ابتكار ايران، الگوي جديد معاملات هسته اي

ميرزاسعدين داورپناه، گروه تعاملی الف،   3980229021 ۱۶ نظر، ۰ در صف انتشار و ۹ تکراری یا غیرقابل انتشار
ابتكار ايران، الگوي جديد معاملات هسته اي

چنگ و دندان نشان دادن و بازي ناشيانه كاخ سفيد با معافيت هاي تحريمي عليه برنامه هسته اي ايران، مانند حركت اشتباه در شطرنج بود كه بلافاصله با واكنش فرصت طلبانه تهران روبرو شد. تهران ماه ها مترصد يك فرصت مناسب بود تا وزن صنعت هسته اي در موازنه قوا را تذكر دهد كه اين غنيمت به چنگش افتاد. بر اثر تصميمات جديد تهران، احتمال ناچيز رويارويي نظامي بيش از پيش كاهش يافت و بستر ابتكار عمل براي ايران فراهم آمد.

اكنون ايران بي آنكه از برجام خارج شود، مشغول انباشت بدون محدوديت محصولات هسته اي شده است. پيشتر با خروج ذخيره غني سازي از كشور (بر اساس برجام) هزينه دفاعي بالا رفت و با "افزايش بودجه نظامي" پوشش داده شد. زين پس با وجود تنگناي اقتصادي، كمبودهاي احتمالي بودجه نظامي كشور از طريق "افزايش ذخاير هسته اي" جبران خواهد شد. ايران هرگز نيازي به توليد بمب هسته اي ندارد و مي داند كه آنچه براي تقويت قدرت بازدارندگي مي خواهد، با تكيه بر انباشت مواد هسته اي حساس، حاصل مي شود. "اعلام رسمي" روابط ميان قدرت نظامي و مواد هسته اي، هزينه هاي غير ضروري در پي دارد اما نشانه هاي آشكار، نقش ابزار هسته اي در معادلات دفاعي ايران را تاييد مي كند. علاوه بر نمودار بودجه، تامل بر مخالفت موكد فرمانده كل قواي ايران با "خروج ناگهاني ذخيره غني سازي" نيز مفيد است و البته كه سخنان خود ايشان در رمضان سه سال پيش (٢٥ خردادماه ١٣٩٥) پيامي دارد:
«صنعت هسته اي يك صنعت راهبردي براي كشور ما است... بودن اين صنعت حتي در مصونيت بخشيدن و امنيت بخشيدن به كشور هم موثر است.»
(باراك اوباما تنها يك روز بعد از اعلام توافق هسته اي، واكنش امريكا به تخطي احتمالي ايران را چنين برشمرد كه «ما مي توانيم اگر بخواهيم و انتخاب كنيم، ارتش ايران را نابود كنيم». بلافاصله سخنگوي كاخ سفيد تشريح كرد كه اجراي برجام، توانمندي نظامي امريكا عليه ايران را تقويت مي كند. آيت الله خامنه اي طي اولين سخنراني عمومي پس از تكميل برجام، ضمن اهميت دادن به قدرت دفاعي، اين تهديد رييس جمهور امريكا را «لاف در غريبي» توصيف كرد.)

حسن روحاني هم با حساسيت هاي رهبر درباره تقويت "حريم امنيت" كشور پس از برجام همدل بود و در تيرماه ١٣٩٦ مدعي شد: «سلاح هاي راهبردي توليد شده در دولت يازدهم (دولت برجام)، ٨٠ درصد كل سلاح هاي دولت هاي قبل است.» از خلال چانه زني هاي برجامي يك مسئول فني ارشد نيز مي توان رابطه ميان قدرت دفاعي و ذخاير غني شده را ديد. مهرماه ١٣٩٦، علي اكبر صالحي، رييس «سازمان انرژي اتمي ايران» طي سفر به لندن، هشدار داد كه انباشت فوق العاده تسليحات غربي در كشورهاي جنوب خليج فارس، سبب نگراني تهران نسبت به دستكاري توازن قواي منطقه خواهد شد.

به هر حال «صلح» به ابزارهاي بازدارنده از جنگ تكيه دارد، ايران هم تاكنون با تكيه بر توان توليد موشك و نقش منطقه اي خود كامروا بوده است و هرگز بر سر آنها معامله نمي كند. اعضاي شوراي امنيت سازمان ملل از ابتدا مدعي وجود بدبينانه ترين رابطه ميان صنعت هسته اي با قدرت موشكي ايران بوده اند و ساخت موشك هسته اي ايران را داراي پيامدهاي جهاني مي دانند. سرانجام قطعنامه ٢٢٣١ مقرر داشت كه پنج سال پس از روز پذيرش محدوديت هاي هسته اي برجام، ايران از محدوديت هاي تسليحات متعارف (غير از موشكي) خلاص شود. گزينه مطلوب تهران، رفع همه محدوديت ها همزمان با توانايي تامين بودجه توازن تسليحاتي است. اما امنيت كشور اهميت دارد و سو رفتار غرب واضح است بنابراين مقامات ايراني نمي توانند گزينه هاي ديگر را كنار بگذارند.

اعلام آغاز انباشت مواد هسته اي حساس، برداشتن تنها يك گام است كه البته به گذشت زمان هم نياز دارد. ايران قصد توليد بمب هسته اي ندارد اما به دنبال توليد و ارزش گذاري كالاي قابل مبادله است. (الگوي مبادله بدون مذاكره) وقتي كه انتخاب اين مسير تثبيت شود، اقدام به غني سازي با غلظت بالا و حتي ذخيره سازي مواد در مكاني دور از چشم بازرسان آژانس، از جمله گام هاي بعدي ايران هستند كه كالاهاي مشتري پسند خواهند بود...

قدرت و مهارت ايران در اين شطرنج بسيار ترقي كرده است. ايران حسابگرانه بر اساس معادلات توازن قوا از ابزار هسته اي استفاده مي كند. علاوه بر اين، تحميل روش «مبادلات گام به گام» بر معاملات هسته اي، در توان ايران است. (كره شمالي نيز به همين مدل علاقه دارد) ناكامي برجام تجربه اي شد تا پيشنهاد معاملات نسيه بزرگ، جدي گرفته نشود. از اين منظر، استفاده از ظرفيت هسته اي، پاسخ دهي به نيازهاي امنيتي بوده و همچنين ابزار توفيق ابتكار عمل تهران است. بنا بر اينها، فضاسازي يا تشديد تحريم و تهديد به لشكر كشي، هرگز عزم ايران را متزلزل نخواهد كرد.