«کارنامه مصدق»؛ ارسلان پوریا؛ نشر ققنوس چه شد که فرصت بزرگ دوران مصدق از دست رفت؟

حمیدرضا امیدی‌سرور،   3980229161

با سقوط رضا شاه، پسر جوان او در موقعیتی متزلزل برتخت می نشیند، جوانی اروپا دیده که در ابتدا ژست شاهی دموکرات و وفادار به اصول قانون مشروطه را به خود گرفت، اما سیر حوادث از او دیکتاتوری خودکامه ساخت. ارسلان پوریا با بیانی روایی و نگاهی تحلیلی نشان می دهد که چگونه مردم ایران، با وجود فرصت برخورداری از یک حکومت دموکراتیک، یکباره خود را گرفتار دولت کودتا و شاهی دگرگون شده می بیند

چه شد که فرصت بزرگ دوران مصدق از دست رفت؟

«کارنامه مصدق»

نویسنده: ارسلان پوریا

ناشر: ققنوس، چاپ اول 1397

736صفحه، 75000 تومان

 

*****

 

حزب توده با وجود ظاهر فریبنده‌اش، جریانی عمیقا وابسته‌ به همسایه شمالی ایران بود و در بزنگاه‌های تاریخی نیز جهتگیری‌هایی کاملا دوگانه و متناقض از خود نشان می داد. وقتی پای استعمار انگلیس در میان بود، ژست آزادی خواهی و مبارزه با بیگانگان را می گرفت،  اما وقتی روسها قصد امتیاز گیری و بالاکشیدن نفت شمال ایران را داشتند، به شکلی ناباورانه ماهیت نوکر صفتانه خود را بروز می دادند  که صلاح مردم ایران جز دادن امتیاز به این همسایه دلسوز شمالی نیست که همیشه در مبارزه با استعمار غرب، جانب مارا گرفته است!

 این ویژگی از چشم برخی روشنفکران و اهل اندیشه که در ابتدا مجذوب شعارهای حزب توده شده بودند، دور نماند. به همین خاطر بود که  آنها هریک به نوعی  راه خود را از این جماعت جدا کردند. ارسلان پوریا نویسنده کتاب «کارنامه مصدق» ( که اخیرا نشر ققنوس چاپ تازه‌‌ای این کتاب را به بازار فرستاده‌است)، از جمله همین افراد محسوب می‌شود. او که در ایام زندان بعد از کودتای 28 مرداد باورهایش نسبت به حزب توده تغییر کرد، بسیار مورد آزار و اذیت این جماعت قرار گرفت، تهمت های بسیاری به او نسبت دادند.

از ارسلان پوریا کتابهایی چند برجای مانده است، آثاری در حوزه ادبیات نمایشی و شعر؛ اما بی گمان مهمترین کتاب او اثری است تاریخی درباره دوره‌ای مهم از زندگی سیاسی دکتر محمد مصدق. این کتاب از چند منظر اثری متفاوت و در خور اعتنا محسوب می شود. این کتاب منبعی دست اول محسوب می شود که حاصل تجربیات مستقیم نویسنده از یک دوره مهمِ تاریخ معاصر ایران است: از سقوط رضا شاه  در شهریور 1320 تا کودتای 28 مرداد1332.

با سقوط رضا شاه، پسر جوان او در موقعیتی متزلزل برتخت می نشیند، جوانی اروپا دیده که در ابتدا ژست شاهی دموکرات و وفادار به اصول قانون مشروطه را به خود گرفت، اما سیر حوادث از او دیکتاتوری خودکامه ساخت. ارسلان پریا با بیانی روایی و نگاهی تحلیلی نشان می‌دهد که چگونه مردم ایران، با وجود فرصت برخورداری از یک حکومت دموکراتیک ( که با ملی شدن صنعت نفت و روی کار آمدن دکتر محمد مصدق قطعی به نظر می رسد)، یکباره خود را گرفتار دولت کودتا و شاهی دگرگون شده می بیند.

ارسلان پوریا که در این روزگار در زمره اعضای حزب توده بوده، تصویری واقعبینانه از ماجرا ارائه می کند و البته در این میان از نحوه عملکرد حزب توده و تعامل و تقابلی که با دکتر محمد مصدق و سیاست های ایران دوستانه و آزادی خواهانه اش، دارند غافل نمی‌ماند. جذابیت انتخاب چنین نظرگاهی برای روایت این ماجرا زمانی است که توجه داشته باشیم که دکتر مصدق به دلیل اعتقاد عمیقی که به دموکراسی داشت، چوب مماشات با حزب توده را خورد. از یک سو آمریکائیان به بهانه قدرت گرفتن توده‌ای ها با انگلستان برای انجام کودتا هم‌پیمان شد و از دیگر سو در روزهای کودتا نیز حزب توده با خالی کردن خیابان‌ها میدان را برای اراذل و اوباش باز گذاشت، همانگونه برخی همپیمانان پیشین دکتر مصدق نیز در این زمینه خواسته یا ناخواسته به کودتاگران خدمات بزرگی کردند.

این کتاب در واقع حاصل تجربیات و دست نوشته های ارسلان پوریاست که پس از کودتا فرصت اندیشیدن به ماوقع و نقد و بررسی نقش حزب توده در جریانات نهضت ملی شدن صنعت نفت و  رویکرد این حزب در برابر دولت دکتر مصدق را داشته است. بدیهی است چنین کتابی در آن روزگار نه در ایران امکان چاپ داشته و نه اینکه حزب توده  تمایلی به انتشار آن نشان داده است. بنابراین سال‌ها بعد خسرو شاکری امکان انتشار کتاب کارنامه مصدق را با نام مستعار پارسا یمگانی  در آلمان فراهم آورد، که متن آن با ماشین تایپ حروف چینی شده و به این دلیل کیفیتی پایین و ناخوانا  داشت. این چاپ توسط نشر مزدک در سال 1355 با مقدمه مصطفی شعاعیان به شکل مخفیانه ارائه شده بود. نشر ققنوس در سال 96 چاپ تازه ای از این کتاب را که سالها دور از دسترس علاقمندان قرار داشت با نام «کارنامه دولت مصدق و حزب توده» به بازار فرستاد. این کتاب ۳ بخش اصلی با این عناوین برخوردار بود: «سیاست موازنه منفی»، «ملی شدن صنعت نفت یا به نام سعادت ملت ایران» و «فرمانروایی مردم».

 کتاب«کارنامه دولت مصدق و حزب توده»  مقدمه انتشار نسخه کامل تری از این سند ارزنده تاریخی شد که اخیرا با نام «کارنامه مصدق» به بازار آمده است. دست نوشته های فصل چهارم کتاب با عنوان «فرمانروایی مردم»  که هیچگاه منتشر نشده بودند، توسط فرزند نویسنده در اختیار ناشر قرار گرفته و نسخه کامل و مفصلی از آن با چاپی مقبول در اختیار علاقمندان قرار گرفته است. کتابی که نسخه دستنویس آن را دکتر محمد مصدق در زمان حصر در احمد آباد خوانده، پسندیده و توصیه هایی نیز به نویسنده آن کرده بود.

عناوین مرتبط

پربحث‌های دیروز

  1. چه کسانی در انتخابات مجلس شرکت نکردند 

  2. یک بازنده مطلق و یک برنده با نمره ناپلئونی در تهران

  3. لطفا از پرسش‌های مردم عصبانی نشوید...

  4. عصبانیت فتاح از سوال مجری تلویزیون درباره آزادراه تهران-شمال

  5. آخرین اخبار از کرونا/گزینه‌های ریاست مجلس یازدهم/ تحلیل فیاض از تفاوت مجلس لاریجانی با قالیباف/ توکلی: نمایندگان هدف دام شبکه‌های سازمان یافته فساد و تباهی‌اند

  6. احمد توکلی خطاب به نمایندگان منتخب: با پیوستن به پویش مجلس ضدفساد و شفاف از بروز فسادهای احتمالی جلوگیری کنید

  7. حریرچی (معاون وزیر بهداشت) کرونا گرفت

  8. ابتلای ۹۵ نفر به بیماری کرونا در کشور / فوتی‌ها ۱۵ نفر شدند

  9. کدام کشورها اجازه پرواز به هواپیما‌های ایرانی را نمی‌دهند؟

  10. واکنش دبیر شورای عالی امنیت ملی به اظهارات امیرآبادی فراهانی

  11. محققان چینی واکسن خوراکی برای کرونا ساختند

  12. حریرچی: من هم کرونایی شدم/ کرونا را شکست می‌دهیم

  13. جدول/ سکه ارزان شد

  14. روحانی: حرکت به سمت کنترل ویروس کرونا است

  15. توزیع‌ ماسک در داروخانه های قم

  16. روحانی: ایران به دشمن التماس نخواهد کرد/ همه درآمدهای کسب شده از قطعه یک آزادراه تهران-شمال، صرف ساخت قطعه دوم خواهد شد/ ما نسبت به زندگی سالم و شادی مردم متعهدیم

  17. تست کرونا «محمود صادقی» مثبت اعلام شد

پربحث‌های هفته

  1. درباره کاهش مشارکت مردم در انتخابات مجلس

  2. چه کسانی در انتخابات مجلس شرکت نکردند 

  3. نتایج رسمی اولیه از شمارش آرای تهران / صدرنشینی قالیباف؛ با بیش از ۱۱۴۵۳۵۰ رای

  4. چرا می‌گویند ویروس کرونا سلاح بیولوژیک آمریکا است؟!

  5. یک بازنده مطلق و یک برنده با نمره ناپلئونی در تهران

  6. لطفا از پرسش‌های مردم عصبانی نشوید...

  7. آزمایش مثبت دو مورد کرونا ویروس در ایران

  8. فوت دو نفر به دلیل ابتلا به کرونا در قم

  9. نظر شما درباره این عکس چیست؟!

  10. اعلام میزان آرای نامزدهای انتخابات مجلس از تهران +جدول

  11. سید محمد خاتمی در انتخابات شرکت کرد

  12. تایید ابتلای سه مورد جدید به کروناویروس در کشور

  13. تاجگردون برای سومین بار به مجلس راه یافت

  14. آخرین اخبار از کرونا/گزینه‌های ریاست مجلس یازدهم/ تحلیل فیاض از تفاوت مجلس لاریجانی با قالیباف/ توکلی: نمایندگان هدف دام شبکه‌های سازمان یافته فساد و تباهی‌اند

  15. احمد توکلی خطاب به نمایندگان منتخب: با پیوستن به پویش مجلس ضدفساد و شفاف از بروز فسادهای احتمالی جلوگیری کنید

  16. عصبانیت فتاح از سوال مجری تلویزیون درباره آزادراه تهران-شمال

  17. روزنه‌های روابط ایران و غرب و افسانه پتروس فداکار هلندی‌ها !

  18. پیروزی فهرست وحدت با سرلیستی قالیباف در تهران/ انتقاد تند قوچانی از عارف/كرونا سياسی نيست

  19. پویش انصراف به نفع «لیست وحدت» کلید خورد

  20. حریرچی (معاون وزیر بهداشت) کرونا گرفت

  21. وزیر بهداشت: از ۲۸۵ مورد مشکوک به کرونا فقط نتیجه آزمایش ۱۸ نفر مثبت بوده است

  22. شورای ائتلاف نیروهای انقلاب به «فهرست وحدت» رسید + اسامی

  23. رژیم‌های منطقه با کرونا ویروس چه می‌کنند؟!

  24. چرا به چنین نامزدهایی رای می‌دهیم؟

  25. علل کاهش مشارکت مردم در انتخابات/ منشا کرونا در ایران مشخص شد/ از اصولگرایان در مجلس چه انتظاری می‌رود؟

آخرین عناوین