«اسطوره، ادبیات و هنر»؛ ابولقاسم اسماعیل پور مطلق؛ نشر چشمه هم آوازی اسطوره و ادبیات

مانی ارجمند،   3980530060 ۱ نظر، ۰ در صف انتشار و ۰ تکراری یا غیرقابل انتشار
هم آوازی اسطوره و ادبیات

وقتی سخن از اسطوره به میان می‌آید، ذهن اغلب به یاد باورهایی می‌افتیم که غیر واقعی هستند و به صورت داستانی روایت شده‌اند. امروزه اما، برای رهیافتی کارآمد به جهان اسطوره‌‌ها به جای پرداختن به خود آنها، این نظریه‌های اسطوره‌هاست که باید مورد بررسی قرار داد

«اسطوره، ادبیات و هنر»

نویسنده: ابولقاسم اسماعیل پور مطلق

ناشر: چشمه، چاپ اول 1398

386 صفحه، 58000 تومان

 

****

 

وقتی سخن از اسطوره به میان می‌آید، ذهن اغلب به یاد باورهایی می‌افتیم که غیر واقعی هستند و به صورت داستانی روایت شده‌اند. امروزه اما، برای رهیافتی کارآمد به جهان اسطوره‌‌ها به جای پرداختن به خود آنها، این نظریه‌های اسطوره‌هاست که باید مورد بررسی قرار داد. نظریه اسطوره‌ها نیز قدمتی دیرینه دارد و سابقه آن تا یونان باستان می‌رسد. اما شکل علمی شده و کارآمدتر آن قدمتی کمتر از دو سده دارد و نهایتا به نیمه دوم قرن نوزدهم برمی‌گردد که به مدد رشته‌های تخصصی جدید، نظریه هایی علمی شده از اسطوره‌ها مطرح شدند. این رشته‌ها که حوزه‌هایی وسیع از علوم انسانی (روان‌شناسی؛ جامعه‌شناسی، انسان‌شناسی و...) و همچنین هنر را در بر می‌ گیرد. یکی از مهمترین این نظریه ها میان اسطوره و ادبیات است.

اسطوره و ادبیات  به اشکال گوناگون با یکدیگر در ارتباط بوده‌اند. یکی از رایج ترین اشکال این رابطه نیز استفاده از اسطوره ها در آثار ادبی است در هنر و ادبيات هر گوشه‌ای از جهان می‌توان ردپای این اسطوره‌ها را ديد. از بوکاچیو و دانته و شکسپیر گرفته تا ژید، جویس و کوکتو و... که از اسطوره ها به اشکال گوناگون در آثارشان بهره برده اند.

کتاب «اسطوره، ادبيات و هنر» به قلم ابوالقاسم اسماعيل‌پور مطلق که اخیرا  به همت نشر چشمه منتشر شده اثری است که کوشیده بازتاب اسطوره در ادبيات و هنر را بررسي كرده و نتایج آن را از جنبه های مختلف پیش روی مخاطبان بگذارد. نویسنده کتاب  ابوالقاسم اسماعيل‌پورمطلق، اسطوره‌شناس و استاد دانشگاه صاحب تألیفاتی گوناگون در این حوزه است که در این میان می توان به گفتگوی بلند او با استاد جلال ستاری اشاره کرد که در خلال آن گفتگو  به جوانب مختلف اسطوره و  اسطوره‌شناسی پرداخته شده و یکی از چهره های نامدار ما در این حوزه  قرائت خود از مفهوم اسطوره را بيان مي‌كند.

اسماعیل پور مطلق کتاب «اسطوره، ادبيات و هنر» را با پیشگفتاری کوتاه آغاز می کند که اشاره ای گذرا به کلیات مباحث مطرح درکتاب و ساختار و تقسیم بندی فصول دارد.در این پیشگفتار درباره چیستی و چگونگی  حضور اسطوره‌ها در ادبيات و هنر می نویسد: «اسطوره از جنبه‌هاي گوناگون ادبيات و هنر و شاخه‌هاي پرشمار آنها مايه‌ور است و ژانري بينارشته‌ای است كه گستره پهناوری از حماسه، تراژدی، ادبيات نمايشيی، شعر، نگارگری و تنديسگری را در روزگاران گذشته دربر می‌گرفته و در روزگار كنوني هم افزون بر آنها در هنر هفتم بسی تأثيرگذار و نافذ بوده است.»

 متن اصلی کتاب در سه بخش تدارک دیده شده که عناوین آنها به ترتیب عبارتند از «اسطوره و اسطوره‌شناسي»، «اسطوره و ادبيات» و «اسطوره و هنر» . نویسنده در بخش اول کتاب به تبیین مقدمات بحث همانند چیستی اسطوره و جنبه های مختلف اسطوره‌شناسي پرداخته است. در این بخش که کوشیده شده مفاهیم آغازین در شناخت اسطوره پیش روی مخاطب قرار گیرد و به پاره ای از پرسش‌هاي مقدماتی كه درباره اسطوره‌ها مطرح است، پاسخ داده شود بخصوص این تصور رایج در میان عامه که اسطوره‌ها و افسانه‌ها را با یکدیگر همانند فرض می کنند. به هر روی اسماعیل پور مطلق اسطوره شناسی را به عنوان دانش میان رشته ای دانسته و در ساحت ادبیات و هنر آن را نوعی ژانر ارزیابی می کند و در رهگذر گفتارهایی همانند چشم‌اندازهاي نقد اسطوره‌شناختي، افسانه‌هاي اسطوره، تبيين معاني افسانه و اسطوره و تفاوت آنها، اسطوره آداپا، نخستين انسان، اسطوره دمتر-پرسفونه و اسطوره تولد بودا، مباحث  اسطوره‌شناختي و همچنین جنبه های نظري اسطوره را مورد بررسی قرار داده است.

گفتارهای بخش دوم كتاب از پيوند اسطوره، حماسه و ادبيات شکل گرفته‌اند گفتار ابتدايي اين بخش درباره شخصيت‌هاي اساطيري «شاهنامه» و ريشه‌هاي هند و ايراني آنهاست. شاهنامه گذار از اسطوره تا حماسه، دگردیسی سه شخصیت، اسطوره آسمان پیمایی کی کاووس، رستم و ایندارا، آشیل اسفندیار و هکتور- رستم در ایلیاد و شاهنامه، اسطوره کی خسرو، حماسه ملی هادینگوس و همچنين به بررسي تطبيقي شخصيت‌هاي اساطيري- حماسي با همتاهاي يوناني آنها پرداخته شده است. آنچه نقطه قوت کتاب حاصل محسوب می شود، رویکرد بومی نویسنده به اسطوره و ادبیات ایران و شرق (آسیاست). به همین دلیل خواننده کتاب هم با مهمترین چهره های اسطوره ای تاریخ ایران باستان آشنا شده و شاهد چگونگی بازتاب آنها در شاهنامه هستیم.

پيوند اسطوره و هنر بخش سوم و پایانی کتاب را تشکیل می دهد. اسماعیل پور مطلق در اين بخش نخست جنبه‌های مختلفت تعامل میان اسطوره و هنر، هم از منظر درونی و هم از ابعاد بیرونی را مورد توجه قرار می دهد. در ادامه به سراغ کاربرد های اسطوره و اهمیت شناخت آن در گونه‌ای از رویکردهای نقد جدید رفته و نقد اسطوره‌شناختي هنر را مورد توجه و واکاوی قرار می دهد. نظریه ای در نقد که برآمده از نگاه بینا رشته ای به اسطوره شناسی است و برای ارزیابی و شناسایی ویژگی ها و ارزش آثاری که دارای بن‌مايه‌های اساطيری هستند، استفاده می شود.

علاقه نویسنده به فرهنگ و هنر مانوی گفتارهایی خواندنی در انتهای کتاب در پی داشته است. اگرچه مانویت در ایران، به عنوان یک دین، به دلایل مختلف در طول تاریخ رنگ باخته و از میان رفته است اما همچنان می توان رد یادگارهایی از آن را بر فرهنگ و هنر ایران باستان  مشاهده کرد؛ درآمدي بر هنر مانوي ، زیبایی شناسی در هنر و ادبیات مانوی،  بازسازي ارژنگ ماني و اسطوره ماه در نگاره‌هاي مانوي از جمله گفتارهایی است که حاصل واکاوی نویسنده در هم آوازی اسطوره و هنر مانوی در این کتاب است.

سرانجام در گفتار پایانی کتاب نویسنده به بحث درهم‌آميزي زمان و مكان و اسطوره‌سازي در هنر می پردازد. البته این بحث در خلال بررسی آثار مسعود عربشاهی (يكي از هنرمندان معاصر) انجام شده است. عربشاهی نگارگری است چیره دست که به زعم نویسنده کتاب کارش نوعی اسطوره سازی است، به هرروی عربشاهی در آثارش که حاصل شکلی از در هم ریختگی زمانی و مکانی است به نوعی اسطوره سازی  دست یافته که نویسنده متقد است رمز ماندگاری آثار او شده است، در انتهای کتاب تصاویری از نگاره های این هنرمند معاصر نیز منتشر شد است.

در روزگار رونق ترجمه در حوزه های مختلف هنری و یا علوم انسانی و منابع نظری،  کتاب «اسطوره، ادبيات و هنر» به عنوان اثری تألیفی در یکی از حوزه های تخصصی که کمتر بدان پرداخته می شود، با توجه به اینکه اسطوره و هنر و ادبیات این سرزمین را مورد توجه و واکاوی قرار داد، فرصتی است که علاقمندان که نباید از آن غافل شوند.

عناوین مرتبط

دیدگاه کاربران

مریم موسوی۱۰۶۴۹۰۸۲۳:۴۷:۱۸ ۱۳۹۸/۶/۳
سپاسگزارم از معرفی این کتاب ارزنده و برای پروفسور اسماعیل پور عزیزم آرزوی تندرستی و طول عمر دارم.

پربحث‌های امروز

  1. زخم هاي کارگران را درمان کنیم تا مگس روی آن ننشیند...

  2. آیا مدارک سعودی زمینه حمله به ایران را فراهم می کند؟

  3. «بی تدبیری» به مفسدان بازار دارو میدان داد/ هیزم فساد در بازار دارو مهیاست

  4. توضیح وزیر بهداشت درباه فروش صندلی در دانشگاههای پزشکی

  5. مبارزه مرگبار مار کبرا با عقاب   

  6. جانشین بولتون درباره برجام چه می گوید؟

  7. همتی: امسال ارز اربعین نداریم

  8. باهنر: اصلاحات اقتصادی جرات می‌خواهد که نه مجلس دارد نه دولت

  9. انتقاد تند بولتون از ترامپ

  10. آیا انصارالله تولید نفت عربستان را به صفر می‌رساند؟

  11. ذوالنور: برخی نمایندگان، مجلس را بی‌خاصیت کرده‌اند

  12. پاکستان به هواپیمای مودی اجازه عبور نداد

  13. موشکی که برگ برنده سپاه در خلیج فارس شد+تصاویر

  14. آخرین قیمت خودروهای داخلی و وارداتی در بازار

  15. محسنی اژه‌ای: قضات آلوده شوند دیگر نمی‌توانند حق را به حق دار برسانند

  16. محور جدید شرارت در خاورمیانه؟

  17. هفت روز در یک نگاه  

  18. عقبگرد بورس از ابرکانال

  19. تکرار ادعاهای خصمانه پمپئو علیه ایران

  20. دستگیری عامل انتشار فیلم سلاخی حیوانات

  21. قیمت آپارتمان‌های نُقلی در تهران

  22. نحوه تقسیم ارثیه میان اعضای خانواده چگونه است؟

  23. پایان هفته با کاهش قیمت طلا و سکه رقم خورد

  24. تصمیم بزرگ دختر فراری در خانه فساد

  25. افزایش قیمت نفت پس از یک هفته پرآشوب

پربحث‌های دیروز

  1. منع مذاکره مجدد؛ پر بسامدترین تاکید رهبر انقلاب

  2. وزیر راه: دست‌های ضدانقلاب در بازار مسکن قیمت‌ها را افزایش داد!

  3. خوش رقصی فرانسه با شاباش های ایرانی!...

  4. آتلانتیک: هفت پرسشی که باید پیش از هرگونه حمله به ایران، به آن پاسخ داد

  5. روایت ابطحی از تابلوی ورودی شهر احمدی‌نژاد/ طرح دوباره شفافیت آرا در مجلس/ جوانی که برای شبنم نعمت‌زاده وثیقه گذاشته کیست؟

  6. نقوی حسینی: مسئولانی که خانواده آنها خارج از کشور هستند باید عزل شوند

  7. پاسخ مدیر شبکه سه به شایعه ریاستش بر صداوسیما

  8. ایران به آمریکا پیام ارسال کرد: حملات آرامکو کار تهران نبوده/ اگر اقدامی علیه‌مان صورت گیرد با پاسخ قاطع روبرو خواهد شد

  9. روایتی از هفت‌تپه، قزوین و حالا اراک/ علل اعتراضات کارگری کارگران چیست؟

  10. نگاهی به شمشیر رعدآسای ایران در خلیج فارس + فیلم و عکس

  11. ظریف: سفر به نیویورک قطعی نشده/ فعلاً ویزا نداریم

  12. میراسماعیلی: تعلیق جودوی ایران بسیار عجولانه و ناعادلانه انجام شد

  13. فدراسیون جودو ایران تعلیق شد

  14. یمن و دو راهی سخت برای عربستان

  15. ربیعی: قطع یارانه شامل طبقات متوسط و پایین نمی‌شود/ تصمیم غلطی نمی‌گیریم

  16. اطلاعیه جالب مرکز آمار، درآمد مردم از هزینه هایشان بیشتر است  

  17. پشت‌پرده ترس عربستان و آمریکا از بردن نام ایران

  18. پیام تهران به واشنگتن: هر اقدام نظامی با پاسخ جدی ایران روبرو خواهد شد

  19. مراسم ترحیم اسدالله عسگراولادی  

  20. ترامپ: به وزیر خزانه‌داری دستور افزایش تحریم‌ها علیه ایران را دادم

  21. قبرستان‌های عمودی هنگ کنگ   

  22. تصاویری کمتر دیده شده از استاد شهریار  

  23. جانشین «جان بولتون» منصوب شد

  24. تردید دولت در سفر به نیویورک

  25. همتی: به‌دنبال این هستیم که سوئیفت را دور بزنیم/ خیلی روی اینستکس حساب نمی‌کنیم

پربحث‌های هفته

  1. دختران آبی و سیاست‌های زرد! ...

  2. واکنش دختر سردار سلیمانی به هتاکی یک بازیگر و ماجرای دختر آبی  

  3. پناهیان و ماجرای بنشین و بفرما و بتمرگ!...

  4. آیا سخنان پناهیان درباره شفافیت مجلس اشتباه بود؟

  5. ایران باید فورا از برجام و NPT خارج شود

  6. یک عکس؛‌ یک شرح | یقه‌های سفید در پوشش چادر سیاه؟!

  7. تاملی دوباره بر حاشیه‌های یک خودسوزی ؛ پوپولیست نباشیم

  8. زنان را به استادیوم راه بدهید

  9. شهردار اسبق صدرا از ایران فرار کرد/ تلاش برای بازگرداندن متهم از طریق اینترپل

  10. منع مذاکره مجدد؛ پر بسامدترین تاکید رهبر انقلاب

  11. در باب اپوزیسیون‌نمایی مسئولان!...

  12. تردد خودروهای پلاک شهرستان در تهران سهیمه‌بندی شود/ غیر تهرانی‌ها عامل نیمی از ترافیک پایتخت

  13. وزیر راه: دست‌های ضدانقلاب در بازار مسکن قیمت‌ها را افزایش داد!

  14. احمد توکلی: باید یک نهاد مستقل برای مبارزه با فساد تشکیل شود/ فساد شکل گرفته سازمان یافته است

  15. رهبر انقلاب: مذاکره یعنی نمایش موفقیت آمریکا/ فشار حداکثری در مقابل ملت ایران پشیزی نمی‌ارزد/ نباید کارهای کشور را به نشست و برخاست با دیگران موکول کرد

  16. آخرین تصویر علیرضا فغانی قبل از ترک‌ ایران  

  17. به چه زبانی بگویند شکست خوردیم!

  18. خوش رقصی فرانسه با شاباش های ایرانی!...

  19. مشروح جلسه دادگاه شبنم نعمت‌زاده/ فعالیت غیرقانونی و کسب ۱۸۰۰ میلیارد مال نامشروع/ ماجرای بدهی ۱۰۰ میلیاردی به شستا

  20. اسدالله عسگراولادی درگذشت

  21. سناتور آمریکایی: ترامپ با پیشنهاد مکرون برای حفظ برجام موافقت کرد

  22. رخصت ولی الله سیف برای ورود به گود «زورخانه»

  23. یک شبه "۷۰۰۰۰ پزشک" به آمار پزشکان اضافه شد!

  24. خداحافظی غم‌انگیز با علیرضا فغانی

  25. توکلی: به جای کارگران هفت‌تپه، اول سراغ خائنانی بروید که ارز و طلا و کارخانه‌های ملت را به تاراج داده‌اند

آخرین عناوین