلاح ساختار بودجه با رویکرد قطع وابستگی به نفت رونمایی کرده است. هرچند به نظر برخی نمایندگان عضو کمیسیون برنامه مجلس، موضوع اصلاح ساختار بودجه در لابه لای یک طرح اصلاح ساختار اقتصادی گم شده، اما بررسی دقیقتر شعارهای سالهای اخیر سازمان برنامه نشان می دهد بحث بودجه ریزی مبتنی بر عملکرد در دستور کار این سازمان قرار گرفته است.

اخیرا محمد کردبچه مشاور رئیس سازمان برنامه و بودجه کشور در گزارشی اقدامات انجام شده در مورد استقرار نظام بودجه ریزی مبتنی بر عملکرد را تشریح کرده، که بر این این اساس نظام بودجه ریزی مبتنی بر عملکرد در 65 دستگاه اجرا نشده است. با وجوداینکه سالها بر لزوم تغییر نظام بودجه ریزی کشور تاکید می‌شد اما بازهم این موضوع در برنامه اصلاح ساختار بودجه دولت گنجانده شده و همین موضوع نشان می‌دهد تا زمان اجرایی شدن این برنامه فاصله وجود دارد.

مطالبه شفافیت بودجه کی محقق خواهد شد؟

کارشناسان اقتصادی تاکید دارند،  ردیفهای متفرقه قابل توجهی از طریق چانه زنی پرداخت می‌شود که باید در آینده این نوع پرداختها به طور کلی جمع شود اما دولت اصرار به حفظ این رویه دارد. به هر حال چالشهای متنوعی در نظام بودجه ریزی ایران از زمان تدوین تا تصویب و اجرا و نظارت وجود دارد که مشخص نیست چه زمانی قرار است برای حل و فصل این چالشها برنامه مشخصی ارائه شود. در این بین پیگیرهای همه جانبه‌ای برای تحقق شفافیت در بودجه در سنوات اخیر صورت گرفته تا حداقل در این موضوع که دولت نیز بران تاکید کرده دستاورد قابل قبولی ایجاد شود اما همچنان در این حوزه ضعفهای جدی دیده می‌شود.

حقوقهای نجومی و زخمی که هنوز التیام پیدا نکرده است

بودجه ریزی غیر شفاف به خصوص در شرکتهای دولتی، در کنار فرار برخی از دستگاههای اجرایی از شفافیت در پرداختها باعث ایجاد چالش حقوقهای نجومی در کشور شد. سال 95 و 96 فیشهای حقوقی نجومی پشت سر هم در رسانه‌ها منتشر می‌شد و مجلس در قانون برنامه ششم توسعه دولت را مکلف کرد از سال اول اجرای برنامه حقوق تمام مدیران را برای عموم مدرم منتشر کند. اجرای ماده 29 قانون برنامه ششم توسعه به یکی از مطالبات جدی رسانه‌ها و نهادهای نظارتی تبدیل شد اما در سال 98 نیز همچنان وعده ایجاد پایگاه آزاد انتشار حقوق و مزایای مدیران داده میشود. به هر حال دولت در تحقق این وعده و مطالبه تا به امروز نیز ناکام بوده و بایستی به صورت شفاف در خصوص وضعیت عمل نکردهای خود و البته تبعات آن به مردم پاسخگو باشد.

عناوین مرتبط

پربحث‌های امروز

  1. ویدئویی تکان دهنده از حیوان‌آزاری در مازندران  

  2. عادت‌های غذائی مرگبار/ این مواد غذایی را با هم نخورید

  3. کشف اجساد بیش از ۲۰۰۰ جنین در خانه‌ پزشک آمریکایی  

  4. مذاکرات کنگره آمریکا برای تبدیل طرح منع جنگ با ایران به قانون

  5. نظر جیمی کارتر درباره پیروزی ترامپ در انتخابات ۲۰۲۰

  6. کشورهای پیشرفته چطور اجاره‌بها را کنترل می‌کنند؟

  7. شنا در دریای خزر ممنوع شد

  8. آماری از میزان مرگ مادران باردار و نوزدان در جهان

  9. امن‌ترین منبع تامین نفت دنیا کجاست؟

  10. هشدار «اشرف غنی» به «عبدالله عبدالله»

  11. معمار تحریم‌های آمریکا تحریم‌های جدید علیه ایران را مسخره کرد

  12. تحریم بانک مرکزی و صندوق توسعه ملی توسط وزارت خزانه‌داری آمریکا

  13. بهترین گوشی‌های اندرویدی ۲۰۱۹+ عکس

  14. ترامپ چه بر سر اقتصاد آمریکا آورد؟

  15. زمان برگزاری جلسات علنی مجلس در هفته آینده تغییر کرد

  16. ترکیه آمریکا را تهدید کرد

  17. ویژگی «اضطراب اجتماعی» چیست؟

  18. روزنامه هنگ کنگی: ایران شایسته چنین فشارهایی نیست

  19. تجمع در حمایت از کارگران هپکو   

  20. ترامپ از تحریم بانک مرکزی ایران خبر داد

  21. سیدحسن نصرالله: ترامپ برای دیدار با روحانی گدایی می‌کند

  22. امیر موسوی: صهیونیست‌ها جرأت حضور در خلیج فارس و دریای عمان را ندارند

  23. روایتی از دیدار موکب‌داران عراقی با رهبر انقلاب

  24. والیبال ایران فینالیست شد/ یک گام تا هت‌تریک قهرمانی

  25. آرامکو: عربستان در تحویل محموله‌های نفتی تأخیر خواهد داشت

پربحث‌های دیروز

  1. آیا مدارک سعودی زمینه حمله به ایران را فراهم می کند؟

  2. زخم هاي کارگران را درمان کنیم تا مگس روی آن ننشیند...

  3. «بی تدبیری» به مفسدان بازار دارو میدان داد/ هیزم فساد در بازار دارو مهیاست

  4. لودریان: ایران باید کاملا به برجام بازگردد

  5. مبارزه مرگبار مار کبرا با عقاب   

  6. باهنر: اصلاحات اقتصادی جرات می‌خواهد که نه مجلس دارد نه دولت

  7. همتی: امسال ارز اربعین نداریم

  8. روسیه و فروش نفت ایران؛ بازی دو سر برد در شرایط تحریم

  9. جزییات حذف یارانه نقدی ۲۰۰ هزار خانوار پر درآمد

  10. پیام‌ها و پیامدهای عملیات توازن بازدارندگی یمنی‌ها

  11. ظریف: اقدام نظامی علیه ایران به جنگی تمام عیار می‌انجامد

  12. ابتکار دانشمندان ایرانی در تشخیص سریع سرطان  

  13. توضیح وزیر بهداشت درباه فروش صندلی در دانشگاههای پزشکی

  14. ادعای سفیر عربستان در آلمان؛ احتمال اقدام نظامی در برابر حمله به آرامکو

  15. رییس فیفا: زنان ایرانی باید به ورزشگاه‌ها بیایند

  16. محسنی اژه‌ای: قضات آلوده شوند دیگر نمی‌توانند حق را به حق دار برسانند

  17. انتشار عکس جنجال‌برانگیز جاستین ترودو+عکس

  18. جانشین بولتون درباره برجام چه می گوید؟

  19. زنگنه: زمان جنگ دریافت پول نفت راحت تر بود

  20. انتقاد تند بولتون از ترامپ

  21. ناکامی آمریکا در پروژه محکوم‌سازی ایران

  22. ممنوعیت تعویض قطعات اصلی خودرو بدون مجوز پلیس

  23. آخرین قیمت خودروهای داخلی و وارداتی در بازار

  24. نحوه تقسیم ارثیه میان اعضای خانواده چگونه است؟

  25. شرارت برای معروف شدن در نظام آباد

پربحث‌های هفته

  1. واکنش دختر سردار سلیمانی به هتاکی یک بازیگر و ماجرای دختر آبی  

  2. پناهیان و ماجرای بنشین و بفرما و بتمرگ!...

  3. آیا سخنان پناهیان درباره شفافیت مجلس اشتباه بود؟

  4. ایران باید فورا از برجام و NPT خارج شود

  5. یک عکس؛‌ یک شرح | یقه‌های سفید در پوشش چادر سیاه؟!

  6. تاملی دوباره بر حاشیه‌های یک خودسوزی ؛ پوپولیست نباشیم

  7. زنان را به استادیوم راه بدهید

  8. شهردار اسبق صدرا از ایران فرار کرد/ تلاش برای بازگرداندن متهم از طریق اینترپل

  9. منع مذاکره مجدد؛ پر بسامدترین تاکید رهبر انقلاب

  10. در باب اپوزیسیون‌نمایی مسئولان!...

  11. تردد خودروهای پلاک شهرستان در تهران سهیمه‌بندی شود/ غیر تهرانی‌ها عامل نیمی از ترافیک پایتخت

  12. آیا مدارک سعودی زمینه حمله به ایران را فراهم می کند؟

  13. وزیر راه: دست‌های ضدانقلاب در بازار مسکن قیمت‌ها را افزایش داد!

  14. احمد توکلی: باید یک نهاد مستقل برای مبارزه با فساد تشکیل شود/ فساد شکل گرفته سازمان یافته است

  15. رهبر انقلاب: مذاکره یعنی نمایش موفقیت آمریکا/ فشار حداکثری در مقابل ملت ایران پشیزی نمی‌ارزد/ نباید کارهای کشور را به نشست و برخاست با دیگران موکول کرد

  16. آخرین تصویر علیرضا فغانی قبل از ترک‌ ایران  

  17. خوش رقصی فرانسه با شاباش های ایرانی!...

  18. مشروح جلسه دادگاه شبنم نعمت‌زاده/ فعالیت غیرقانونی و کسب ۱۸۰۰ میلیارد مال نامشروع/ ماجرای بدهی ۱۰۰ میلیاردی به شستا

  19. اسدالله عسگراولادی درگذشت

  20. رخصت ولی الله سیف برای ورود به گود «زورخانه»

  21. یک شبه "۷۰۰۰۰ پزشک" به آمار پزشکان اضافه شد!

  22. خداحافظی غم‌انگیز با علیرضا فغانی

  23. توکلی: به جای کارگران هفت‌تپه، اول سراغ خائنانی بروید که ارز و طلا و کارخانه‌های ملت را به تاراج داده‌اند

  24. ویدئویی تکان دهنده از حیوان‌آزاری در مازندران  

  25. حمله به آرامکو و مرزهای قدرت آمریکا

پربحث‌های اخیر

  1. کشورهای پیشرفته چطور اجاره‌بها را کنترل می‌کنند؟

  2. پیشنهاد تامین مالی طرح‌های اقتصادی ایران به چین و روسیه

  3. قبض کاغذی تلفن ثابت هم حذف می‌شود

  4. هزینه خوراک یک ماهه چقدر است؟

  5. دادگاه مفاسد اقتصادی چگونه عده‌ای را میلیاردر کرد؟

  6. درآمد ۷۰درصد ایرانی‌ها پایین‌تر از خط فقر

  7. حساب بانکی یارانه‌بگیران چک می‌شود؟

  8. تجمع دانشجویان انقلابی در حمایت از کارگران هپکو

  9. شمارش معکوس برای به روز شدن نرخ نان

  10. تداوم قاچاق با واردات مسافری تلفن همراه

  11. میلیاردرهای دنیا چقدر ثروتمندتر شده‌اند؟

  12. توافق بزرگ ایران و ترکیه

  13. فرشاد مومنی: تصمیم‌های شورای عالی هماهنگی اقتصادی فاقد بنیه کارشناسی است

  14. طرح‌های کاغذی دولت برای مسکن

  15. قیمت‌ طلا در بازارهای جهانی

  16. میزان ذخیره ارزی چین

  17. زنگنه: آمریکا از نفت به‌عنوان سلاح استفاده می‌کند

  18. مردم، اجاره نشین باشند یا صاحب خانه؟ دولت کدام را انتخاب می کند؟

  19. جزئیات درآمد و هزینه‌های خانوار شهری و روستایی

  20. پیش بینی آینده فروش نفت در بورس

  21. جریمه سنگین آمریکا برای شرکت خودروسازی هیوندای

پربحث‌های دیروز

  1. باهنر: اصلاحات اقتصادی جرات می‌خواهد که نه مجلس دارد نه دولت

  2. همتی: امسال ارز اربعین نداریم

  3. جزییات حذف یارانه نقدی ۲۰۰ هزار خانوار پر درآمد

  4. زنگنه: زمان جنگ دریافت پول نفت راحت تر بود

  5. ممنوعیت تعویض قطعات اصلی خودرو بدون مجوز پلیس

  6. آخرین قیمت خودروهای داخلی و وارداتی در بازار

  7. پلمب فروشگاه زنجیره‌ای در حال تاسیس با اعتراض کسبه

  8. کمک ۱۶ هزار میلیاردی به پولدارها!

  9. وزیر صنعت: سیستان و بلوچستان توانایی تامین گوشت قرمز کشور را دارد

  10. شرط همسان‌سازی حقوق بازنشستگان

  11. وزیر کار: پیگیر بازنگری در قانون کار هستیم/انحراف ۱۲ درصدی در تسهیلات اشتغالزایی

  12. قیمت سکه و ارز + جدول

  13. افول هژمونی دلار!؟

  14. رالی دلار در بازارهای جهانی

  15. عقبگرد بورس از ابرکانال

  16. قیمت آپارتمان‌های نُقلی در تهران

  17. پایان هفته با کاهش قیمت طلا و سکه رقم خورد

  18. ماجرای خط اعتباری ۴۰۰ میلیارد دلاری چین چه بود؟

  19. نبرد آخر برای تعطیلی ارزش افزوده

  20. چقدر از کارت سوخت استقبال شد؟

  21. زنگنه: شرایط اقتصادی کشور سخت‌تر از زمان جنگ است

  22. نرخ رسمی یورو و پوند کاهش یافت

  23. آیا واردات لوازم‌التحریر واقعا ممنوع است؟!

  24.  کاهش ۳۷ درصدی قیمت واقعی مسکن

  25. حذف یارانه پردرآمدها چگونه خواهد بود؟

پربحث‌های هفته

  1. یک عکس؛‌ یک شرح | یقه‌های سفید در پوشش چادر سیاه؟!

  2. وزیر راه: دست‌های ضدانقلاب در بازار مسکن قیمت‌ها را افزایش داد!

  3. روایتی از هفت‌تپه، قزوین و حالا اراک/ علل اعتراضات کارگری کارگران چیست؟

  4. با زندگی مردم چه کردیم؟/ آرزویی که بی‌خانمان‌ها باید به گور ببرند+ نمودار

  5. باهنر: اصلاحات اقتصادی جرات می‌خواهد که نه مجلس دارد نه دولت

  6. درآمد روزانه صد هزارتومانی جوان لیسانسه از فروش سبزی با فرغون

  7. همتی: امسال ارز اربعین نداریم

  8. جزییات حذف یارانه نقدی ۲۰۰ هزار خانوار پر درآمد

  9. جزئیات انتقال آب دریای عمان به ۳ استان شرقی کشور

  10. چه مجازاتی در انتظار پزشکان فراری از کارتخوان است؟

  11. با ۳۰۰ میلیون می‌توان در تهران خانه‌ خرید؟ / آینده بازار مسکن چگونه است؟

  12. برای خانه‌های ۳۰ متری در تهران تقاضا وجود دارد؟

  13. تولید رب ۲۲ هزار تومانی با گوجه هزاری!

  14. پیشنهاد افزایش ۱۰۰ درصدی حق کمیسیون مشاوران املاک!

  15. همتی: به‌دنبال این هستیم که سوئیفت را دور بزنیم/ خیلی روی اینستکس حساب نمی‌کنیم

  16. فروش سیمان صادراتی ۷۰ دلاری به قیمت ۲۰ دلار

  17. ورود ۳ خودروی جدید به بازار تا پایان سال؛ وعده‌ای که عملی می‌شود؟

  18. ریزش سراسری معاملات مسکن/ آرامش بازار مشروط است

  19. آنچه باید درباره آرامکوی عربستان، بزرگترین شرکت نفت جهان بدانید

  20. جبل طارق: ایران تعهدات خود درباره کشتی آدریان‌دریا را نقض نکرده است

  21. چگونه هزینه قبض برق‌مان را کاهش دهیم؟

  22. تغییرات جدید در نحوه خرید بنزین در راه است

  23. اعلام شرایط فروش نقدی ۴ محصول سایپا

  24. سندی دیگر برای اثبات شکست تحریم‌های آمریکا

  25. زنگنه: زمان جنگ دریافت پول نفت راحت تر بود

آخرین عناوین