«کارنامه مصدق»؛ ارسلان پوریا؛ نشر ققنوس چه شد که فرصت بزرگ دوران مصدق از دست رفت؟

حمیدرضا امیدی‌سرور،   3980229161

با سقوط رضا شاه، پسر جوان او در موقعیتی متزلزل برتخت می نشیند، جوانی اروپا دیده که در ابتدا ژست شاهی دموکرات و وفادار به اصول قانون مشروطه را به خود گرفت، اما سیر حوادث از او دیکتاتوری خودکامه ساخت. ارسلان پوریا با بیانی روایی و نگاهی تحلیلی نشان می دهد که چگونه مردم ایران، با وجود فرصت برخورداری از یک حکومت دموکراتیک، یکباره خود را گرفتار دولت کودتا و شاهی دگرگون شده می بیند

چه شد که فرصت بزرگ دوران مصدق از دست رفت؟

«کارنامه مصدق»

نویسنده: ارسلان پوریا

ناشر: ققنوس، چاپ اول 1397

736صفحه، 75000 تومان

 

*****

 

حزب توده با وجود ظاهر فریبنده‌اش، جریانی عمیقا وابسته‌ به همسایه شمالی ایران بود و در بزنگاه‌های تاریخی نیز جهتگیری‌هایی کاملا دوگانه و متناقض از خود نشان می داد. وقتی پای استعمار انگلیس در میان بود، ژست آزادی خواهی و مبارزه با بیگانگان را می گرفت،  اما وقتی روسها قصد امتیاز گیری و بالاکشیدن نفت شمال ایران را داشتند، به شکلی ناباورانه ماهیت نوکر صفتانه خود را بروز می دادند  که صلاح مردم ایران جز دادن امتیاز به این همسایه دلسوز شمالی نیست که همیشه در مبارزه با استعمار غرب، جانب مارا گرفته است!

 این ویژگی از چشم برخی روشنفکران و اهل اندیشه که در ابتدا مجذوب شعارهای حزب توده شده بودند، دور نماند. به همین خاطر بود که  آنها هریک به نوعی  راه خود را از این جماعت جدا کردند. ارسلان پوریا نویسنده کتاب «کارنامه مصدق» ( که اخیرا نشر ققنوس چاپ تازه‌‌ای این کتاب را به بازار فرستاده‌است)، از جمله همین افراد محسوب می‌شود. او که در ایام زندان بعد از کودتای 28 مرداد باورهایش نسبت به حزب توده تغییر کرد، بسیار مورد آزار و اذیت این جماعت قرار گرفت، تهمت های بسیاری به او نسبت دادند.

از ارسلان پوریا کتابهایی چند برجای مانده است، آثاری در حوزه ادبیات نمایشی و شعر؛ اما بی گمان مهمترین کتاب او اثری است تاریخی درباره دوره‌ای مهم از زندگی سیاسی دکتر محمد مصدق. این کتاب از چند منظر اثری متفاوت و در خور اعتنا محسوب می شود. این کتاب منبعی دست اول محسوب می شود که حاصل تجربیات مستقیم نویسنده از یک دوره مهمِ تاریخ معاصر ایران است: از سقوط رضا شاه  در شهریور 1320 تا کودتای 28 مرداد1332.

با سقوط رضا شاه، پسر جوان او در موقعیتی متزلزل برتخت می نشیند، جوانی اروپا دیده که در ابتدا ژست شاهی دموکرات و وفادار به اصول قانون مشروطه را به خود گرفت، اما سیر حوادث از او دیکتاتوری خودکامه ساخت. ارسلان پریا با بیانی روایی و نگاهی تحلیلی نشان می‌دهد که چگونه مردم ایران، با وجود فرصت برخورداری از یک حکومت دموکراتیک ( که با ملی شدن صنعت نفت و روی کار آمدن دکتر محمد مصدق قطعی به نظر می رسد)، یکباره خود را گرفتار دولت کودتا و شاهی دگرگون شده می بیند.

ارسلان پوریا که در این روزگار در زمره اعضای حزب توده بوده، تصویری واقعبینانه از ماجرا ارائه می کند و البته در این میان از نحوه عملکرد حزب توده و تعامل و تقابلی که با دکتر محمد مصدق و سیاست های ایران دوستانه و آزادی خواهانه اش، دارند غافل نمی‌ماند. جذابیت انتخاب چنین نظرگاهی برای روایت این ماجرا زمانی است که توجه داشته باشیم که دکتر مصدق به دلیل اعتقاد عمیقی که به دموکراسی داشت، چوب مماشات با حزب توده را خورد. از یک سو آمریکائیان به بهانه قدرت گرفتن توده‌ای ها با انگلستان برای انجام کودتا هم‌پیمان شد و از دیگر سو در روزهای کودتا نیز حزب توده با خالی کردن خیابان‌ها میدان را برای اراذل و اوباش باز گذاشت، همانگونه برخی همپیمانان پیشین دکتر مصدق نیز در این زمینه خواسته یا ناخواسته به کودتاگران خدمات بزرگی کردند.

این کتاب در واقع حاصل تجربیات و دست نوشته های ارسلان پوریاست که پس از کودتا فرصت اندیشیدن به ماوقع و نقد و بررسی نقش حزب توده در جریانات نهضت ملی شدن صنعت نفت و  رویکرد این حزب در برابر دولت دکتر مصدق را داشته است. بدیهی است چنین کتابی در آن روزگار نه در ایران امکان چاپ داشته و نه اینکه حزب توده  تمایلی به انتشار آن نشان داده است. بنابراین سال‌ها بعد خسرو شاکری امکان انتشار کتاب کارنامه مصدق را با نام مستعار پارسا یمگانی  در آلمان فراهم آورد، که متن آن با ماشین تایپ حروف چینی شده و به این دلیل کیفیتی پایین و ناخوانا  داشت. این چاپ توسط نشر مزدک در سال 1355 با مقدمه مصطفی شعاعیان به شکل مخفیانه ارائه شده بود. نشر ققنوس در سال 96 چاپ تازه ای از این کتاب را که سالها دور از دسترس علاقمندان قرار داشت با نام «کارنامه دولت مصدق و حزب توده» به بازار فرستاد. این کتاب ۳ بخش اصلی با این عناوین برخوردار بود: «سیاست موازنه منفی»، «ملی شدن صنعت نفت یا به نام سعادت ملت ایران» و «فرمانروایی مردم».

 کتاب«کارنامه دولت مصدق و حزب توده»  مقدمه انتشار نسخه کامل تری از این سند ارزنده تاریخی شد که اخیرا با نام «کارنامه مصدق» به بازار آمده است. دست نوشته های فصل چهارم کتاب با عنوان «فرمانروایی مردم»  که هیچگاه منتشر نشده بودند، توسط فرزند نویسنده در اختیار ناشر قرار گرفته و نسخه کامل و مفصلی از آن با چاپی مقبول در اختیار علاقمندان قرار گرفته است. کتابی که نسخه دستنویس آن را دکتر محمد مصدق در زمان حصر در احمد آباد خوانده، پسندیده و توصیه هایی نیز به نویسنده آن کرده بود.

عناوین مرتبط

پربحث‌های اخیر

  1. رهبر کره‌شمالی سوار بر اسب سفید

  2. درخواست حسین فریدون پیش از ورود به زندان

  3. زندگی زنان و مردان منطقه چرنوبیل ۳۳ سال پس از حادثه

  4. یادآوری نشریه آمریکایی از پیروزی ایران بر آمریکا در یک جنگ شبیه‌سازی شده با رمز الله اکبر !

  5. اعتراض دانشجویان در مراسم آغاز سال تحصیلی

  6. روحانی: چرا برای فارغ‌التحصیلان شغل نیست؟

  7. پاسخ مدیرعامل سابق فارس به ادعاهای خلاف واقع وزیر خارجه: جز خسارت محض چه چیزی به ارمغان آوردید؟/ طنز تلخ است که نگرانی دیروز ما، امروز از زبان شما غلیظ تر جاری می‌شود

  8. حسین فریدون به زندان منتقل شد

  9. واکنش شمس الواعظین به هویت شغلی روح الله زم

  10. روحانی: تنها راه آینده و سرنوشت کشور انتخابات است/ دانشگاه را به بخش خصوصی نزدیک کنیم

  11. نامه صالحی امیری به FIFA درباره بی‌احترامی به سرود و پرچم ایران

  12. برایان هوک: دنبال درگیری با ایران نیستیم/توافق جامع می‌خواهیم

  13. حضور روحانی در مراسم آغاز سال تحصیلی دانشگاه‌ها

  14. بازرسی هیئت امنای دانشگاه آزاد، سه ماه پیش خواستار ابطال مصوبه تبعیض‌آمیز شده بود + سند

  15. انتقاد روزنامه جوان از مجری صداوسیما

  16. ادعای همسر زم: روح‌الله به بغداد رفته بود!

  17. سخنگوی دولت: دستگیری «زم» موجب اتهام زنی‌های جدید نشود/ تحت تحریم گفت‌وگو نمی‌کنیم

  18. وزیر صنعت: قیمت تولید شده پراید کمتر از ۴۰ میلیون است

  19. پاریس: روح‌الله زم در فرانسه پناهنده بود/ اطلاعات دقیقی درباره محل فعلی او نداریم

  20. اعلام جرم فدراسیون جودو علیه سرمربی اسبق تیم ملی

پربحث‌های دیروز

  1. خط ویژه ژن های خوب برای ورود به دانشگاه

  2. رهبر کره‌شمالی سوار بر اسب سفید

  3. درخواست حسین فریدون پیش از ورود به زندان

  4. زندگی زنان و مردان منطقه چرنوبیل ۳۳ سال پس از حادثه

  5. یادآوری نشریه آمریکایی از پیروزی ایران بر آمریکا در یک جنگ شبیه‌سازی شده با رمز الله اکبر !

  6. اعتراض دانشجویان در مراسم آغاز سال تحصیلی

  7. روحانی: چرا برای فارغ‌التحصیلان شغل نیست؟

  8. پاسخ مدیرعامل سابق فارس به ادعاهای خلاف واقع وزیر خارجه: جز خسارت محض چه چیزی به ارمغان آوردید؟/ طنز تلخ است که نگرانی دیروز ما، امروز از زبان شما غلیظ تر جاری می‌شود

  9. حسین فریدون به زندان منتقل شد

  10. واکنش شمس الواعظین به هویت شغلی روح الله زم

  11. روحانی: تنها راه آینده و سرنوشت کشور انتخابات است/ دانشگاه را به بخش خصوصی نزدیک کنیم

  12. بازیکنان بحرین بعد پیروزی برابر ایران چه گفتند؟

  13. نامه صالحی امیری به FIFA درباره بی‌احترامی به سرود و پرچم ایران

  14. حقایقی جالب درباره وجود موجودات فضایی در فضا

  15. دروغ‌های پینوکیویی ترامپ به روایت «حقیقت سنج» واشنگتن پست

  16. قیمت مسکن در ارزان‌ترین منطقه تهران/ نرخ خانه‌های ۴۰ متری در پایتخت + نمودار

  17. برایان هوک: دنبال درگیری با ایران نیستیم/توافق جامع می‌خواهیم

  18. حضور روحانی در مراسم آغاز سال تحصیلی دانشگاه‌ها

  19. بازرسی هیئت امنای دانشگاه آزاد، سه ماه پیش خواستار ابطال مصوبه تبعیض‌آمیز شده بود + سند

  20. انتقاد روزنامه جوان از مجری صداوسیما

  21. تکذیب ارتباط و یا دیدار روح‌الله زم با آیت‌الله سیستانی

  22. ادعای همسر زم: روح‌الله به بغداد رفته بود!

  23. سخنگوی دولت: دستگیری «زم» موجب اتهام زنی‌های جدید نشود/ تحت تحریم گفت‌وگو نمی‌کنیم

  24. وزیر صنعت: قیمت تولید شده پراید کمتر از ۴۰ میلیون است

  25. ماجرای مرغ‌های تریاکی در کشور

پربحث‌های هفته

  1. شکار بزرگ سپاه/ روح الله زم سرشبکه آمدنیوز دستگیر شد

  2. حضور زنان در ورزشگاه‌ها و مطالبه ما از دولت

  3. دفاع از یک اشتباه؛‌ چرا؟!

  4. انتقاد از مجازات خفیف دختر پورشه سواری که گفت: کشتم که کشتم، دیه‌اش را می‌دهم

  5. تصویری از کانال "آمدنیوز" پس از دستگیری روح‌الله زم

  6. یک عکس؛‌ یک شرح | آفریدگار کماندار و تیرهایی رو به آینده! ...

  7. شوخی کاربران فضای مجازی با پراید

  8. پیشنهاد لاریجانی به رئیسی و روحانی برای محرمانه ماندن اطلاعات مالی مسئولان

  9. قوانین نباید مردم را مجرم کند

  10. درس‌هایی که باید از ماجرای روح الله زم گرفت

  11. خط ویژه ژن های خوب برای ورود به دانشگاه

  12. طرح نمایندگان برای حذف زبان انگلیسی از برنامه مدارس

  13. پایان بلندپروازی های یک آقازاده...

  14. جزئیات حمله موشکی به نفتکش ایرانی در نزدیکی بندر جده عربستان

  15. دادستان کشور‌: در برخورد با فساد با هیچ‌کس تعارف نداریم/ روز گذشته ۵ قاضی فاسد اخراج شدند

  16. تهدید رئیس موساد به ترور حسن نصرالله و سردار سلیمانی؛ فرمانده سپاه قدس تهدیدی بزرگ برای اسرائیل است

  17. طلسم منامه باز هم نشکست؛ شکست تلخ ایران مقابل بحرین در اولین آزمون جدی ویلموتس

  18. بانوان پرشور، ملی‌پوشان قدردان و تلاش ناکام برای فتنه‌گری

  19. انفجار در نفتکش ایرانی در دریای سرخ/ اطلاعیه شرکت ملی نفتکش/ هیچ حریقی رخ نداده و خدمه همگی سالم‌اند

  20. فقط ۱۵۰۰ روانپزشک برای ۸۰ میلیون ایرانی/ وزارت بهداشت برنامه ندارد ؛ هیچکس هم مشکل روانی ندارد!

  21. تصویری از نمای ویلای شبنم نعمت‌زاده

  22. سخنی با رئیس‌جمهور حقوقدان

  23. دیوار انحصار وکالت ترک برداشت

  24. درگیری فیزیکی رئیس هیئت مدیره مترو با کارمند معترض

  25. نماینده اسبق و مدیر فعلی با حقوق ۸۵ میلیون در یکی از وزارتخانه ها/ به رغم ممنوع الخروج بودن این فرد وی به خارج رفت

آخرین عناوین