سیلی که می آید، آنچه برجا می ماند

رامین امینی زارع، گروه تعاملی الف،   3970905078 ۱ نظر، ۱ در صف انتشار و ۰ تکراری یا غیرقابل انتشار
سیلی که می آید، آنچه برجا می ماند

این روزها همزمان با بارش باران که نوید خوشحالی برای کشاورزان وعموم مردم ماست که در اقلیمی عمدتا خشک ونیمه خشک زندگی می کنند؛واژه دیگری را نیز می شنویم "سیل" بله سیل ! واژه ای که باخود ویرانی وبی شفقتی طبیعت را تداعی می کند.سیل به معنی طغیان آب، زیر آب رفتن گستره‌ای از زمین و طوفانی شدن می‌باشد. در معنای «آب جاری شده»، کاربرد این واژه بر ریزش جریان دلالت داشته و مخالف معنی عدم ریزش یا «فرونشینی» است. در خلال یا پس از یک بارندگی شدید، مقدار دبی رودخانه به سرعت افزایش یافته و در نتیجه آب از بستر عادی خود سر ریز و دشت سیلابی و مناطق اطراف را دربر می‌گیرد. با بررسی دشت سیلابی قدیمی و آبرفت های آن، شاید بتوان با درجه‌ای از تقریب احتمال وقوع و بزرگی سیل های آتی منطقه را مشخص کرد. اصولاً بزرگی سیل ها و تکرار آن‌ها در طول زمان تابع شدت بارندگی، نفوذپذیری زمین و وضع توپوگرافی منطقه است.

البته امروزه به دلیل دخالت های بی رویه در بسیاری نقاط که قبلاً سیل نمی‌آمده، طغیان های بزرگی مشاهده می‌شود. فعالیت بشر به چند صورت احتمال وقوع سیل را افزایش می‌دهد. از آن جمله می‌توان به ساختمان‌سازی در دشت سیلابی رود که مستلزم اشغال بخش‌هایی از آن است و باعث کاهش ظرفیت طبیعی رود می‌شود، اشاره کرد. به این ترتیب محدوده‌ای از دشت سیلابی که در زمان طغیان زیر آب می‌رود،گسترده‌تر می‌گردد.

شهرسازی‌ها و حذف گیاهان باعث کاهش مقدار آب نفوذی و افزایش آب سطحی می‌شود. حجم زیاد آب از یک طرف بر برزگی طغیان می‌افزاید و از طرفی با افزایش فرسایش، رسوباتی به وجود می‌آورد که با برجای گذاشتن آن‌ها ظرفیت بستر اصلی رود کاهش می‌یابد. موارد پیش معمولاً تاثیر تدریجی دارند، ولی سیلهای ناگهانی و فاجعه آمیز اغلب بر اثر تخریب سدها و بندها، ایجاد می‌شوند.
چراسیل می آید؟
گفته می شوداز زمان‌های ماقبل تاریخ، مردم بجهت دسترسی به سیستم حمل و نقل ارزان و راحت و همچنین داشتن دسترسی به منابع غذائی و تجارت، در کنار دریاها و رودخانه‌ها مسکن می‌گزیدند؛ چنانچه جمعیت انسانی در کنار منابع طبیعی آبی متمرکز نبودند، هیچ نگرانی از بروز سیل وجود نداشت. ولی به هر روی وجود خاک حاصلخیز کنار رودخانه‌ها منوط به جاری شدن سیلاب‌های متعدد و وجود انواع رسوب گذاری‌های عادی همراه با آن می‌باشد.

سیلاب‌های برخاسته از دریا قدرت ایجاد طغیان‌ها یا در هم نوردیدن استحکامات ضد سیل مانند سیل شکن‌ها و همچنین صاف کردن تپه‌های شنییا پر کردننواحی گود زمین را دارا است. بنابراین در زمین‌های ماورای این استحکامات ساحلی امکان سیل گرفتگی و آسیب دیدگی متصور است. عواملی مانند طوفان‌های سهمگین طوفان‌های برق آسا، جزر و مد بلند، پدیده تسونامی یا ترکیب اینها، باعث ایجاد سیلاب‌های دریایی می‌گردند. از آنجائیکه اکثر مناطق شهری در کنار ساحل بنا شده‌اند، این تهدید جدی در تمام نقاط جهان وجود دارد.

بسیاری از رودخانه‌ها که در مرزهای زمین‌های نسبتاً مسطح جاری هستند، دشت‌های سیلابی را تشکیل می‌دهند. در هنگام شدید بودن سیل، جمع شدن گل ولای بروی زمین‌های زراعی باعث کاهش حاصل خیزی آن‌ها خواهد گردید. در فرهنگ‌های کشاورزی اولیه، ارتباط چرخه سالیانه سیل و سال زراعی از اهمیت بالائی برخوردار بوده بخصوص در مورد مصریان باستان ساکن در مجاورت رود نیل و ساکنان بین النهرین در کنار رود خانه‌های دجله و فرات.
سیل معمولاً زمانی به وقوع می‌پیوندد که یک سطح پست زمین از آب پر شده باشد. بدترین حالت‌های سیل رودخانه‌ای معمولاً در زمین‌های حاشیه‌ای یک رود جاری می‌شود. به عنوان نمونه می‌توان از سیل‌های کوئینزلند در ژانویه سال ۱۹۹۹ نام برد که در آن بخش جنوب شرق کوئینزلند به زیر آب فرو رفت. سیل زمانی رخ می‌دهد که خاک و پوشش گیاهی یک منطقه توانائی جذب کامل آب را نداشته باشد. در این زمان حجم آب به صورت غیرقابل کنترل از طریق کانال‌های رودخانه‌ای یا حفره‌های طبیعی یا مخازن آب دست‌ساز بشر، ریزش می‌نماید.

سیل‌های دوره‌ای به صورت طبیعی در بسیاری از رودخانه‌ها رخ داده و باعث بوجود آمدن مناطقی بنام دشت‌های سیلابی می‌گردد. علت وقوع این سیلاب‌ها بارش باران‌های شدید و گاهی نیز توام با ذوب برف است که باعث طغیان رود خانه و جاری شدن آب در زمین‌های حاشیه‌ای رود می‌شود. نام سیلابی که به یکباره و بدون هیچ فرصت قبلی ایجاد و جاری می‌شود، سیل آنی است. سیلاب‌های آنی معمولاً در اثر بارش بیش از حد در یک منطقه نسبتاً کوچک ایجاد می‌گردند. از سوی دیگر سیل نواحی ساحلی نیز بر اثر بادهای شدید سطح اقیانوس یا بواسطه امواج حاصله از زمین لرزه‌های کف دریا بوجود می‌آید. البته شمار عوامل ایجاد سیل زیاد است.

باران‌های موسمی در کشورهای استوائی مانند بنگلادش، توانائی ایجاد سیل‌هایی خانمان برانداز را دارند. طوفان‌های دریایی موسوم به هاریکان نیز دارای خصوصیاتی هستند که در کل توان ایجاد سیل‌های مخرب را دارند. (سیل دریایی که ارتفاع آن به ۸ متر می‌رسد) است که در اثر حرکت هاریکان دریایی به سمت ساحل بوجود می‌آید. مرکز هاریکان از فشاری بسیار پائین برخورد بوده و بنابراین در موقع طوفان، سطح دریا چندین متر به بالا کشیده می‌شود. این نوع از سیل‌های ساحلی بطور مکرر در بنگلادش رخ می‌دهند.

سر منشاء سیل‌های ساحلی در اروپا طوفان‌های سهمگین اطلس هستند که باعث وارد شدن فشار به آب و راندن آن به سمت ساحل می‌گردند. خصوصاً اگر این فرایند با جزر و مد شدید همراه شود، تخریب گر خواهد بود. سیل‌های آنی ناشی از ذوب برف کوه‌ها، تحت شرایطی نادر و با امتزاج با امواج گرم، به عاملی مخرب تبدیل می‌شوند که باعث ازبین رفتن جان ومال مردم می‌شوند. زمین لرزه‌های کف دریا، فعالیت جزایر آتشفشانی که بشکل‌گیری مواد مذاب می‌انجامند و ریزش خاک کف دریا بر طبقات قاره‌ای تماماً آبستن موج‌های جزر و مدی بنام سونامی هستند که باعث تخریب مناطق ساحلی خواهند شد.

سیل‌ها از متداول‌ترین فجایع طبیعی در سراسر جهان بحساب می‌آیند. از این روی،یرای جبران خسارات، بیمه کردن اموال وکشاورزی در مقابل نابودی ناشی از وقوع سیل امری بسیار ضروری است، زیرا بروز سیل امری نسبتاً قابل پیش‌بینی محسوب می‌گردد. آیا می شودسیل را پیش‌بینی کرد؟ دراین خصوص ،هدف از پیش‌بینی سیل،درحقیقت، برآورد دبی جریان و سطح سیلابی است که در یک دوره بازگشت مشخص (مثلاً در یک دوره ۲۵، ۵۰ یا ۱۰۰ ساله) احتمال وقوع آن وجود دارد. نتایج این پیش‌بینی که سیلاب طراحی نام دارد، به عنوان مبنایی برای انتخاب روش‌های مقابله با سیل مورد استفاده قرار می‌گیرد. سیلاب طراحی معمولاً بر مبنای هزینه لازم برای کنترل آن و میزان ریسک و خطری که تخریب سیستم کنترل سیلاب پیشنهادی برای جان انسان‌ها دارد، انتخاب می‌شود.

در مواردی که گسیختگی سازه آبی منجر به از دست رفتن جان انسان‌ها و اموال زیادی بشود، طراحی بر مبنای سیلابها با احتمال رخداد کمتر و دوره بازگشت طولانی تر، مثلاً سیلاب ۱۰۰۰ ساله و حتی بیشتر، انجام می‌شود. سطح گسترش و ارتفاع این سیلابها بیش از سیلابهایی است که از احتمال رخداد بیشتری برخور دارند. پیش‌بینی سیلاب طراحی به دو صورت تحلیلی و زمین‌شناسی انجام می‌شود که اغلب مکمل یکدیگرند. عواملی که برای پیش‌بینی تحلیلی سیلاب مورد توجه قرار می‌گیرند شامل موارد زیر است.

بررسی توپوگرافی بخشی از حوضه آبریز که جریان آب را به منطقه مورد مطالعه تامین می‌کند. تعیین نوع پوشش سطح زمین (سنگ، خاک، گیاهان)، جهت تخمین نسبت آب جاری شده به آب نفوذی و تبخیرشده. تعیین بزرگترین رگبار و بارندگی محتمل با توجه به داده‌های موجود. توجه به فصل، زیرا شرایطی مثل اشباع بودن زمین از آب یا پوشیده بودن سطح آن از برف تاثیر مستقیمی بر جریان سطحی آب دارند. تعیین ظرفیت ذخیره بستر اصلی رود و دشت سیلابی اطراف آن، تغییرات احتمالی در ظرفیت ذخیره بخش‌های پائین رود در آینده نیز مورد توجه قرار گیرد. این روزها اهمیت پوشش گیاهی از نقطه نظر آبخیزداری بیولوژیک بسیار مد نظر می باشد. استادان نگارنده، در دوره کارشناسی ارشد در دانشگاه تهران؛تاکید زیادی براهمیت پوشش گیاهی در پیشگیری از رخدادسیل داشتند.

امکان محاسبه حداکثر احتمال سیل
به صورت کلی محاسبه حداکثر سیل محتمل محتاج برآورد پتانسیل بارش و مقدار و نحوه توزیع بارش در داخل حوضه آبریز است. مقدار آبدهی یا سطح آب رودخانه بر حسب زمان، معمولاً توسط منحنیهای خاصی به نام هیدروگراف نشان می‌دهند. به این منظور اغلب از هیدروگراف واحد استفاده می‌شود. مقدار آبدهی رود در یک مدت زمان مشخص از روی هیدروگراف قابل محاسبه است. به منظور پیش‌بینی سیل معمولاً مقادیر محاسبه شده برای جریان به تراز (ارتفاع) آب تبدیل می‌شود. مبنای پیش‌بینیهای زمین‌شناسی شامل تعیین مرزهای دشت سیلابی توسط تصاویر فضایی و عکسهای هوایی، جهت تعیین پراکندگی آبرفتها و خاکهای جدید (کواترنر) در دره و شناسایی اشکالی که به وقوع سیل مربوط می‌شوند، ازجمله پادگانه‌ها، گودالها و مانند آن است، می‌باشد.

این بررسی ها زمان دقیق وقوع یک سیل در گذشته را مشخص نمی‌سازد. بلکه ضمن تاثیر وقوع آن در زمان‌های جدید زمین‌شناسی احتمال رخداد مجدد آن را گوشزد می‌کند. نتایج بررسیهای زمین‌شناسی مخصوصاً در جاهایی که رکود طولانی از وضعیت آب و هوایی وجود ندارد، می‌تواند از روش تحلیلی دقیق تر باشد.

نقش پوشش گیاهی در جلوگیری از بروز سیلاب‌ها
در هنگام ریزش آب باران‌های سنگینی که باعث بروز سیلاب‌ها می‌شوند، ذرات آب با شاخ و برگ درختان جنگل برخورد می‌کنند و تا حد زیادی از سرعت آن‌ها کاسته می‌شود. همچنین خاک جنگل هم پوشیده از شاخ و برگ گیاهان و درختان است که باعث جذب آب می‌شود و جویبارهایی با آب ذلال را به وجود می‌آورد. اطلاع از چگونگی جریان، حجم، شدت، مدت، مکان و بالاخره زمان وقوع سیلها اهمیت ویژه‌ای در طراحی و نگهداری سازه‌های مهندسی، مخصوصاً تاسیسات آبی و همچنین پیش‌بینی خطرات و زیان های احتمالی ناشی از سیل دارد. به دلیل شرایط آب و هوایی کشورمان سیلابها، چه از نوع بهاره و ناشی از ذوب برف باشند و چه از نوع ناگهانی ناشی از رگبار، بخش عمده‌ای از جریان سطحی اغلب رودهای حوضه مرکزی را تشکیل می‌دهد.

جبران خسارات مالی با بیمه کشاورزی ومنابع طبیعی
سازوکار بیمه کشاورزی ومنابع طبیعی بیش از سه دهه درایران قدمت داردوریسک های متنوعی را در زیر بخش های زراعت،دامپروری،باغبانی ومنابع طبیعی زیرپوشش حمایتی خود دارد.
تقریبا می شود گفت تمامی محصولات وفعالیت های تحت پوشش حمایتی بیمه کشاورزی در ایران زیر پوشش بیمه قراردارند.
اما در حقیقت مدیریت ریسک های فنی که دررخدادیاتشدیدآثار ناشی از این بلیه طبیعی هستند، در کشور به عهده دستگاه های مسوول ذیربط، بامشارکت عموم مردم است.
این یک فرصت است که اکنون عموم مردم وبه ویژه بهره برداران بخش ارزشمند کشاورزی کشور می توانند به شعب بانک کشاورزی یا شرکت های خدمات بیمه کشاورزی در سراسر کشور مراجعه واز خدمات نوین این بیمه- که طیف گسترده ای از ریسک ها،ازجمله سیل را زیر پوشش دارد-آگاهی یافته وفعالیت خود را زیر پوشش حمایتی این بیمه که متعلق به همه مردم ایران است قراردهند.
شایسته است همراه وهمزمان بارویکرد کشاورزان ایرانی به بیمه نمودن فعالیت خود،دولت نیزآنچنان که در قانون برنامه ششم توسعه وبودجه سالیانه نیزآمده است، اعتبارات مورد نظر را که از جنس حق بیمه سهم دولت هستند، بهنگام وکافی تامین نماید.
درپایان این رابه خاطر داشته باشیم که با پوشش گیاهی آگاهانه واقدامات بیولوژیک می توان تاحد بسیار زیادی خطر سیل راکنترل کرد وایرانی درآرامش از این خطر بنیان کن فراهم آورد.

عناوین مرتبط

دیدگاه کاربران

محمدی۶۵۰۳۳۱۱۱:۱۸:۵۷ ۱۳۹۷/۹/۵
به نظرمن باید همون جوری که نویسنده گفته دولت به کشاورزان برای بیمه کمک کنند تا همه محصول هاشون بیمه باشه وبا مشکل روبرو نشن.ممنون از آقای رامین امینی زارع،نوشته خوبی بود

پربحث‌های امروز

  1. توهین نماینده سراوان در مجلس به یک کارمند  

  2. اولین واکنش نماینده‌ مجلس به انتشار فیلم توهین‌اش به یک کارمند

  3. درباره کلیپ منتشر شده نماینده سراوان و چند نکته

  4. جشن مختلط طراحان یک مسجد جنجالی!   

  5. چرا روحانی زبان گفت‌وگو با آمریکا را ترک کرد؟

  6. استیضاح وزیر اقتصاد به علت توهین کارمند گمرک کلید خورد!

  7. عذرخواهی وزیر اقتصاد از نماینده‌ای که به کارمند گمرک توهین کرد!

  8. واکنش کاربران توییتر به فیلم منتشر شده از نماینده سراوان/ عذرخواهی عجیب از ترس استیضاح/ هیئت نظارت بر رفتار نمایندگان کجاست؟

  9. دلیل مشاجره نماینده مجلس با کارمند گمرک

  10. تحلیل جالب علی علیزاده از برخورد نماینده سراوان با کارمند گمرک

  11. پیشنهاد نمایندگان به خودروسازها درباره قیمت خودرو

  12. شهردار تهران با تاکسی به محل کارش رفت  

  13. متروسواری معصومه ابتکار در سه‌شنبه بدون خودرو  

  14. جهانگیری: بخش‌های مهم اقتصادی مورد تهاجم دشمن است/ آمریکا می‌خواهد مردم با تنگنا رو به رو شوند

  15. وزیر صنعت: خودروسازان در 8 ماه اخیر مشکل فروش داشته‌اند

  16. فوت چند دانش‌آموز در آتش‌سوزی مدرسه/ بازداشت مدیر و مربی آموزشی + تصاویر

  17. توضیح دژپسند در گفت‌وگو با الف در مورد عذرخواهی از نماینده سراوان

  18. پیوند ترامپ با مغزهای کوچک زنگ زده

  19. رهبر انقلاب: نباید دنبال ریاست بدویم

  20. ظریف: نتانیاهو ایران را به نابودی با سلاح اتمی تهدید می‌کند

  21. ایرانی‌ها خانه‌هایشان در گرجستان را به حراج گذاشتند

  22. مجمع عمومی سازمان ملل ایران را به نقض حقوق بشر متهم کرد

  23. شروط نمایندگان اصفهان برای پس گرفتن استعفا

  24. گزافه‌گویی برایان هوک علیه ایران در گفتوگو با صدای آمریکا

  25. خرازی: اروپا تعهداتش را اجرا نکند متضرر می‌شود

پربحث‌های دیروز

  1. دولت زیر بار فرمول خودروسازان رفت؛ خودرو گران شد/ حواله کاهش قیمت به آینده‌ای نامعلوم/ پراید ۳۳میلیون و ۷۰۰ هزار تومان؟

  2. واکنش وزیر صنعت به انتصاب داماد رئیس‌جمهور؛ هرکس سوابق داماد روحانی را دید، تبریک گفت

  3. داماد روحانی استعفا کرد + متن استعفا

  4. اولین تصویر داماد حسن روحانی در سمت جدیدش  

  5. توضیحات سید احمد خاتمی درباره انتصاب دامادش در دولت روحانی + عکس

  6. سرانجام قیمت بنزین و سناریوهای مختلف برای آن

  7. تصمیم جدید نمایندگان مستعفی استان اصفهان

  8. تصویری از بچه‌های پایگاه بسیج شانزه‌لیزه  

  9. محسن رضایی: فشارهای اقتصادی آخرین تست دشمن است/ جمهوری اسلامی متعلق به ملت است

  10. ادعای نتانیاهو: جاسوسان اسراییلی به صورت عادی به ایران می‌روند!

  11. احمد توکلی خطاب به وزیر اقتصاد: جلوی خصوصی سازی خسارت بار آلومینیوم المهدی را بگیرید

  12. پاسخ جالب ظریف به سوال مجری درباره دخالت ایران در منطقه   

  13. «سردار مریم» تنها زن سردار ایرانی + عکس

  14. شکاف بین اصلاح طلبان بخاطر واعظی و لاریجانی/ حاشیه ماجرای دامادها/ کنایه جلیلی به روحانی و ظریف/ وقتی ناطق نوری آیت الله می شود

  15. سقوط قیمت‌ها به خودرو رسید/ قیمت خودروهای داخلی در بازار + جدول

  16. آملی لاریجانی: بی‌تدبیری‌ها موجب افزایش نرخ ارز شد/ نرخ ارز سیر نزولی دارد، اما برخی همچنان گرانفروشی می‌کنند/ دست اخلال گران اقتصادی را قطع خواهیم کرد

  17. واکنش محمود صادقی به خبر انتصاب داماد روحانی  

  18. جانبازان ۵۰ درصد از ممنوعیت به‌کارگیری بازنشسته‌ها مستثنی شدند

  19. نتانیاهو: ماموران ما داخل ایران هستند!

  20. سلیمی‌نمین: آمریکا برای ایران در سال۹۸ برنامه‌ریزی کرده است/ مشکلات ارزی و اقتصادی قابل تدبیر است/ فریب وعده و وعیدهای دشمنان را نخورید

  21. احضار وزیر صنعت به فراکسیون امید بابت انتصاب‌های اخیر/ اگر نمایندگان مجلس واقعا نماینده ملت باشند، استیضاح وزیر صنعت را باید در برنامه قرار دهند

  22. ارز 4200 تومانی  از کجا آمد؟

  23. «روحانی» و «احمد خاتمی» نسبت به انتصاب دامادهایشان اعلام برائت کنند  

  24. هاشمی‌طبا: اصلاح‌طلبان در انتخابات بعدی رای ندارند/ دولت روحانی به دنبال "لیبرالیسم کاذب" است

  25. وزیرصنعت: افزایش تولید، مشکلات خودرو را حل می‌کند

پربحث‌های هفته

  1. چه کسی اسلام را نمی‌فهمد آقای روحانی!

  2. ایمانی در گفتگو با الف:خطر بازگشت پوپولیسم جدی است / احمدی‌نژاد به دنبال بهره‌برداری به نفع خود است

  3. دولت زیر بار فرمول خودروسازان رفت؛ خودرو گران شد/ حواله کاهش قیمت به آینده‌ای نامعلوم/ پراید ۳۳میلیون و ۷۰۰ هزار تومان؟

  4. برای این عکس شما تیتر بزنید  

  5. طمع همایونِ رضا پهلوی‎

  6. توهین نماینده سراوان در مجلس به یک کارمند  

  7. واکنش وزیر صنعت به انتصاب داماد رئیس‌جمهور؛ هرکس سوابق داماد روحانی را دید، تبریک گفت

  8. داماد روحانی استعفا کرد + متن استعفا

  9. اولین تصویر داماد حسن روحانی در سمت جدیدش  

  10. نگاهی به هزینه و فایده برجام

  11. چرا نباید حقوق کارمندان افزایش یابد؟

  12. توضیحات سید احمد خاتمی درباره انتصاب دامادش در دولت روحانی + عکس

  13. از تزریق به ایرانیان در فرودگاه تفلیس تا دیپورت آنها به بهانه‌های واهی + عکس

  14. اولین واکنش نماینده‌ مجلس به انتشار فیلم توهین‌اش به یک کارمند

  15. درباره کلیپ منتشر شده نماینده سراوان و چند نکته

  16. جشن مختلط طراحان یک مسجد جنجالی!   

  17. واکنش روحانی به حکم معاونت دامادش در وزارت صنعت

  18. واکنش کاربران توییتر به افزایش قیمت خودرو/ مالک ایران خودرو و سایپا کیست؟/ وقتی وزیر هم بی‌خبر است!/ سلام به پراید ۴۰ میلیونی و دست‌های پشت پرده

  19. ضعیف‌ترین دوران وزارت خارجه ایران  

  20. نوبخت در پاسخ به احمدی‌نژاد: امکان افزایش یارانه‌ها وجود ندارد/ فعلا باید بدهی‌های دولت قبل را بپردازیم

  21. وعده ارزانی ۲۰ درصدی با FATF، پس از گرانی ۲۰۰ درصدی با برجام!

  22. وقتی اقوام حسن روحانی در دولت پست می‌گیرند + جدول

  23. واکنش‌ها به انتصاب داماد رئیس‌جمهوری به معاونت وزیر؛ کلید روحانی قفل شاه داماد را باز کرد

  24. واکنش واعظی به پیشنهاد یارانه ۹۰۰ هزار تومانی از سوی احمدی‌نژاد

  25. سرانجام قیمت بنزین و سناریوهای مختلف برای آن

آخرین عناوین