«کارنامه مصدق»؛ ارسلان پوریا؛ نشر ققنوس چه شد که فرصت بزرگ دوران مصدق از دست رفت؟

حمیدرضا امیدی‌سرور،   3980229161
چه شد که فرصت بزرگ دوران مصدق از دست رفت؟

با سقوط رضا شاه، پسر جوان او در موقعیتی متزلزل برتخت می نشیند، جوانی اروپا دیده که در ابتدا ژست شاهی دموکرات و وفادار به اصول قانون مشروطه را به خود گرفت، اما سیر حوادث از او دیکتاتوری خودکامه ساخت. ارسلان پوریا با بیانی روایی و نگاهی تحلیلی نشان می دهد که چگونه مردم ایران، با وجود فرصت برخورداری از یک حکومت دموکراتیک، یکباره خود را گرفتار دولت کودتا و شاهی دگرگون شده می بیند

«کارنامه مصدق»

نویسنده: ارسلان پوریا

ناشر: ققنوس، چاپ اول 1397

736صفحه، 75000 تومان

 

*****

 

حزب توده با وجود ظاهر فریبنده‌اش، جریانی عمیقا وابسته‌ به همسایه شمالی ایران بود و در بزنگاه‌های تاریخی نیز جهتگیری‌هایی کاملا دوگانه و متناقض از خود نشان می داد. وقتی پای استعمار انگلیس در میان بود، ژست آزادی خواهی و مبارزه با بیگانگان را می گرفت،  اما وقتی روسها قصد امتیاز گیری و بالاکشیدن نفت شمال ایران را داشتند، به شکلی ناباورانه ماهیت نوکر صفتانه خود را بروز می دادند  که صلاح مردم ایران جز دادن امتیاز به این همسایه دلسوز شمالی نیست که همیشه در مبارزه با استعمار غرب، جانب مارا گرفته است!

 این ویژگی از چشم برخی روشنفکران و اهل اندیشه که در ابتدا مجذوب شعارهای حزب توده شده بودند، دور نماند. به همین خاطر بود که  آنها هریک به نوعی  راه خود را از این جماعت جدا کردند. ارسلان پوریا نویسنده کتاب «کارنامه مصدق» ( که اخیرا نشر ققنوس چاپ تازه‌‌ای این کتاب را به بازار فرستاده‌است)، از جمله همین افراد محسوب می‌شود. او که در ایام زندان بعد از کودتای 28 مرداد باورهایش نسبت به حزب توده تغییر کرد، بسیار مورد آزار و اذیت این جماعت قرار گرفت، تهمت های بسیاری به او نسبت دادند.

از ارسلان پوریا کتابهایی چند برجای مانده است، آثاری در حوزه ادبیات نمایشی و شعر؛ اما بی گمان مهمترین کتاب او اثری است تاریخی درباره دوره‌ای مهم از زندگی سیاسی دکتر محمد مصدق. این کتاب از چند منظر اثری متفاوت و در خور اعتنا محسوب می شود. این کتاب منبعی دست اول محسوب می شود که حاصل تجربیات مستقیم نویسنده از یک دوره مهمِ تاریخ معاصر ایران است: از سقوط رضا شاه  در شهریور 1320 تا کودتای 28 مرداد1332.

با سقوط رضا شاه، پسر جوان او در موقعیتی متزلزل برتخت می نشیند، جوانی اروپا دیده که در ابتدا ژست شاهی دموکرات و وفادار به اصول قانون مشروطه را به خود گرفت، اما سیر حوادث از او دیکتاتوری خودکامه ساخت. ارسلان پریا با بیانی روایی و نگاهی تحلیلی نشان می‌دهد که چگونه مردم ایران، با وجود فرصت برخورداری از یک حکومت دموکراتیک ( که با ملی شدن صنعت نفت و روی کار آمدن دکتر محمد مصدق قطعی به نظر می رسد)، یکباره خود را گرفتار دولت کودتا و شاهی دگرگون شده می بیند.

ارسلان پوریا که در این روزگار در زمره اعضای حزب توده بوده، تصویری واقعبینانه از ماجرا ارائه می کند و البته در این میان از نحوه عملکرد حزب توده و تعامل و تقابلی که با دکتر محمد مصدق و سیاست های ایران دوستانه و آزادی خواهانه اش، دارند غافل نمی‌ماند. جذابیت انتخاب چنین نظرگاهی برای روایت این ماجرا زمانی است که توجه داشته باشیم که دکتر مصدق به دلیل اعتقاد عمیقی که به دموکراسی داشت، چوب مماشات با حزب توده را خورد. از یک سو آمریکائیان به بهانه قدرت گرفتن توده‌ای ها با انگلستان برای انجام کودتا هم‌پیمان شد و از دیگر سو در روزهای کودتا نیز حزب توده با خالی کردن خیابان‌ها میدان را برای اراذل و اوباش باز گذاشت، همانگونه برخی همپیمانان پیشین دکتر مصدق نیز در این زمینه خواسته یا ناخواسته به کودتاگران خدمات بزرگی کردند.

این کتاب در واقع حاصل تجربیات و دست نوشته های ارسلان پوریاست که پس از کودتا فرصت اندیشیدن به ماوقع و نقد و بررسی نقش حزب توده در جریانات نهضت ملی شدن صنعت نفت و  رویکرد این حزب در برابر دولت دکتر مصدق را داشته است. بدیهی است چنین کتابی در آن روزگار نه در ایران امکان چاپ داشته و نه اینکه حزب توده  تمایلی به انتشار آن نشان داده است. بنابراین سال‌ها بعد خسرو شاکری امکان انتشار کتاب کارنامه مصدق را با نام مستعار پارسا یمگانی  در آلمان فراهم آورد، که متن آن با ماشین تایپ حروف چینی شده و به این دلیل کیفیتی پایین و ناخوانا  داشت. این چاپ توسط نشر مزدک در سال 1355 با مقدمه مصطفی شعاعیان به شکل مخفیانه ارائه شده بود. نشر ققنوس در سال 96 چاپ تازه ای از این کتاب را که سالها دور از دسترس علاقمندان قرار داشت با نام «کارنامه دولت مصدق و حزب توده» به بازار فرستاد. این کتاب ۳ بخش اصلی با این عناوین برخوردار بود: «سیاست موازنه منفی»، «ملی شدن صنعت نفت یا به نام سعادت ملت ایران» و «فرمانروایی مردم».

 کتاب«کارنامه دولت مصدق و حزب توده»  مقدمه انتشار نسخه کامل تری از این سند ارزنده تاریخی شد که اخیرا با نام «کارنامه مصدق» به بازار آمده است. دست نوشته های فصل چهارم کتاب با عنوان «فرمانروایی مردم»  که هیچگاه منتشر نشده بودند، توسط فرزند نویسنده در اختیار ناشر قرار گرفته و نسخه کامل و مفصلی از آن با چاپی مقبول در اختیار علاقمندان قرار گرفته است. کتابی که نسخه دستنویس آن را دکتر محمد مصدق در زمان حصر در احمد آباد خوانده، پسندیده و توصیه هایی نیز به نویسنده آن کرده بود.

عناوین مرتبط

پربحث‌های امروز

  1. می‌شود برجام را با روسیه و چین ادامه داد؟

  2. شبهات امنیتی قانون اعطای تابعیت به فرزندان حاصل از ازدواج زنان ایرانی و مردان خارجی

  3. نفس مستاجران به شماره افتاد/ آیا دست دولت برای تنظیم بازار اجاره بسته است؟

  4. ناگفته‌های مداح مشهور از نوحه جنجالی‌اش/ خانمی در کانادا آغازگر این ماجرا بود

  5. قراردادهای مالی خانگی را ثبت کنید تا جرائم کمتر شود

  6. ترامپ: ببینیم درباره ایران چه پیش می‌آید

  7. تغییر نام یکی از خیابان‌های تهران به نام مرحوم حجازی

  8. «همسرکُشی» و «آقازاده‌ها» حال مردم را بد می‌کنند یا امر به معروف؟

  9. جهانگیری: مدیران ارشد باید تا پای عزل مدیری که صرفه جویی نمی کند، پیش بروند

  10. احتمال سفر وزرای خارجه سه کشور اروپایی به ایران برای نجات برجام

  11. بازتاب گسترده حضور برانکو در الاهلی در رسانه‌های عرب زبان+ تصاویر

  12. ترامپ: می‌دانم حملات ۱۱ سپتامبر کار چه کسی بود/حضور نظامی در خاورمیانه وحشتناک بود

  13. حسینی: پرسپولیس وضعیت نامشخصی دارد/ با همه قوا در کنار هواداران هستیم

  14. کاشانی: واقعا برانکو را دوست داشتم/ پاداش نگرفتم، میناوند دروغ می‌گوید

  15. ابهام جدید در ماجرای افزایش حقوق ۹۸/ تایید مصوبه دولت از طرف هیئت تطبیق قوانین مجلس

  16. پرواز مخترع سوئیسی با «جت بال» برفراز کوه‌های شرق ایتالیا  

  17. نرخ سود بانکی تغییر می‌کند؟

  18. سازمان امور مالیاتی: فقط خریداران سکه از بانک مرکزی مالیات می‌دهند

  19. زنگنه: من نگفتم مشتری‌های نفتی ما جاسوس هستند

  20. آلمان به پیروی از آمریکا ایران را در حادثه دریای عمان متهم کرد

  21. نوبخت: اگر نمایندگان مجلس فرمول بهتری برای افزایش حقوق کارمندان ارائه کنند اجرا می کنیم

  22. بیت‌کوین در ایران چقدر هزینه دارد!

  23. حناچی: هر دو هفته یک پروژه افتتاح می کنیم

  24. مشخص نیست "سلبریتی‌ها" کمک‌های مردمی برای زلزله‌زدگان را کجا هزینه کرده‌اند

  25. هینن: مردم ایران فوق‌العاده بودند/ اعتراضم به ناامنی بود

پربحث‌های دیروز

  1. مجلسی این‌چنینم آرزوست

  2. نگاهی به مرگ محمد مرسی

  3. مرکل: عدم پایبندی به برجام برای ایران پیامدهائی را دارد

  4. جایگاه «پرستو» در فقه اسلامی چیست؟

  5. جهانگیری: دولت برای مقاومت در برابر فشارها برنامه دارد

  6. علی علیزاده: اگر نابغه‌ای همچون امام خمینی نبود انقلاب اسلامی یکساله نمی‌شد

  7. کاهش تعهدات برجامی از سوی ایران، ادامه تحریم آمریکا و انفعال اروپا/ سرانجام برجام چه خواهد شد؟

  8. مسکن در یک قدمی دلار قرار گرفت

  9. در سومین مناظره با تاجزاده/ زاکانی: هرگاه آمریکا به انسداد خورده، دوستان تاج‌زاده راه را باز کرده‌اند/ برادران خاتمی اول به توافق برسند، بعد سر مردم کلاه بگذارند

  10. سردار سلیمانی: شما آمریکایی‌ها ریاض و عربستان را زیر آتش قرار دادید+ فیلم

  11. دم خروس ماجرای نفتکش‌ها

  12. واکنش اصلاح‌طلبان به فراخوان قالیباف/ برکناری ۶۰ قاضی و یک پرسش از محسنی اژه‌ای/ نمره مردودی اصلاح‌طلبان در ماجرای نجفی

  13. ادامه «دورهمی» با مهران مدیری منتفی شد

  14. روحانی: طرف مقابل ما یک عده سیاستمدار کم‌تجربه هستند/ باید در برابر بدخواهان‌ ایستادگی کنیم

  15. وزیر نفت: شرایط امروز از دوران جنگ سخت‌تر است

  16. علت نجومی شدن دستمزد پزشکان، وکلا و دندانپزشکان چیست؟  

  17. واکنش سخنگوی وزارت خارجه آمریکا به تصمیم برجامی ایران

  18. توقیف اکران «ماهمه باهم هستیم» در کرمان

  19. پیکر محمد مرسی در شرق قاهره به خاک سپرده شد

  20. واریز ارقام نجومی از سوی متهمان بانک سرمایه به حساب زنان خانه‌دار

  21. تصاویر خشن ترین ورزش جهان  

  22. مکرون: تا 8 جولای فرصت داریم تا برای حفظ توافق هسته‌ای مذاکره کنیم

  23. همسان‌سازی حقوق کارکنان قراردادی و پیمانی در دستور کار دولت قرار دارد

  24. عیادت محمدرضا عارف از سلطان/عکس  

  25. مجمع وزیران ادوار؛ اجتماع وزرا و معاونین چپ و راست  

پربحث‌های هفته

  1. شناسايي ضاربان بانوي آمر به معروف در رشت  

  2. روزی که ژاپنی‌ها به ایرانی‌ها حسرت زیادی خوردند!

  3. ادعای وطن‌دوستی رامبد با سفر به کانادا برای تولد فرزند!

  4. رئیس انجمن خودروسازان: قیمت تمام شده پراید ۳۹ میلیون‌تومان است

  5. پرستو یا آشیانه!؟

  6. آمريكا ديگر چيز چنداني در چنته ندارد كه تاكنون نشان نداده باشد

  7. آقای روحانی، حالا وقت تعویض طلایی است

  8. آیا به افراد مشهور و سلبریتی‌ها بدهکاریم؟

  9. روحانی: فشار آمریکا علیه ملت ایران، تخلیه خواهد شد/ ملت نسبت به یکسال گذشته آرامش بیشتری دارد/ بدخواهان را مجبور می‌کنیم اشتباه خود را بپذیرند

  10. رهبر انقلاب: ترامپ را شایسته مبادله پیام نمی‌دانم و با آمریکا مذاکره نخواهیم کرد/ ترامپ بعد از بازگشت از ژاپن، پتروشیمی ایران را تحریم کرد آیا این پیام صداقت است؟

  11. آلمان: سقوط برجام به منزله بازگشت همه تحریم‎ها است

  12. قالیباف در پیامی به جوانان: اگر به میدان انتخابات نیایید، در برهمان پاشنه خواهد چرخید/ نباید منتظر دستور از بالا به پایین باشیم

  13. مسافر جنجالی اسنپ : با میل خودم توییت عذرخواهی را زدم

  14. قوه قضائیه درباره قتل علیرضا شیرمحمدعلی شفاف سازی کند+ اطلاعیه سازمان زندان‌ها

  15. مجلسی این‌چنینم آرزوست

  16. چرا برخی فکر می‌کنند زبان دیپلماتیک یعنی انفعال ؟ / آقای ظریف مچکریم!

  17. آگهی هم‌خانه خانم مجرد!  

  18. نگاهی به مرگ محمد مرسی

  19. دیدار رهبری و نخست‌وزیر ژاپن؛ ۶ درخواست و ۶ پاسخ

  20. تجمع دانشجویان مقابل سفارت انگلیس   

  21. چگونگی عملکرد پلیس راهور در مواجهه با کشف حجاب در خودرو

  22. شعار انتخاباتی قالیباف/ علی مطهری و فریب مردم/ روایت باهنر از افطاری با حضور احمدی نژاد و ناطق نوری

  23. آقای نخست‌وزیر! چطور به جنایتکار جنگی اعتماد می‌کنید؟

  24. ۹ روز تا حذف طرح «زوج‌ وفرد» در پایتخت/ همه‌ چیز در مورد طرح جایگزین

  25. تصویری دیده نشده از بشار اسد  

آخرین عناوین