پول‌مرگی/ مصیبت عظیمی برای نظام بودجه‌ریزی

محمد فاضلی*،   3971018087 ۳ نظر، ۲ در صف انتشار و ۰ تکراری یا غیرقابل انتشار
پول‌مرگی/ مصیبت عظیمی برای نظام بودجه‌ریزی

ایام تنظیم بودجه سالیانه کشور که فرامی‌رسد، میان دستگاه‌های دولتی، نمایندگان مجلس در استان‌های مختلف، استانداران و همه نهادها و سازمان‌هایی که به ردیف‌های بودجه دولتی متصل هستند، رقابتی شدید برای گرفتن سهم بیشتری از بودجه درمی‌گیرد.

منابع مالی بیشتری که صرف کارهای غلط شوند درست مانند خودروی پرقدرت و تندرویی عمل می‌کنند که در مسیری نادرست به سمت دره رانده می‌شود. این کشور در دهه‌های گذشته شاهد هزاران پروژه ساخت‌وساز بوده که با پول‌های کلان اما در مسیرهای غلط ایجاد شده‌اند. صنایع پرآب‌بری که در مناطق خشک و کم‌آب ساخته شدند، سدهای عظیمی که از اساس نباید ساخته می‌شدند، توسعه کشاورزی با الگوهای کشت ناسازگار با کم‌آبی و پروژه‌های شهری عظیم همگی بر بنیان پول‌های کلان از منابع عمومی ساخته شده‌اند اما برخی از آن‌ها امروز بخشی از مصائب این کشورند.

این گونه ولخرجی‌ها اگر به توسعه نینجامیده‌اند و وضعیت نامناسب عمده شاخص‌های کسب‌وکار، شفافیت، فساد، رقابت‌پذیری، جذب سرمایه خارجی، جذب گردشگر، کیفیت محیط‌زیست و ده‌ها شاخص دیگر از این دست نشان همین وضع نامناسب‌اند، علت‌های زیادی دارند و هیچ تبیین تک‌علّتی برای آن‌ها کافی نیست و این نوشتار قصد دارد برخی از آن‌ها را متذکر شود.

اولین سازوکاری که نظام بودجه‌ریزی را به شدت مخدوش و توسعه‌گریز می‌سازد، اولویت تخصیص به مواردی است که من آن‌ها را محصول دام «امر مشاهده‌پذیر» می‌نامم. ساخت بزرگراه، سد و شبکه، کارخانه فولاد و چیزهایی از این دست به چشم می‌آیند و موجودیت فیزیکی‌شان مشهود است اما برای مثال تخصیص اعتبارات برای انجام اموری که زندگی مدرن را سنجش‌پذیر می‌سازند، به چشم نمی‌آید. تخصیص بودجه برای بهبود نظام سنجش داده‌های پایه‌ای منابع و مصارف آب، به چشم نمی‌آید، برای رسانه‌ها جذاب نیست و عموم مردم نیز چیزی از اهمیت آن سر در نمی‌آورند. این نوع بودجه‌ریزی در نهایت به تقویت نرم‌افزاری و سازوکارهای اصلاح در کشور بی‌عنایت است و ساخت‌وساز در آن اولویت می‌یابد.

دوم، بودجه‌ریزی بر اساس فرایند و نه خروجی، مصیبت عظیمی برای نظام بودجه‌ریزی است. آن‌چه باید مد نظر سیاست‌گذار باشد و دولت و کل عملکرد نظام سیاسی – اجتماعی از منظر آن بررسی و نقد شود، آن چیزی است که دولت انجام می‌دهد و نتیجه‌ای است که به دست می‌آورد، نه فرایندی که دولت طی می‌کند و منابعی که برای کارهایش صرف می‌کند. گاه وقتی از دولتی‌ها پرسیده می‌شود عملکرد شما در این عرصه چیست، تعداد جلسات برگزارشده، مقدار منابع خرج‌شده، تعداد نفرساعت نیروی انسانی مصروف کار، گزارش‌های تولیدشده و مواردی از این دست را گزارش می‌کنند اما آن‌چه به‌واقع اهمیت دارد، حاصل به دست آمده است. دو چیز معمولاً گزارش و شناسایی نمی‌شود: اول، نسبت بین آن‌چه انجام می‌شود و آن‌چه باید حاصل شود و سازوکار تاثیر چگونگی‌های انجام کارها بر حاصل مورد انتظار؛ دوم، آن‌چه حاصل شده است.

سوم، بودجه‌ریزی فعلی بر سه اصل استوار است: «لابی‌گری»، «دام مسیر طی‌شده» و «فقدان نقشه عدالت». کشور فاقد بانک‌های اطلاعاتی دقیقی است که عدم توازن‌های ساختاری میان بخش‌های مختلف – خواه بخش‌های موضوعی و خواه بخش‌های جغرافیایی – را به دقت نشان داده و ظرفیت برنامه‌ریزی بر مبنای آن‌ها ایجاد کند. بودجه‌ریزی بدون نقشه عدالت که اعتبارات را به عرصه‌های خاصی برای کاستن از بی‌عدالتی‌ها هدایت کند، محصول «دام مسیر طی‌شده» هم هست. آن‌ها که توانسته‌اند در گذشته اعتبارات و بودجه را به سمت مقاصد خاصی هدایت کنند، و برای مثال به استان خاصی هدایت کرده و در آن‌جا انبوهی از پروژه‌های نیمه‌کاره تعریف کرده‌اند، نیمه‌کاره بودن همان پروژه‌ها را مبنایی برای تخصیص بخش بیشتری از اعتبارات برای تکمیل آن‌ها قرار می‌دهند.

من آن خصیصه‌ای از نظام برنامه‌ریزی را که به اصلاح سازوکارها بی‌توجه است و دائم عطش آن‌را دارد که منابع مالی، طبیعی، انسانی و سیاسی بیشتری را صرف ساخت‌وساز کند، بدون آن‌که ارزیابی واقعی و درستی از تاثیر توسعه‌ای آن داشته باشد، و برای تداوم این رویه خود بر کسب و هزینه کردن منابع مالی و پولی و بیشتری اتکا دارد، «پول‌مرگی» می‌نامم. پول‌مرگی خصیصه آن نظام توسعه‌ای است که به دلیل عدم اصلاح سازوکارهای صرف کردن منابع، با داشتن منابع پولی بیشتر، قوت بیشتری برای برداشتن گام‌های نادرست بزرگ‌تر پیدا می‌کند و خود را با پول بیشتر به دشواری افزون‌تری می‌اندازد.

 

*عضو هیئت علمی دانشگاه شهید بهشتی

عناوین مرتبط

دیدگاه کاربران

سعید ت۷۱۲۷۹۲۱۰:۳۳:۰۸ ۱۳۹۷/۱۰/۱۸
از نوشته های جناب آقای دکتر فاضلی استفاده می برم. ولی در مورد بودجه، اگر میخواهند حرفهای جدی تری بزنند باید پشت میز مقاله نویسی خود را ترک کنند و تشریف بیاورند در میدان عمل و ببینند که دردهای ایشان حتی ذره ای سطحی هم نیست و بحث، بسیار دردناکتر از تصور ایشان است. الغرض، کلید را در ماهیت خود سازمان های عمومی بجویید. تحقیق ما (معنی گریزی در سازمان های عمومی) هم اگر چاپ بشود محل شروع خوبی است.
شفافیت می خواهیم۷۱۳۳۲۴۱۴:۵۲:۵۴ ۱۳۹۷/۱۰/۱۸
باید به قول آشنا بودجه خوانی در دانشگاهها تدریس شود،قدرت یک کشور و دولت و سطح معیشت آن ارتباط مستقیم با همین بودجه دارد که بنظر می رسد شفاف نیست
صادق۷۱۳۳۷۰۱۵:۱۳:۰۲ ۱۳۹۷/۱۰/۱۸
گرچه از آشنا و تیم دولت دل خوشی ندارم ولی در مورد اینکه باید بودجه شفاف شود با ایشون موافقم،لطفا در مورد بیت المال شفاف سازی کنید

پربحث‌های امروز

  1. کدامیک به برجام محتاج ترند، ایران یا اروپا؟

  2. «یک» بدعت خطرناک در لایحه بودجه/ مورادی که در بودجه مورد توجه نیست/ سونوشت بودجه عمرانی و استان‌ها چیست؟

  3. فیلم اعترافات اسماعیل بخشی و همدستانش   

  4. واکنش‌ها به بازداشت مرضیه هاشمی چگونه بود؟ + تصاویر

  5. بی‌قانونی سایپا در افزایش قیمت محصولات/ تخلف قیمت هر محصول چقدر است؟+ جدول

  6. رییس دادگستری تهران در گفتگو با الف: مرتضوی در زندان است/ به دروغ‌ها توجه نکنید

  7. تعطیلی دولت آمریکا یکماهه شد/ صف غذای رایگان در بزرگترین اقتصاد دنیا+ تصاویر

  8. پورابراهیمی: خودروسازان در ظاهر خصوصی سازی شده‌اند / وزیر صنعت هم پاسخگو نیست

  9. عروس داعشی که روزگار خانواده همسرش را سیاه کرد+ تصاویر

  10. گام‌هایی که برای تولید تانک در ایران برداشته شد+ عکس و فیلم

  11. مدیرعامل سایپا تغییر کرد

  12. توکلی خطاب به رئیس و نمایندگان مجلس: از اقدام غیرقانونی دولت برای حذف دانشگاه‌های موفق جلوگیری کنید/ مانع ایجاد فرصت برای مقامات دولتی شوید

  13. حکم قطعی پرونده ۵ صراف صادر شد + جزئیات

  14. دادگاه بعدی مرضیه هاشمی چهارشنبه آینده برگزار می‌شود

  15. کنفرانس ضد ایرانی ورشو؛ شکستی دیگر که ترامپ می‌خورد

  16. طرح سهمیه‌بندی بنزین اعلام وصول شد

  17. سرقت مسلحانه در رشت  

  18. پوری‌حسینی با دستور بازپرس ممنوع‌الخروج شد

  19. چرا فتنه ۸۸ عامل وضع مهم‌ترین تحریم‌های اقتصادی شد؟+ جدول

  20. سگ گردانی در پارک‌های لواسان ممنوع شد

  21. معصومه ابتکار در BRT  

  22. خرازی: انقلاب تا یمن بینش و آگاهی به مردم داده است/ صفارهرندی: آمریکا هربدلی زدشکست خورد

  23. روسای قوا برای کمک به اشخاص چقدر بودجه می‌گیرند؟

  24. وزیر نفت: از مهرماه هیچ بنزینی وارد کشور نشده است/ اگر دو ساعت بنزین نباشد، مردم نمی‌توانند آن را تحمل کنند

  25. سردار نقدی: هیچ بن‌بستی در کشور ‌نداریم

پربحث‌های دیروز

  1. غیرت برای زنان کجا رفته؟

  2. اروپا به ایران: نمی‌توانیم برنامه موشکی‌تان را تحمل کنیم/ لغزش اروپا به سمت ترامپ

  3. جلسه امروز مجمع تشخیص مصلحت نظام با حضور ظریف و احمدی‌نژاد  

  4. چرا پراید ۲۱ میلیون تومانی یک هفته‌ای ۳۶ میلیون تومان شد؟

  5. آذری جهرمی: هزینه ساخت ماهواره پیام ۱.۲ میلیون یورو بود

  6. فرمان قیمت در بازار خودرو و چند ابهام

  7. اعترافات اسماعیل بخشی / گروه کمونیستی گام در هفت تپه چه می‌کرد؟  

  8. بررسی حقوقی واقعه حمله سگ به دختر ده ساله در لواسان/ مجازات صاحب سگ چیست؟

  9. خودروسازی؛ صنعتی که چرخش به نفع خریدار نمی‌چرخد/ چرا شفاف نیستند؟

  10. در جلسه عراقچی با نمایندگان اروپایی چه گذشت؟/ مدافع تحریم‌ها در شورای شهر تهران/ فرزند کروبی یکی از دلایل تداوم حصر است

  11. آیت‌الله مکارم شیرازی: فضای مجازی برای همه تریبون درست کرده است

  12. خوش و بش احمدی‌نژاد و قالیباف در جلسه امروز مجمع تشخیص  

  13. ترامپ به استعفا یا استیضاح نزدیک‌تر می‌شود

  14. تغییر موضع ۱۸۰ درجه‌ای افشین پیروانی درباره کی‌روش

  15. عصبانیت مردم در مواجهه با آقازاده‌ها بخاطر چیست؟

  16. سعید جلیلی: می‌خواهند «آلزایمر سیاسی» را به ملت تحمیل کنند تا حافظه تاریخی‌اش از بین برود

  17. حضور رئیسی در جایگاه سران قوا در جلسه امروز مجمع تشخیص  

  18. نگذاریم «داعش» را بدزدند!

  19. توضیحات نماینده ماهشهر برای انتشار عکس سوار شدن بر ماشین برقی

  20. اولتیماتوم وزیر صنعت به خودروسازان

  21. طرح «خرید خدمات آموزشی»، ذبح کیفیت برای کاهش هزینه

  22. دستمزد ۲میلیاردی بازیگر در دولتی که سرمایه وزیرش ۱۰۰۰ میلیارد است، عجیب نیست!   

  23. بیم ها و امیدهای SPV

  24. آیت‌الله نوری همدانی: کنوانسیون پالرمو برای کشور مفید نیست/ ما نمی‌توانیم سکوت کنیم

  25. حاجی‌بابایی: نرخ ارز هنوز حباب دارد

پربحث‌های هفته

  1. همسر شهید حججی ازدواج کرد؟

  2. درباره زائری‌ها و آقامیری‌ها

  3. غیرت برای زنان کجا رفته؟

  4. اروپا به ایران: نمی‌توانیم برنامه موشکی‌تان را تحمل کنیم/ لغزش اروپا به سمت ترامپ

  5. بازداشت خبرنگار پرس‌تی‌وی در آمریکا

  6. موشک ماهواره‌بر حامل «پیام» نشد!

  7. سقوط هواپیما حوالی صفادشت تهران/بوئینگ ۷۰۷ باری ارتش در فرودگاه فتح دچار سانحه شد/هواپیما 16 سرنشین داشت/15 کشته و یک مصدوم تا این لحظه/ اسامی کامل جانباختگان+تصاویر  

  8. تاج و داورزنی کنارخواننده معروف لس آنجلسی   

  9. قبول کنیم خودروساز کامل نشدیم؛ مونتاژکار خوبی هستیم/ کمک ۱۵ هزار میلیارد تومانی دولت به خودروسازان/ آغز فروش فوری و نقدی سایپا از امروز

  10. مدیرعامل ایران خودرو: اگر قیمت خودرو زودتر گران می‎شد، به تعهدات عمل می‎کردیم

  11. جلسه امروز مجمع تشخیص مصلحت نظام با حضور ظریف و احمدی‌نژاد  

  12. آیا ایراد از مسلمانی ما است؟

  13. چرا پراید ۲۱ میلیون تومانی یک هفته‌ای ۳۶ میلیون تومان شد؟

  14. کدامیک به برجام محتاج ترند، ایران یا اروپا؟

  15. ویدئو/ آقای مترجم کار دست کی‌روش و خیابانی داد  

  16. جدال اصلاح طلبان و دولت اعتدال/ خبری از حال و روز مردم دارند؟

  17. توکلی: سه قوه با تبانی برخورد با حقوق‌های نجومی را بر زمین گذاشتند

  18. فرشته نجات تنها سرنشین زنده مانده حادثه بوئینگ ۷۰۷

  19. آذری جهرمی: هزینه ساخت ماهواره پیام ۱.۲ میلیون یورو بود

  20. اصلاح‌طلبان برای انتخابات ۹۸ چه خواهند کرد؟/ روحانی و بهره‌برداری سیاسی از هاشمی/ CFT به مجمع می‌رود

  21. عسگراولادی: بعد از ۶۴سال، دو ماه است صادراتم را متوقف کردم

  22. واکنش پزشکیان به حاشیه‌های پیش آمده برای یکی از نمایندگان مجلس/ اتهام نماینده ملکان آشکار شود، غیرقابل گذشت است

  23. رییس کل بانک مرکزی: مردم هشیار باشند/ آغاز دور جدیدی از جنگ روانی آمریکا علیه ایران/ تامین ارز از طریق هند، کره جنوبی و چین شتاب گرفته است

  24. یارانه نقدی ۳۳۰ هزار میلیارد تومان را بلعید!

  25. امام جمعه اسالم؛ تلگرام را رفع فیلتر کنید

پربحث‌های امروز

  1. «یک» بدعت خطرناک در لایحه بودجه/ مورادی که در بودجه مورد توجه نیست/ سونوشت بودجه عمرانی و استان‌ها چیست؟

  2. بی‌قانونی سایپا در افزایش قیمت محصولات/ تخلف قیمت هر محصول چقدر است؟+ جدول

  3. پورابراهیمی: خودروسازان در ظاهر خصوصی سازی شده‌اند / وزیر صنعت هم پاسخگو نیست

  4. مدیرعامل سایپا تغییر کرد

  5. طرح سهمیه‌بندی بنزین اعلام وصول شد

  6. پوری‌حسینی با دستور بازپرس ممنوع‌الخروج شد

  7. وزیر نفت: از مهرماه هیچ بنزینی وارد کشور نشده است/ اگر دو ساعت بنزین نباشد، مردم نمی‌توانند آن را تحمل کنند

  8. اصلاح نظام بانکی و دست‌های پشت پرده؛ چه کسی می‌تواند انجام دهد؟/ آقای روحانی‌ ‌ترمز بانک‌ها را می‌کشد!

  9. واکنش رحمانی به تغییر مدیرعامل سایپا/ اگر پراید صرفه ندارد محصول دیگری تولید کنند

  10. پیش‌فروش خودرو بدون مجوز وزارت صمت غیرقانونی است

  11. بسته حمایتی: فرار از مسئولیت اجتماعی

  12. یارانه نقدی برای قیمت‌های سال ۸۹ است/ بانک مرکزی گرفتار دلالانی است که ارز مملکت را به باد می‌دهند

  13. امکان افزایش وام مسکن زوجین تا ۳۰۰ میلیون تومان

  14. آخرین تصمیمات مجلس برای تعیین تکلیف قیمت بنزین در سال ۹۸

  15. چرا بانک مرکزی در ایران مستقل نیست؟

  16. جزئیات ۹۰۰ هزار میلیارد یارانه پنهان/ تدوین بسته اصلاح قیمت حامل‌ها

  17. توزیع دو کیلو گوشت یخ‌زده با کارت ملی!/ برای گرفتن گوشت منجمد، منجمد شوید!

  18. موافقت رئیس جمهور با واگذاری ماشین سازی تبریز به شستا

  19. رسانه‌ها تلاش ۴۰ ساله ملت و دولت را نمایش دهند

  20. وزیر اقتصاد: پوری حسینی ممنوع‌الخروج نیست

  21. کاهش صادرات غیرنفتی

  22. منطقی:زیرساخت‌های تولید هواپیمای 72 نفره در کشور فراهم است

  23. وزیر کار: ۱۴ میلیون خانوار سبد حمایتی گرفتند

  24. کدام خریداران مشمول افزایش ۳۰ درصدی قیمت خودروهای سایپا هستند؟

  25. صادرات میوه و تره‌بار افزایش یافت

پربحث‌های دیروز

  1. چرا پراید ۲۱ میلیون تومانی یک هفته‌ای ۳۶ میلیون تومان شد؟

  2. آذری جهرمی: هزینه ساخت ماهواره پیام ۱.۲ میلیون یورو بود

  3. فرمان قیمت در بازار خودرو و چند ابهام

  4. خودروسازی؛ صنعتی که چرخش به نفع خریدار نمی‌چرخد/ چرا شفاف نیستند؟

  5. اولتیماتوم وزیر صنعت به خودروسازان

  6. حاجی‌بابایی: نرخ ارز هنوز حباب دارد

  7. جزییات بدهی ۷۳ هزار میلیارد تومانی ۲۰ بانک به بانک مرکزی + جدول

  8. قیمت طلا، سکه و نرخ ارز امروز

  9. دلار ارزان شد

  10. مصوبات کمیسیون تلفیق درباره مالیات پزشکان قدمی در راستای عدالت مالیاتی است

  11. واریز بسته حمایتی ۱۳ میلیون کارگر از امروز

  12. رشد 52 درصدی بودجه شرکت‌های دولتی در سال آینده

  13. ۵۰ درصد هواپیماهای کشور فرسوده هستند

  14. سازمان برنامه و بودجه: تنخواه روحانی ۷۰ میلیارد تومان است

  15. قیمت واقعی دلار چقدر است؟

  16. قیمت مرغ به ۱۳۸۰۰ تومان رسید

  17. خصوصی‌‌سازی به دلیل فساد و رانت به اهداف خود نرسیده است

  18. چند طرح عمرانی سال آینده اعتبار می‌گیرند؟

  19. تصمیم جدید گمرک ۵۰۰ هزار نفر را بیکار می کند

  20. ورود دادستانی کل کشور به تخلفات خودرویی‌ها

  21. وضعیت حمل و نقل هوایی ایران از آغاز تا ۹۷ + جدول

  22. بهمنی: مردم را مجبور به خرید خودرو داخلی کرده‌ایم

  23. وصول ۸۹ هزار میلیارد تومان درآمد نفتی با رشد ۳۹ درصدی

  24. جزئیات تازه از اختصاص سبد حمایتی کارگران

  25. قیمت رسمی ارز امروز/ دلار ۱۱۴۵۰ تومان

پربحث‌های هفته

  1. قبول کنیم خودروساز کامل نشدیم؛ مونتاژکار خوبی هستیم/ کمک ۱۵ هزار میلیارد تومانی دولت به خودروسازان/ آغز فروش فوری و نقدی سایپا از امروز

  2. مدیرعامل ایران خودرو: اگر قیمت خودرو زودتر گران می‎شد، به تعهدات عمل می‎کردیم

  3. چرا پراید ۲۱ میلیون تومانی یک هفته‌ای ۳۶ میلیون تومان شد؟

  4. آذری جهرمی: هزینه ساخت ماهواره پیام ۱.۲ میلیون یورو بود

  5. عسگراولادی: بعد از ۶۴سال، دو ماه است صادراتم را متوقف کردم

  6. رییس کل بانک مرکزی: مردم هشیار باشند/ آغاز دور جدیدی از جنگ روانی آمریکا علیه ایران/ تامین ارز از طریق هند، کره جنوبی و چین شتاب گرفته است

  7. یارانه نقدی ۳۳۰ هزار میلیارد تومان را بلعید!

  8. سروش: سهم سایپا از فروش هر پراید ۲۰۰۰ دلار است/ پراید تولیدی امروز با پراید قبلی متفاوت است

  9. فرمان قیمت در بازار خودرو و چند ابهام

  10. «یک» بدعت خطرناک در لایحه بودجه/ مورادی که در بودجه مورد توجه نیست/ سونوشت بودجه عمرانی و استان‌ها چیست؟

  11. اعتیاد اقتصاد ایران به بوی نفت و بازگشت دوباره رشد اقتصادی به زیر صفر/ رکود تورمی تشدید خواهد شد؟

  12. قیمت محصولات سایپا دوباره افزایش یافت

  13. نوبخت: درآمد برخی خانواده ها از محل یارانه هاست/به پرداخت یارانه ها افتخار می کنم

  14. مردم در تنگنا هستند

  15. نوبخت: در حوزه صادرات نفتی مشکل داریم

  16. نگاه برخی مدیران؛ رشد اقتصاد ایران و بزرگ‌ترین خیانت به اقتصاد مقاومتی

  17. افزایش ۳ برابری بودجه نهاد ریاست جمهوری

  18. بی‌قانونی سایپا در افزایش قیمت محصولات/ تخلف قیمت هر محصول چقدر است؟+ جدول

  19. خودروسازی؛ صنعتی که چرخش به نفع خریدار نمی‌چرخد/ چرا شفاف نیستند؟

  20. رئیس کل بانک مرکزی با ترخیص خودروهای وارداتی مخالفت کرد

  21. ۸۵ ‌درصد بودجه برای ۱۵ ‌درصد شاغلان

  22. ۳۰ نکته درباره بودجه ۹۸

  23. ۵ شغل پردرآمد در ایران را بشناسید

  24. رحمانی: مردم از نوسان قیمت‌ها ناراضی هستند/ همه ما باید نظرات سازمان حمایت را بپذیریم

  25. مهم‌ترین مصوبه مالیاتی کمیسیون تلفیق با لابی پزشکان حذف می‌شود؟

آخرین عناوین