«له و علیه ویرایش»؛ سایه اقتصادی نیا؛ نشر ققنوس در خدمت و خیانت ویراستاران!

حمیدرضا امیدی‌سرور،   3980404140 ۳ نظر، ۰ در صف انتشار و ۱ تکراری یا غیرقابل انتشار

اما ویراستاری در ایران حکایتی کاملا متفاوت، داشته و دارد. چه آن روزگار که کسی رسمیتی برایش قائل نبود و چه حالا که برای خود جایی باز کرده. این تفاوت ناشی از عدم شکل گیری یک تعامل منطقی و مناسبات حرفه‌ای میان نویسنده و ویراستار است؛ رابطه‌ای که چند نسل فعالیت، تجربه و پشتوانه را داشته باشد

در خدمت و خیانت ویراستاران!

«له و علیه ویرایش»

اثر: سایه اقتصادی نیا

ناشر: ققنوس، چاپ اول 1397

179 صفحه، 18000 تومان

 

****

 

کمتر ویراستاری را در جهان می‌توان پیدا کرد که به اعتبار و شهرت مکس پرکینز رسیده باشد، کسی که او را «ویراستار نوابغ» و «کاشفان شاهکار» می خواندند و نویسندگان بزرگی  همچون ارنست همینگوی و اسکات فیتس جرالد از توصیه‌های بکر و ارزنده او بهره مند شده و سود برده‌اند. با وجود چنین جایگاهی، مکس پرکینز با فروتنی بسیار به شاگردان و علاقمندان ویراستاری سفارش می کرد که: «اولین چیزی که باید یادتون بمونه؛ ویراستار چیزی به کتاب اضافه نمی‌کنه. حداکثر، برای نویسنده مثل یک کُلْفته. هیچ‌وقت فکر نکنین کسی شدین، چون ویراستار در بهترین حالت انرژی رو آزاد می‌کنه.»1

او معتقد بود که «فرایندش خیلی ساده‌اس. اگه یه مارک تواین داری، سعی نکن ازش شکسپیر درآری یا یه شکسپیر رو بخوای مارک تواین کنی. چون دست‌آخر ویراستار همون‌قدری از نویسنده عایدش مي‌شه که تو وجود نویسنده هست.»2

اما ویراستاری در ایران حکایتی کاملا متفاوت، داشته و دارد. چه آن روزگار که کسی رسمیتی برایش قائل نبود و چه حالا که برای خود جایی باز کرده. این تفاوت ناشی از عدم شکل گیری یک تعامل منطقی و مناسبات حرفه‌ای میان نویسنده و ویراستار است؛ رابطه‌ای که چند نسل فعالیت، تجربه و پشتوانه را داشته باشد. کتاب «له وعلیه ویرایش» نوشته سایه اقتصادی‌نیا که اخیرا به همت نشر ققنوس منتشر شده نگاهی دارد به حاشیه و متن همین حرفه که برخلاف چند دهه پیش از این، رسمیت یافته است و به عنوان یک ضرورت خاصه در حوزه نشر مورد توجه قرار گرفته است. این کتاب چنانکه از عنوانش پیداست اثری است که حاصل تنفس در فضای ویرایش و ویراستاری است. باتوجه به پراکندگی موضوعات مطرح شده در آن که حاصل ساختار یادداشت محور کتاب است، «له و علیه ویرایش» فاقد آن جامعیتی است که کلیت این حوزه را مورد توجه و واکاوی قرار دهد، اما از نوشته هایی بهره می برد که نکات مهم و دقیق در خور اعتنایی را در آنها می توان سراغ گرفت. بخصوص طرح پیوند ویراستاری با روشنفکری در ایران که نشان از تلقی نا متعارف از حوزه ای است که تکلیفش در خارج از ایران، برخلاف این دیار باخودش روشن است. برای درک این مهم باید به خاستگاه و روند شکل گیری ویراستاری حرفه ای در ایران نگاهی داشته باشیم که نویسنده طی نوشته ای با عنوان ویرایش و روشنفکری که بهترین نوشته کتاب نیز هست، به مرور آن در تاریخ معاصر پرداخته است.

سایه اقتصادی‌نیا چنانکه در مقدمه کوتاهش برای کتاب شرح داده، خود نیز به عنوان ویراستار به صورت حرفه‌ای در این حوزه کار کرده، از سوی دیگر با توجه به تحصیلات دانشگاهی و نیز فعالیت های پژوهشی اش در سالهای دور و نزدیک  و نیز کسب تجربه در کنار برخی چهره های صاحب نام و تجربه، با اشراف در این زمینه قلم زده است.. البته کتاب حاضر مجموعه یادداشت های کوتاه و بلندی است که حاصل چند سال فعالیت او در نشریات مختلف به صورت پراکنده و یا متمرکز بوده است. بنابراین برخی از نوشته‌ها و مطالب این کتاب پیشتر در نشریات و مطبوعات (همچون بخارا، جهان کتاب و...) و پایگاه اینترنتی خود نویسنده اثر، منتشر شده‌اند. اقتصادی نیا  در مقدمه‌اش برای کتاب ، اشاره کرده که نشانی چاپ اول این مطالب را تا جایی که یافته در کتاب آورده است. با این حال در اغلب مطالب کتاب بازنگری کرده و چیزی که در کتاب آمده، تحریری تازه و نو است.

بنابراین دور از انتظار نیست که در کتاب حاضر شاهد تنوع موضوعی نوشته ها باشیم که خود نویسنده نیز برای سامان دادن به آن کتاب را در  سه فصل اصلی که به‌ترتیب عبارت‌اند از: «له و علیه ویرایش»، «نکته‌ها» و «پرتره‌ها» ارائه کرده است. با این حال هر سه فصل از اشتراکاتی درونی با یکدیگر برخوردارند. فصل نخست به ویرایش و ویراستاری و جنبه‌های مختلفی از حاشیه تا متن آن می پردازد که یادداشتهای گرد آمده این بخش بدین قرار است:

ویرایش و روشنفکری، ویرایش و مفهوم نثار، ویرایش و نظام باورها، ویرایش و مهری‌خانم، ویرایش عقده اختگی و عقده حقارت، ویرایش و موضوع املا، ویرایش و حبل متین، جنبش جهانی نیم‌فاصله، رونق ویرایش اما کدام ویرایش؟، محرمیت ویراستار: اولین درس اخلاق حرفه‌ای، چند کلمه درباره شکسته‌نویسی با آموزگاران مدارس و مدرسان دانشگاه، ویرایش و دمپایی و همه‌چیز پژوهی.

در فصل دوم اگر چه یادداشت ها مستقیما حوزه ویرایش را مورد توجه قرار نداده اند اما به واسطه آنکه از نگاه یک ویراستار نوشته شده‌اند به نکاتی اشاره دارند که با روح حاکم بر کلیت کتاب بیگانه نیستند، در این فصل نیز خواننده مطالبی به شرح زیر هستیم: «دانشمند، هنرمند، مورخ»، «هنرگردان»، «شوربختانه»،«سایه‌نویس»، «سوال پرسیدن»، «قضاوت کردن کسی»، «مهمان ناخوانده»، «فرمان نحو در نام‌گذاری یک فیلم: جدایی نادر از سیمین»، «آیا خیالاتی شده‌ام؟!»، «خود را یا کسی را خودکشی کردن: باز هم از زبان و سیاست»، «"اول، دوم، سوم"؛ یک نکته درباره تشدید»، «رومی»، «خط مورب»، «الامان از سه‌نقطه!»، «مشکلات زبانی در سریال شهرزاد»، «نمود بیزاری در زبان فارسی» و «ملک‌الشعرای بهار یا ملک‌الشعراءبهار؟»

و نهایتا در فصل سوم، خواننده چند یادداشت درباره شأن و مقام و همچنین کم و یک برخی آثار سه چهره برجسته (از ویراستاران بزرگ  این روزگار) هستیم: استاد ابوالحسن نجفی، استاد احمد سمیعی گیلانی و استاد علی صلح‌جو.


پی نوشت

1و2 مکس پرکینز؛ کاشف فروتن داستان: https://www.alef.ir/news/3980328002.html

 

دیدگاه کاربران

ناشناس۹۷۵۷۹۱۰۹:۲۲:۰۷ ۱۳۹۸/۴/۷
این چه بدبختی و فلاکتی است که زبان فارسی به آن مبتلا شده است که زبان محاوره‌ای حتی در کتاب‌ها وارد شده است. با این کار نسل بعد را از هنر دانستن املای درست واژه‌ها محروم می‌شود. به عبارت زیر که برگرفته از متن فوق است نگاه کنید: «اولین چیزی که باید یادتون بمونه؛ ویراستار چیزی به کتاب اضافه نمی‌کنه. حداکثر، برای نویسنده مثل یک کُلْفته. هیچ‌وقت فکر نکنین کسی شدین، چون ویراستار در بهترین حالت انرژی رو آزاد می‌کنه.»
سعید۹۷۶۱۸۳۱۶:۳۲:۰۲ ۱۳۹۸/۴/۷
کتابی درباره ویراستاری با عنوانی ناآشنا. یکی از کارهای ویراستار نزدیک کردن زبان نوشته به زبان مردم است. یکی دیگر سره سازی زبان. ویرایش متن پیرایش از زیادی ها است و علامت گذاری درست متن. له و علیه عنوان مناسبی برای کتابی درباره ویراستاری نیست. از خوبی و بدی ویرایش یا سود و زیان ویرایش مناسب تر است از له و علیه. شوربختانه برخی از ویراستاران کارشان تبدیل شده است ویرایش متن های فارسی به عربی.
سوده۹۷۷۳۶۵۱۹:۰۴:۰۰ ۱۳۹۸/۴/۸
خیلی ممنون از مطلب خوبتون . فقط نام مولف رو اشتباه نوشتین، ساناز نیست، سایه س. سایه اقتصادی نیا.

پربحث‌های هفته

  1. عملکرد مجلس دهم ؛ شما چه فکر می‌کنید؟

  2. اسباب تمسخر دینداری نشویم ...

  3. وقتی مردم مانند رییس مجلس دهم فکر نمی‌کنند...

  4. آیا فلسطینی‌ها زمین‌هایشان را به یهودیان فروختند؟

  5. اردشیر زاهدی: همیشه به ایران افتخار می‌کنم/ نگذارید سلطه آمریکا و انگلیس برگردد/ حکومت پهلوی به مردم آزادی نمی‌داد‌

  6. پرونده مدیران سایپا ؛ محکومیت دو نماینده به حبس و اثبات دوباره یک ناکارآمدی

  7. با زوج خودرویی محکوم به اعدام بیشتر آشنا شوید

  8. چه زمانی سیلی بحران جمعیت را می خوریم؟!

  9. "دیپلماسی بنزین"، نمادی از بی اعتنایی به تهدیدات آمریکا

  10. مجلس خدمت یا مجلس قدرت؟!

  11. جمعیت جوان، کرونا را شکست می‌دهد

  12. محکومیت «محمد عزیزی» و «فریدون احمدی» به حبس/ حکم اعدام برای دو متهم پرونده شرکت سایپا/ استعفای وکلای پرونده طبری/ خبر تازه از پرونده حادثه هواپیمای اوکراینی

  13. فطر و اعیاد مذهبی؛ آیا مسابقه شادمانی عمومی کافی است؟

  14. «دپوی ۳۰۰۰۰ خودرو» توسط خودروسازان «احتکار» نیست؟ + تصاویر

  15. چرا فرزندآوری کم شده/ آیا جامعه هم پیر می‌شود؟

  16. «عادی سازی» در شرایط کرونایی و سه شنبه‌های «جوج» در شمال !

  17. روایت روح الامینی از فاصله معنادار بین رقبای ریاست مجلس/دفاع آقاتهرانی از صادق محصولی/واپسين ماموريت فراكسيون اميد/ ائتلاف لاریجانی با اصلاح طلبان در راه است؟

  18. مروری بر ازدواج‌های سیاسی؛ از احمدی‌نژاد تا روحانی + تصاویر

  19. تلفاتی سنگین‌تر از تلفات جنگ بر دوش ایالات متحده

  20. نامه توکلی به دادستان تهران درباره کشت و صنعت مغان: حمایت برای جلوگیری از چپاول حقوق ملت را انتظار می‌کشیم/ از انجام تشریفات جدید پیش از نتیجه اعلام جرم دیده‌بان در دادگاه خودداری کنید

  21. قیمت‌های جدید شورای رقابت برای خودروهای داخلی اعلام شد + جدول

  22. رهبر انقلاب: وضعیت رژیم صهیونیستی در آینده‌ سخت‌تر خواهد شد/ فلسطین قابل فراموش شدن نیست

  23. قیمت‌های شورای رقابت به خودروسازان ابلاغ شد/پراید ۳۷ میلیون و ۴۰۰ هزار تومان+جدول

  24. ادعای برایان هوک: ایران بین مذاکره با ترامپ یا فروپاشی اقتصادی یکی را انتخاب کند/ ایران را مهار کرده‌ایم

  25. با این تناقض ها جواب مردم را چه باید داد؟

آخرین عناوین