داستان شکل‌گیری یک سونامی در اقتصاد ایران نقدینگی چگونه ۶۸۳۷ برابر شد؟

گروه اقتصادی الف،   3980403023

سونامی نقدینگی در اقتصاد ایران در یک سال اخیر ثبات بازارهای مختلف از ارز گرفته تا طلا و مسکن را برهم ریخت و در نهایت این سونامی به تورمی عمومی و شدید تبدیل شد که حتی به مایحتاج غذایی مردم نیز سرایت کرد. این سونامی چگونه در طی سال‌ها شکل گرفته و در وضعیت فعلی چه مخاطراتی ممکن است داشته باشد؟ موضوع عجیب اما واقعی این است که از سال ۱۳۵۷ تاکنون، حجم کل نقدینگی حداقل ۶۸۳۷ برابر شده است!

مردم سالاری آنلاین نوشت: حجم بالای نقدینگی چگونه در اقتصاد ایران شکل گرفت و به یک معضل بزرگ تبدیل شد؟ سونامی نقدینگی در اقتصاد ایران در یک سال اخیر ثبات بازارهای مختلف از ارز گرفته تا طلا و مسکن را برهم ریخت و در نهایت این سونامی به تورمی عمومی و شدید تبدیل شد که حتی به مایحتاج غذایی مردم نیز سرایت کرد. این سونامی چگونه در طی سال‌ها شکل گرفته و در وضعیت فعلی چه مخاطراتی ممکن است داشته باشد؟ موضوع عجیب اما واقعی این است که از سال ۱۳۵۷ تاکنون، حجم کل نقدینگی حداقل ۶۸۳۷ برابر شده است!

حجم کل نقدینگی در اقتصاد ایران، بنا به آمارهای بانک مرکزی، در سال ۱۳۵۷، ۲۵۸ میلیارد تومان بوده است. در دوران بعد از انقلاب، میزان نقدینگی در کشور به سرعت افزایش یافت. سونامی نقدینگی در این چهار دهه، باعث شده تا هرچند سال یکبار با هجوم نقدینگی به بازارهای حساسی نظیر ارز و طلا، التهابی بزرگ در این بازارها ایجاد شود و این التهاب نیز تورم‌های شدید و گاهاً رکود اقتصادی را به همراه داشته است.

در دوران پس از انقلاب، خیلی زود و تنها در عرض سه سال، حجم کل نقدینگی در ایران دو برابر شد. در سال ۱۳۶۰، حجم کل نقدینگی به ۵۲۴ میلیارد تومان رسید. در جنگ هشت ساله، دولت عمدتاً با کسری بودجه روبرو بود و برای جبران این کسری بودجه به سمت استقراض از بانک مرکزی و خلق نقدینگی از این طریق می‌رفت. در سال ۱۳۶۵، بار دیگر حجم کل نقدینگی (نسبت به سال ۱۳۶۰) دو برابر شد و به ۱.۱ هزار میلیارد تومان رسید. در این سال، میزان درآمدهای نفتی ایران به علت جنگ، کاهش تولید و کاهش شدید قیمت نفت به پایین‌ترین میزان در دوران پس از انقلاب رسیده بود و درآمد ایران از محل صادرات نفت و گاز، تنها ۶.۲ میلیارد دلار بود. باری، سال ۱۳۶۵ نخستین سالی بود که نقدینگی آستانه هزار میلیارد تومانی را پشت سر گذاشت.

در سال ۱۳۶۹ که کشور وارد فضای بازسازی پس از دوران جنگ شده بود، حجم کلی نقدینگی نسبت به سال ۱۳۶۵، دو برابر شد. افزایش نقدینگی با شیب زیاد ادامه داشت تا این‌که در سال ۱۳۷۵، نقدینگی به ۱۱ هزار میلیارد تومان رسید و آستانه ۱۰ هزار میلیارد تومانی را پشت سر گذاشت. بحران بدهی‌های ارزی کشور در سال‌های آغازین دهه ۷۰ شمسی در کنار میزان بالای نقدینگی، تورم بالایی را در آن سال‌ها ایجاد کرد و میزان تورم در سال ۷۴ به رقم استثنایی ۴۹ درصد رسید.

هنوز دهه ۷۰ به انتها نرسیده بود که دوباره در سال ۷۹، حجم کل نقدینگی نسبت به سال ۷۵ دو برابر شد و به حدود ۲۵ هزار میلیارد تومان رسید!
 
نقدینگی از سال ۱۳۸۰ تاکنون

در سال آغازین دهه ۸۰، حجم کل نقدینگی به ۳۲ هزار میلیارد تومان رسید. سه سال بعد در سال ۱۳۸۳، حجم کل نقدینگی نسبت به سال ۸۰، دو برابر شد و به ۶۸ هزار میلیارد تومان رسید. این روند شتاب رشد نقدینگی ادامه داشت تا این‌که در سال ۱۳۸۵، نقدینگی از آستانه ۱۰۰ هزار میلیارد تومان گذر کرد و به ۱۲۸ هزار میلیارد تومان رسید. در کل در دهه ۸۰ از آن‌جا که تولید در کشور در وضعیت نسبتاً مناسبی قرار داشت و بازارهایی نظیر بازار ارز و سکه، اسیر رفتارهای سفته‌بازانه نبودند، میزان قابل توجهی از نقدینگی سرگردان جذب تولید می‌شد و آثار مخرب نقدینگی چندان بروز نمی‌کرد. با این حال، در همین دهه نیز بازار مسکن شاهد هجوم قابل توجه نقدینگی خُرد بود و قیمت مسکن در این دهه افزایش قابل ملاحظه‌ای یافت.

در آغاز دهه ۹۰ حجم کل نقدینگی به ۳۵۴ هزار میلیارد تومان رسید. تحریم در این سال‌ها، فشار زیادی به اقتصاد کشور وارد کرده بود و در شرایط تحریمی، میزان بالایی از نقدینگیِ سرگردان وارد بازارهای ارز، طلا، مسکن و خودرو شد. هجوم نقدینگی به این بازارها در نهایت تورم سنگین سال‌های ۹۱ و ۹۲ و رشد منفی اقتصادی را به همراه داشت.

در دهه ۹۰، بانک‌های خصوصی و جنگ سود شکل گرفته بین بانک‌ها با هدف جذب سپرده‌گذاران بیشتر، به محرکی برای رشد نقدینگی تبدیل شد. در تمام این سال‌ها، میزان بالایی از نقدینگی توسط بانک‌ها خلق می‌شد تا آن‌ها قادر باشند سود سپرده‌های جذب‌شده را بپردازند. در اوایل دهه ۹۰، موسسات مالی و اعتباری نیز با فراغ بالا بر حجم کل نقدینگی می‌افزودند و مشغول ایجاد بحرانی بودند که لزوماً در سال‌های بعد باید بروز می‌کرد.

در سال ۱۳۹۴، نقدینگی برای نخستین بار آستانه ۱۰۰۰ هزار میلیارد تومانی را پشت سر گذاشت و به ۱۰۱۷ هزار میلیارد تومان رسید.

آخرین آماری که از حجم کل نقدینگی کشور توسط بانک مرکزی منتشر شده مربوط به آذر سال ۹۷ است؛ بعد از این تاریخ، بانک مرکزی در حرکتی عجیب آمار مربوط به بخش پولی و بانکی را منتشر نکرده است. حجم کل نقدینگی در آذر سال گذشته ۱۷۶۴ هزار میلیارد تومان بوده و از آن زمان تاکنون قطعاً حجم کل نقدینگی رکوردهای جدیدی خلق کرده است. در واقع، اگر همین آمار آذر ۹۷ را هم ملاک بگیریم، حجم کل نقدینگی از ابتدای انقلاب تاکنون ۶۸۳۷ برابر شده است!

رشد مهارنشده نقدینگی در تمام این سال‌ها خطری بوده که اقتصاد کشور را تهدید می‌کرده است و این خطر همچنان وجود دارد. در یک سال اخیر، سونامی نقدینگی تأثیرات مخربی بر اقتصاد کشور داشته که مهم‌ترین آن، ایجاد رکود اقتصادی و تورم شدید بوده است. در شرایط موجود، اگر فکر عاجلی برای حل معضلِ خلق قابل توجه نقدینگی صورت نگیرد، همچنان این سونامی به تهدید ثبات اقتصاد کشور، ادامه خواهد داد.

عناوین مرتبط

پربحث‌های هفته

  1. شکار بزرگ سپاه/ روح الله زم سرشبکه آمدنیوز دستگیر شد

  2. دفاع از یک اشتباه؛‌ چرا؟!

  3. انتقاد از مجازات خفیف دختر پورشه سواری که گفت: کشتم که کشتم، دیه‌اش را می‌دهم

  4. تصویری از کانال "آمدنیوز" پس از دستگیری روح‌الله زم

  5. یک عکس؛‌ یک شرح | آفریدگار کماندار و تیرهایی رو به آینده! ...

  6. شوخی کاربران فضای مجازی با پراید

  7. خط ویژه ژن های خوب برای ورود به دانشگاه

  8. پیشنهاد لاریجانی به رئیسی و روحانی برای محرمانه ماندن اطلاعات مالی مسئولان

  9. قوانین نباید مردم را مجرم کند

  10. درس‌هایی که باید از ماجرای روح الله زم گرفت

  11. آقای روحانی! لطفا از این دوگانه ها فراتر بروید

  12. پایان بلندپروازی های یک آقازاده...

  13. جزئیات حمله موشکی به نفتکش ایرانی در نزدیکی بندر جده عربستان

  14. دادستان کشور‌: در برخورد با فساد با هیچ‌کس تعارف نداریم/ روز گذشته ۵ قاضی فاسد اخراج شدند

  15. تهدید رئیس موساد به ترور حسن نصرالله و سردار سلیمانی؛ فرمانده سپاه قدس تهدیدی بزرگ برای اسرائیل است

  16. نظر سنجی منابع غربی: اکثر ایرانیان دیگر حامی توافق هسته ای نیستند/ ۵۹ درصد از شرکت کنندگان در نظرسنجی خواستار خروج از برجام اند

  17. طلسم منامه باز هم نشکست؛ شکست تلخ ایران مقابل بحرین در اولین آزمون جدی ویلموتس

  18. فقط ۱۵۰۰ روانپزشک برای ۸۰ میلیون ایرانی/ وزارت بهداشت برنامه ندارد ؛ هیچکس هم مشکل روانی ندارد!

  19. تصویری از نمای ویلای شبنم نعمت‌زاده

  20. سخنی با رئیس‌جمهور حقوقدان

  21. درگیری فیزیکی رئیس هیئت مدیره مترو با کارمند معترض

  22. پاسخ مدیرعامل سابق فارس به ادعاهای خلاف واقع وزیر خارجه: جز خسارت محض چه چیزی به ارمغان آوردید؟/ طنز تلخ است که نگرانی دیروز ما، امروز از زبان شما غلیظ تر جاری می‌شود

  23. نماینده اسبق و مدیر فعلی با حقوق ۸۵ میلیون در یکی از وزارتخانه ها/ به رغم ممنوع الخروج بودن این فرد وی به خارج رفت

  24. تركيه چه مي‌كند؟

  25. پیشنهاد روحانی برای برگزاری رفراندوم/ درخواست حسین فریدون از قوه قضائیه/تحلیل عباس عبدی از آمدنیوز

پربحث‌های هفته

  1. شوخی کاربران فضای مجازی با پراید

  2. وزیر راه: قیمت مسکن کاهش خواهد یافت/ افزایش قیمت‌ها در دو سال اخیر غیر واقعی بود

  3. ثروتمندان ۱۷ برابر افراد فقیر «یارانه پنهان» دریافت می‌کنند/ کسی حاضر نیست هزینه هدفمندی یارانه‌ها را بپردازد

  4. کدام دولت رکورددار رکود مسکن است؟

  5. وزیر صمت: واردات خودرو آزاد نمی‌شود/ در مورد وزارت بازرگانی تابع قانون هستیم

  6. افزایش قیمت خودرو راهی برای دستیابی مجدد به سود/ آخرین وضعیت بازار

  7. معافیت ۸۰ دلاری برای گوشی همراه مسافر حذف شد

  8. هزینه خانواده ۴ نفره در تهران چقدر است؟

  9. رئیس بانک مرکزی: ذخایر ارزی در یک سال گذشته افزایش یافته است

  10. همتی: عرضه ارز در سامانه نیما بر تقاضا پیشی گرفته است

  11. طرح فروش اقساطی ۳ محصول سایپا + جدول

  12. بودجه حقوق کارمندان دولت در سال آینده چقدر افزایش می‌یابد؟

  13. انتقاد صریح دکتر حسن سبحانی از بی توجهی به اقتصاد اسلامی، قانون اساسی و نحوه اجرای بانکداری بدون ربا 

  14. قیمت مسکن در ارزان‌ترین منطقه تهران/ نرخ خانه‌های ۴۰ متری در پایتخت + نمودار

  15. واکنش نوبخت به اعتراض مردم درباره حذف یارانه: بی‌خبر هستم

  16. حذف‌شدگان یارانه مهرماه/ پیامک ارسال می‌شود

  17. مسکن مشارکتی هدف وزارت راه را به خطر می‌اندازد/ اتمام طرح اقدام ملی تا پایان ۱۴۰۰ در هاله‌ای از ابهام

  18. وزیر صنعت: قیمت تولید شده پراید کمتر از ۴۰ میلیون است

  19. یارانه ۲۴ میلیون ایرانی قطع می‌شود

  20. رئیس‌کل بانک مرکزی‌: نرخ ارز کنترل شد‌/ شاهد ثبات در بازار هستیم

  21. شگرد خودروسازان برای مقابله با ارزانی خودرو

  22. صدرنشین جذب سرمایه خارجی

  23. ایرانی‌ها در تابستان ۹۸ چقدر برق مصرف کردند؟

  24. کدام خودروها جایگزین پراید و ۴۰۵ می‌شوند؟

  25. قیمت گوشت قرمز کاهش یافت + قیمت‌های جدید

آخرین عناوین