ماجرای نوژه را یك زن توده‌ای افشا كرد؟

گروه سیاسی الف،   3980420068 ۰ نظر، ۰ در صف انتشار و ۳ تکراری یا غیرقابل انتشار

روزنامه شرق نوشت: «نزدیک غروب آفتاب روز 17 تیر 59، آقای سعید حجاریان که با کمیته اداره دوم ارتش همکاری داشت، به دفترم آمد و هیجان‌زده گفت کار خصوصی دارم. ظاهرا چند نفر در دفتر بودند، به من نزدیک شد و گفت امشب قرار است کودتا شود»؛ این سخنان بخشی از خاطرات محمد ری‌شهری، رئیس وقت دادگاه انقلاب ارتش است كه درباره چگونگی كشف كودتای نوژه تعریف كرده است؛ كودتایی كه قرار بود چندی پس از پیروزی انقلاب اسلامی سال 57، منجر به سقوط حكومت نوپا و بازگرداندن شاهپور بختیار شود. هدف نخست کودتا، حمله هوایی به منزل امام خمینی در تهران و سپس حمله به برج مراقبت فرودگاه مهرآباد و در نهایت شکستن دیوار صوتی از طریق هواپیماها ذكر شده است.

همچنین قرار بود ساختمان مجلس و مراکز رادیو و تلویزیون تسخیر شده و بسیاری از مسئولان جمهوری اسلامی بازداشت شوند. طراحی این عملیات چنان دقیق بود كه حتی اعلامیه‌های جشن پیروزی نیز آماده شده بودند و گردانندگان كودتا اعلامیه‌های پیروزی خود را هم آماده كرده بودند. كودتای نوژه از وجوه مختلف محل ابهام است؛ زیرا هیچ‌گاه معلوم نشد تعداد افراد دستگیرشده و اعدامی‌های كودتا چقدر بوده‌ یا هیچ روایت دقیقی از نحوه افشای كودتا در دست نیست و شخصیت‌های سیاسی هریك از دید خود آن را روایت می‌كنند یا برخی می‌گویند آیت‌الله محمدكاظم شریعتمداری با عوامل كودتا ارتباط داشت و برخی دیگر طرح ربایش این روحانی را مطرح می‌كنند.

روایت‌های چندگانه
اکبر هاشمی‌رفسنجانی چند روز پس از دستگیری عوامل كودتا، در گفت‌وگویی با رادیو گفت از یك‌ماه‌ونیم پیش اطلاع كسب كرده بود كه عوامل بختیار در ایران و شبكه نظامی باقی‌مانده از نظام قبل، بر حجم تبلیغات خود افزوده‌اند؛ «برنامه‌های تبلیغاتی و نظامی آنها مشخص بود و گزارش شد چه وقت می‌خواهند توطئه را شروع کنند. من این مسئله را در شورای انقلاب مطرح کردم. آقای بنی‌صدر هم از کانال دیگری آگاه شده بود. شورای انقلاب، سپاه را مسئول کرد که به‌همراه نیروهای ویژه‌ای از ارتش، این جریان را تحقیق کنند و آنها را تعقیب کردند و وضعیتی پیش‌ آمد که یک بازداشت صورت گرفت و عده‌ای از عوامل بختیار بازداشت شدند و این باعث شد برنامه کودتا به‌هم بخورد و برای مدت نامعلومی به تأخیر بیفتد؛ ولی شورای انقلاب در جریان بود».

این سخن هاشمی در حالی است كه بنی‌صدر اطلاعات خود را از منابعی دیگر می‌داند. بنی‌صدر در یک سخنرانی نحوه اطلاع خود از کودتا را این‌گونه بیان كرد: «فرمانده سابق نیروی هوایی یک‌ماه‌و‌اندی پیش اطلاع داد در نیروی هوایی مثلا در میان چترباز‌ها شاید هم به‌صراحت از نوژه حرف زد که یک تشکل‌هایی در حال انجام است. این خبر را ما به دستگاه اطلاعاتی برای تحقیق و پیگیری دادیم تا اینکه حدود سه هفته پیش از این معلوم شد اینها‌‌‌ همان کودتاگران‌اند. آن‌وقت نیروی آنها حدود 70، 80 نفر ارزیابی می‌شد و 10 نفر از آنها هم آن موقع برای ما شناخته‌شده بودند».

ری‌شهری نیز نقطه عطف کشف این کودتا را صحبت میان دو نفر در تاکسی می‌داند که پس از آن، تحقیق و کشف شبکه‌ای به نام «نقاب» در تیپ نوهد و در نتیجه دستگیری ۱۳ نفر در این رابطه رخ می‌دهد؛ اما محسن رضایی، مسئول اطلاعات سپاه وقت، نحوه افشای كودتا را این‌گونه می‌داند:‌‌ «اوایل تیرماه سال ۱۳۵۹ در خیابان ایران به دیدار رهبر انقلاب که در آن زمان نماینده حضرت امام در ارتش بودند، رفتم. به ایشان گفتم که اطلاعات ما رد و خط یک کودتا را در ارتش پیدا کرده است... کودتا قطعی است ولی زمان شروع و نقطه آغاز را هنوز کشف نکرده‌ایم». رضایی در ادامه می‌گوید: مدتی از این ملاقات نگذشته بود كه آیت‌الله خامنه‌ای تماس گرفتند و گفتند خلبانی اینجاست كه مشابه همان حرف‌ها را می‌زنند و سریع خودتان را برسانید و ببینید موضوع از چه قرار است. رضایی ادامه می‌دهد: «رفتم و با یک خلبان جوان روبه‌رو شدم. همان چند جمله اول را که گفت، فهمیدم حلقه گمشده ما پیدا شده ‌است».

آن خلبان به رضایی گفته بود وقتی مادرش از قصد پسرش در شرکت در کودتا آگاه می‌شود، به او می‌گوید: «شیرم را حرامت می‌کنم، اگر سریعا پیش امام نروی و ماجرا را به ایشان نگویی». خلبان هم به منزل آیت‌الله خامنه‌ای رفت و ماجرا برای او بازگو کرد.روایت مشهور همین است كه رضایی می‌گوید و رهبر انقلاب هم روایتی نزدیك به همین را نقل می‌كنند: «یک شبی من حدود اذان صبح دیدم که درب منزل ما را می‌زنند، بیدار شدم رفتم دیدم آقای مقدم است و می‌گوید که یک نظامی آمده با شما کار واجب دارد، به آن نظامی گفتم: تو از کجا می‌دانی؟ بنا کرد شرح دادن آن و... من دیدم مسئله خیلی جدی است و بایستی آن را پیگیری بکنیم».

ادعای حزب توده
اما سعید حجاریان كه در آن زمان مسئولیت بازجویی افسران كودتا را برعهده داشت، روایت دیگری را ارائه داده و گفته است: «ما در ستاد مشترک ستاد خنثی‌سازی تشکیل دادیم و ترکیبی از سپاه و کمیته ستاد مشترک و کمیته بهارستان در این ستاد حضور داشتند و عملیات دستگیری‌ها را هم سپاه عهده‌دار شد. شب کودتا به آقای ری‌شهری گفتم که می‌خواهد کودتا شود». او همچنین در گفت‌وگویی در برابر این پرسش که چه کسی خبر کودتا را به او داد، گفت: «توده‌ای‌ها اطلاع داده بودند. توده‌ای‌ها فقط از یک بخش کودتا که شاخه سیاسی‌اش بود اطلاع داشتند. آنها مثلا در یکی از زیرشاخه‌ها منبع داشتند و اخبار جلسات آنها را می‌دادند».

این سخن حجاریان با سخنان دیگرانی همچون خسروشاهی و عمویی مطابقت دارد.

هادی خسروشاهی، نماینده وقت امام در وزارت ارشاد ملی، درباره این موضوع در یادداشتی در نشریه «اندیشه‌پویا» نوشت: «آقای کیانوری... دو گزارش بسیار مهم به من داد. مورد اول خبر حمله قریب‌الوقوع عراق به ایران بود. کیانوری می‌گفت دوستان ما در حزب شیوعی (حزب کمونیست عراق)، این اطلاعات را در اختیار حزب ما قرار داده‌اند و او وظیفه خود دانسته که فوری بیاید و خبر را توسط من به مقامات اطلاع دهد. من به آقای کیانوری گفتم آقای کیانوری شما باور دارید که عراق بتواند به ایران حمله کند و دوستان شما اشتباه نمی‌کنند؟ آقای کیانوری با قاطعیت گفت این حمله قطعی و حتمی است و دوستان ما موثق هستند... مورد بسیار مهم دیگر خبر کودتای نوژه بود. آقای کیانوری به دفتر من آمد و گزارش و تاریخ و محل اجتماع افسران در پارک لاله، بمباران جماران و غیره را به من داد. من باز هم باور نکردم اما کیانوری اصرار داشت که این خبر جدی و حتمی است. كیانوری گفت كه بانویی که قرار است اعلامیه پیروزی کودتا را بخواند، عضو حزب ماست و این اطلاعات کامل و دقیق است. من بلافاصله به جای دفتر شهید قدوسی به بیت امام رفتم و کپی گزارش را به احمدآقا دادم که نخست ایشان نیز باور نکرد. مرحوم اشراقی که در بیرونی حضور داشت، با لحن تندی به من گفت كه شما هم هر مزخرفی را که اینها می‌گویند باور می‌کنید؟ من هم با ناراحتی گفتم كه جناب اشراقی! من اطلاعی را که به دستم رسیده به احمدآقا دادم و در درستی و اشتباه‌بودن آن نظری ندارم. اینها می‌گویند که قطعی است و محل و تاریخ آن را هم نوشته‌اند. ان‌شاءالله که دروغ باشد».

محمدعلی عمویی هم در گفت‌وگویی با «تاریخ ایران»، گفته است: «یکی از بانوان حزب که از کودتا خبردار شده بود، ما را در جریان قرار داد و ما هم از طریق کانال‌های خود کودتا را به رهبران جمهوری اسلامی ایران اطلاع دادیم».

این روایت كه حزب توده اطلاعات كودتا را به سران نظام داده است، هیچ‌گاه به‌طور رسمی مورد پذیرش قرار نگرفت. هنوز مشخص نیست كه آیا روایت اعضای حزب توده در ماجرای نوژه درست بوده یا نه اما می‌توان حدس زد كه حتی اگر درست نیز بوده باشد، در فضایی كه چند سال بعد از ماجرای كودتای نوژه بسیاری از اعضای این حزب به اتهام «طرح كودتا» و همكاری با شوروی بازداشت شدند، نمی‌توانست به‌راحتی بیان شود. هرچند اتهامات وارده به حزب توده هیچ‌گاه ثابت نشد و حتی هاشمی‌رفسنجانی سال‌ها بعد اقرار كرد كه بر خودش اتهامات توده‌ای‌ها محرز نشده است.

عناوین مرتبط

پربحث‌های اخیر

    پربحث‌های دیروز

    1. نتایج رسمی اولیه از شمارش آرای تهران / صدرنشینی قالیباف؛ با بیش از ۱۱۴۵۳۵۰ رای

    2. تاجگردون برای سومین بار به مجلس راه یافت

    3. وزیر بهداشت: از ۲۸۵ مورد مشکوک به کرونا فقط نتیجه آزمایش ۱۸ نفر مثبت بوده است

    4. سخنگوی وزارت بهداشت: کرونا در کشور در حال مهار و مدیریت است/ افزایش مراکز تشخیص بیماری در کشور

    5. بوسیدن و لمس ضریح مطهر در شرایط کنونی

    6. حسین شریعتمداری: با تفنگ خالی FATF تهدید نکنید

    7. پیک چرخه کرونا و تلاش های کم اثر وزارت بهداشت/ پیشگیری بهترین راه حل است اما اقدامات کافی نیست

    8. ابتلای ۲۸ نفر به کرونا در کشور/ ۵ نفر جان باختند

    9. اعلام نتایج انتخابات در برخی حوزه‌ها / شهرهای بزرگ روز یکشنبه

    10. ماجرای قرنطینه شهر قم

    11. شمارش آرا در شعب اخذ رای تهران

    12. محسن هاشمی خود را قرنطینه کرد

    13. افزایش قیمت دلار و سکه

    14. پیشتازی آیت‌الله یزدی در انتخابات خبرگان قم

    15. وزیر بهداشت: هیچ آمار مثبتی از کرونا را از مردم پنهان نمی‌کنیم

    16. همایون شجریان تصویری از علائم حیاتی پدر منتشر کرد

    پربحث‌های هفته

    1. نتایج رسمی اولیه از شمارش آرای تهران / صدرنشینی قالیباف؛ با بیش از ۱۱۴۵۳۵۰ رای

    2. نیروگاه هسته‌ای امارات

    3. توکلی: شورای نگهبان چرا درباره تاجگردون سکوت کرده است؟

    4. آزمایش مثبت دو مورد کرونا ویروس در ایران

    5. آغاز یک حرکت بزرگ/ به پویش مجلس شفاف و ضدفساد بپیوندید

    6. مساله نه چندان دشوار پرتقال‌های سیاسی !

    7. فوت دو نفر به دلیل ابتلا به کرونا در قم

    8. نظر شما درباره این عکس چیست؟!

    9. همتی: تورم سال۹۹ کمتر از ۲۰درصد خواهد بود/ ایران به لیست سیاه FATF باز نمی‌گردد

    10. تایید ابتلای سه مورد جدید به کروناویروس در کشور

    11. تاجگردون برای سومین بار به مجلس راه یافت

    12. داعشی‌ها از سراسر دنیا در زندان سوریه

    13. سناتور «کریس مورفی» دیدار با ظریف را تایید کرد+توضیحات وزارت امور خارجه

    14. زهره الهیان: مهم‌ترین اقدام مجلس بعدی باید حل مشکلات اقتصادی مردم باشد/ نقطه ضعف مجلس فعلی عدم نظارت بر دولت است

    15. پویش انصراف به نفع «لیست وحدت» کلید خورد

    16. وزیر بهداشت: از ۲۸۵ مورد مشکوک به کرونا فقط نتیجه آزمایش ۱۸ نفر مثبت بوده است

    17. شورای ائتلاف نیروهای انقلاب به «فهرست وحدت» رسید + اسامی

    18. سخنگوی وزارت بهداشت: کرونا در کشور در حال مهار و مدیریت است/ افزایش مراکز تشخیص بیماری در کشور

    19. بازدید ایوانکا ترامپ از مسجد شیخ زاید ابوظبی

    20. وحدت اصولگرایان و اعتراض یامین‌پور به جبهه پایداری/ احتمال دومرحله‌ای شدن انتخابات/ خاتمی از لیست‌ اصلاح‌طلبان حمایت می‌کند؟

    21. مالک شریعتی: مجلس دهم ضعیف‌ترین مجلس تاریخ جمهوری اسلامی بود

    22. وقتی نامزد ریاست‌جمهوری آمریکا به همجنس‌بازی خود افتخار می‌کند/ پیت بوته‌جج: عاشق همسرم هستم!

    23. سید محمد خاتمی در انتخابات شرکت کرد

    24. بوسیدن و لمس ضریح مطهر در شرایط کنونی

    25. نسخه اصلاح‌طلبانه بهزاد نبوی برای انتخابات/ نامزدهای ریاست مجلس به روایت مرعشی/ درخواست عاجزانه عارف از مردم

    پربحث‌های اخیر

      پربحث‌های هفته

      1. نتایج رسمی اولیه از شمارش آرای تهران / صدرنشینی قالیباف؛ با بیش از ۱۱۴۵۳۵۰ رای

      2. توکلی: شورای نگهبان چرا درباره تاجگردون سکوت کرده است؟

      3. آغاز یک حرکت بزرگ/ به پویش مجلس شفاف و ضدفساد بپیوندید

      4. مساله نه چندان دشوار پرتقال‌های سیاسی !

      5. تاجگردون برای سومین بار به مجلس راه یافت

      6. زهره الهیان: مهم‌ترین اقدام مجلس بعدی باید حل مشکلات اقتصادی مردم باشد/ نقطه ضعف مجلس فعلی عدم نظارت بر دولت است

      7. پویش انصراف به نفع «لیست وحدت» کلید خورد

      8. شورای ائتلاف نیروهای انقلاب به «فهرست وحدت» رسید + اسامی

      9. وحدت اصولگرایان و اعتراض یامین‌پور به جبهه پایداری/ احتمال دومرحله‌ای شدن انتخابات/ خاتمی از لیست‌ اصلاح‌طلبان حمایت می‌کند؟

      10. مالک شریعتی: مجلس دهم ضعیف‌ترین مجلس تاریخ جمهوری اسلامی بود

      11. نسخه اصلاح‌طلبانه بهزاد نبوی برای انتخابات/ نامزدهای ریاست مجلس به روایت مرعشی/ درخواست عاجزانه عارف از مردم

      12. نظارت و رفع مشکلات معیشتی مهمترین اولویت های مجلس یازدهم/ مجلس دهم زبان و تریبون ملت نبود

      13. حسین شریعتمداری: با تفنگ خالی FATF تهدید نکنید

      14. ربیعی: حتی با رفتن به لیست سیاه FATF اتفاق خاصی برای اقتصاد رخ نخواهد داد/ اختصاص سهمیه بنزین نوروزی با مشکل روبرو است

      15. سکوت شورای نگهبان در قبال تاجگردون/ دعوت اصلاح طلبان از مردم برای شرکت در انتخابات/ انتقاد صادق زیباکلام از حزب کارگزاران، خاتمی، عارف و موسوی لاری

      16. انتخابات مجلس شورای اسلامی و خبرگان رهبری در سراسر کشور/موسوی در پاسخ به الف: پس از پایان انتخابات و آغاز شمارش، میزان مشارکت به تدریج اعلام میشود/در حال بروز رسانی+ تصاویر و حاشیه ها

      17. کوتاهی وزارت کشور در اعلام نام انصرافی‌ها

      18. ناگفته‌هایی از زندگی سردار سلیمانی/درخواست قالیباف از مردم تهران/شفاف‌سازی زاکانی درباره حقوق و هزینه‌های انتخاباتی 

      19. اعلام نتایج انتخابات در برخی حوزه‌ها / شهرهای بزرگ روز یکشنبه

      20. نامه مشترک حدادعادل و آقاتهرانی به مردم تهران پس از وحدت نیروهای انقلاب

      21. جلواتی: وکیل الدوله بودن مهمترین نقطه ضعف مجلس دهم

      22. چرا لیست کامل؟

      23. امیرآبادی فراهانی: تخریب را ادامه دهید افشاگری می‌کنم

      24. توافق شورای ائتلاف نیروهای انقلاب و جبهه پایداری بر روی انتشار یک لیست مشترک

      25. ربیعی: ستاد پیشگیری و مقابله با کرونا تشکیل می‌شود

      آخرین عناوین