«اخلاق بازجویی»؛ مایکل اسکِرکِر؛ ترجمه افشین خاکباز؛ نشر نو بازجویی بی‌عذاب وجدان!

دکتر علی غزالی‌فر*،   3970814136 ۱ نظر، ۰ در صف انتشار و ۱ تکراری یا غیرقابل انتشار
بازجویی بی‌عذاب وجدان!

نویسنده این کتاب از اصل بازجویی دفاع می کند، اما برای آن چارچوبی اخلاقی قائل است. به عبارت دیگر، همان‌طور که مسئله را از طرف عامل بازجوکننده بررسی می‌کند، نیز به کسی که مورد بازجویی قرار می‌گیرد، اهمیت می‌دهد

«اخلاق بازجویی»

نویسنده: مایکل اسکِرکِر

مترجم: افشین خاکباز

ناشر: فرهنگ نشر نو، چاپ اول 1397

410 صفحه، 44000 تومان

 

****

عاقبت پلیس و ارتش آمریکا رد ماجرا را پیدا می‌کنند و سرنخ را گیر می‌آورند و بازجویی شروع می‌شود. بازجوی سیاه‌پوست، مسلمانِ متهم به یک توطئه تروریستی بسیار بزرگ را تنها گیر می‌آورد. در را قفل می‌کند و اجازه نمی‌دهد هیچ مامور دیگری وارد شود. متهم روی صندلی محبوس است. دست‌ها و پاهای او را کاملا بسته‌اند. هنوز هم اعتراف نمی‌کند. بازجوی سیاه‌ چاقویی می‌آورد، و در حالی‌که همه پشت در بازداشتگاه به در می‌کوبند و داد و فریاد می‌کنند، با خونسردی گویی که نوک هویجی را می‌برد، یک بند انگشت متهم را با یک ضربه قطع می‌کند و با لبه چاقو کنار می‌گذارد. شدت درد نعره‌هایی عجیب از اعماق جان متهم برمی‌آورد. باز هم اعترافی در کار نیست. در مرحله بعد کار به مته و سوراخ کردن و... می‌کشد.  

تنها در فیلم "غیرقابل تصور / Unthinkable" نیست که چنین سکانس‌هایی وجود دارد. مشابه این کارها در دیگر فیلم‌ها نیز بسیار است و می‌گویند در عالم واقع نیز نمونه‌های فراوان زیادی وجود دارد. جدا از جنبه‌های عاطفی، در این موارد میان یک مصلحت جمعی بزرگ و حقوق شهروندی یک فرد خاص تضاد و تعارض و اصطکاک شدید به وجود می‌آید. حال مسئله این است که عملکرد اخلاقی در چنین موقعیت‌هایی چیست؟ اصلا اخلاق در چنین مواردی معنایی دارد؟ چرا و چگونه؟ اگر این پرسش‌های کلی و کلان جواب مثبتی داشته باشد، آن‌گاه سوال‌های جزئی بسیاری قابل طرح است. متاسفانه نه آن پرسش‌های کلی و نه این پرسش‌های جزئی هیچ‌کدام به‌طور شایسته موضوع تاملات جدی قرار نگرفته‌اند.

این پرسش‌ها دشوار است و دشوارتر از آنها پاسخ‌هایی است که بناست واقع‌گرایانه، معقول و عملی باشند. دشواری پرسش‌ها و پاسخ‌ها، و یا هر دو، بیشتر افراد را از وارد شدن به این حیطه می‌ترساند. از این روی، کمتر کسی این مسائل دشوار را بررسی کرده است. می‌توان ادعا کرد که در حوزه اخلاق کاربردی این عرصه بیش از دیگر موارد خالی و خلوت است. به زبان فارسی که تقریبا هیچ مرجعی جدی وجود ندارد، البته در غرب نیز آثار پرشماری در این باره نیست . «اخلاق بازجویی» اثر مایکل اسکِرکِر با ترجمه روان  افشین خاکباز اولین اثر جدی در این زمینه است که با تمرکز بر این مقوله منتشر شده است. بی‌تعارف حسن انتخاب ناشر و مترجم اثر بسیار خوب، مفید و قابل توجهی را در اختیار مخاطبان قرار داده است.

بازجویی از افراد مقوله‌ای است که امروزه جزو ضروریات کارهای نهادهای حاکمیت و امنیت ملی به شمار می‌آید. بازجویی از افراد و متهمان چیزی نیست که بتوان آن را کنار گذاشت. برعکس، روزبه‌روز دامنه بیشتری پیدا می‌کند. پیشرفت فناوری در عرصه‌های گوناگون، علوم رایانه، سلاح و حتی زیست‌شناسی، این امکان را فراهم آورده که شخص یا گروه کوچکی بتواند تخریب بسیار بالایی به بار آورد، به‌طوری که قادر باشد صدمات جبران‌ناپذیری به کلیت یک جامعه یا کشور وارد کند. طبیعی است که برای جلوگیری یا محدودیت یا دستگیری عوامل مخرب، بازجویی ضرورت حیاتی پیدا می‌کند. این جانب واقعی و عینی قضیه است. اما اگر دغدغه‌های اخلاقی هم در کار باشد، طبیعتا این مسئله مطرح می‌شود که چارچوب اخلاقی بازجویی چه خواهد بود؟ آیا بازجویی محدودیت‌های اخلاقی دارد یا خیر؟ برای مثال آیا می‌توان برای گرفتن اطلاعات اساسی از یک مظنون به عملیات تروریستی او را نقص عضو کرد؟ به هر حال بازجویی در پاره‌ای موارد با برخوردهای تندی همراه است که به طرف مقابل درد جسمی یا رنج روحی وارد می‌کند. این درد و رنج‌ها را چقدر و تا کجا می‌توان پیش برد؟ یا خیلی ساده‌تر از این‌ها؛ آیا می‌توان در بازجویی به متهم دروغ گفت؟

اخلاق پایان ماجرا نیست. در این‌جا بعد روانشناختی و سلامت روانی هم در کار است. بازجویانی که بدون هیچ قیدوبندی کار خود را به هر قیمتی پیش می‌برند، در نهایت به یکی از این دو مشکل حاد گرفتار می‌شوند: یا از جهت اخلاقی مسخ و بی‌رحم می‌گردند یا دچار عذاب وجدان و اختلالات روانی حاد می‌شوند. حال اگر از ابتدا بدانند و بتوانند کار خود را در چارچوب درست اخلاقی انجام دهند، تا حد زیادی از مشکلات پیش‌گفته مصون خواهند ماند.

علاوه بر یک مقدمه مبسوط و روشن‌گر، نویسنده مباحث متعدد کتاب را در هشت فصل و فصل‌ها را در دو بخش کلی جای داده است: "بازجویی برای اعمال قانون در داخل کشور" و "بازجویی در شرایط بین‌المللی". بازجویی‌های مربوط به پلیس داخلی و رابطه حکومت یا دولت با اتباع خود در بخش اول و بازجویی‌های مربوط به پلیس بین‌الملل، اسیران جنگی و تروریست‌های بیگانه در بخش بعدی بررسی شده است.

نویسنده این کتاب از اصل بازجویی دفاع می کند، اما برای آن چارچوبی اخلاقی قائل است. به عبارت دیگر، همان‌طور که مسئله را از طرف عامل بازجوکننده بررسی می‌کند، نیز به کسی که مورد بازجویی قرار می‌گیرد، اهمیت می‌دهد. رویکرد نویسنده به بررسی مسائل متعدد مربوط به بازجویی در اصل کاربردی است و نه آکادمیک. اگرچه مباحثی از سنخ مباحث آکادمیک هم در آن یافت می‌شود، اما تمرکز بر یافتن راه‌حل‌های عملی است. در راستای همین امر، از مثال‌های واقعی استفاده می‌کند و در همه فصل‌های هشت‌گانه کتاب نمونه‌های مرتبط ذکر می‌شود. از این روی، مخاطبان کتاب گروه خاصی نیستند و همگان می‌توانند از آن بهره گیرند.

نتیجه آن‌که این کتاب یک اثر فلسفی محض نیست، بلکه رویکردی چندرشته‌ای دارد که به‌طور مشخص از فلسفه اخلاق، فلسفه سیاسی، حقوق و نظریه جنگ بهره‌برداری می‌کند. از این روی، نویسنده دودستی به یک نظریه مشخص نچسبیده، بلکه تلاش کرده نگاهی منعطف و همه‌جانبه به مسائل داشته باشد. به همین دلیل، افراد مختلف با دیدگاه‌های متفاوت می‌توانند از مباحث کتاب بهره‌مند شوند.

اما علاوه بر این‌که مطالعه این کتاب همگان را خوش می‌آید، می‌توان این پرسش را مطرح کرد که این اثر در اصل به‌درد چه کسانی می‌خورد؟ فقط افسران پلیس و بازجویان؟ از این منظر نه‌تنها طیف مخاطبان کتاب کمتر نمی‌شود، که گسترده‌تر هم می‌شود؛ زیرا بازجویی عملی نیست که فقط پلیس یا ماموران حکومتی و امنیتی آن را انجام دهند. این عمل در همه روابطی که افراد هم‌عرض یکدیگر نیستند به‌نوعی انجام می‌شود. هر جایی که سلسله‌مراتب قدرت وجود داشته باشد، رخ می‌دهد؛ برای مثال کمیته‌های انضباطی دانشگاه، مصاحبه‌های کاری، تحقیقات برای استخدام، نظارت بر کارکنان و بسیاری موارد دیگر. شاید همه موارد؛ زیرا در جهان پیچیده امروز که همه روابط درهم‌تنیده شده‌اند، اگر عمیق نگاه کنیم، همه ما، به‌نوعی و به شکل‌های مختلف، هم بازجوکننده هستیم و هم بازجوشونده. اگر می‌خواهیم سررشته ما با انسانیت بریده نشود، باید اخلاق این حوزه را نیز بیاموزیم.

*دکترای فلسفه

عناوین مرتبط

دیدگاه کاربران

ناشناس۶۲۳۶۲۳۱۷:۴۴:۴۴ ۱۳۹۷/۸/۱۴
بازجویی عیبی ندارد ولی وقتی با شکنجه و پرونده سازی همراه میشود دیگر واقعیت از میان میرود

پربحث‌های امروز

  1. تشدید اختلافات ایران و اروپا، احتمال تحریم‌های جدید و فروپاشی برجام

  2. اسماعیل بخشی دستگیر شد

  3. روحانی از احمدی‌نژاد هم پایین‌تر است

  4. روحانی: ما نمی‌توانیم با خواست عمومی مردم مبارزه کنیم، این نه قانونی است و نه شرعی/ اولین کسی که رادیو را ممنوع کرد پهلوی اول بود/ روزانه اگر فیلترشکن آمد چه خواهیم کرد؟

  5. فقط ۳۰ ثانیه تا موفقیت

  6. چهار ماه کفاره برای یک نفر، چهار سال برای یک ملت

  7. ساختمان های خالی دانشگاه آزاد را به کسب و کارها بدهید، نه دانشجویان پولی

  8. واکنش سازمان بازرسی به افزایش ناگهانی قیمت محصولات سایپا و ایران‌خودرو: اگر مجوزی نداشته باشند، اقدام می‌کنیم!

  9. کرباسچی به زندان رفت + جزئیات

  10. همتی اعلام کرد: آغاز واردات نفت از ایران توسط ژاپن از امروز/ بازار ارز و صرافی‌ها خلوت است؛ بانک مرکزی جور تقاضای ارز را هم می‌کشد

  11. راغفر: ما به‌تدریج شاهد فرسایش شدید آرمان‌ها و ارزش‌های انقلاب اسلامی مثل عدالت اجتماعی شدیم

  12. چرا بازرگان نتوانست با انقلاب همراه باشد؟

  13. روحانی و فیلترینگ؛ چه کسی خواستار برخورد با فیلتر‌شکن‌ها بود؟

  14. افشای لیست موسسات فرهنگی که کمک دریافت کرده‌اند  

  15. پست اینستاگرامی کی‌روش پس از پیروزی مقابل تیم ملی فوتبال عمان

  16. موگرینی: در نشست ورشو حضور نخواهم داشت

  17. ۴۰ سال پس از پیش‌بینی درست کارتر

  18. مردم خواهان اجباری شدن نصب کارتخوان در مطب‌ها شدند/ درآمد یک پزشک یک میلیون تومان است!

  19. جزئیات دستگیری اسماعیل بخشی؛ وی از صبح روز گذشته متواری شده بود

  20. روحانی در واکنش به گزارش تخلف دارویی: ان‌شاءالله که صحت ندارد

  21. صورت دارایی خاندان پهلوی به نقل از خبرگزاری آمریکایی

  22. محسنی اژه‌ای: مرتضوی در زندان است و در ایران و غیرایران به کاری مشغول نشده است

  23. نظرسنجی AFC بین بیرانوند و دروازه‌بان عربستان + لینک

  24. وقتی هشتگ سازی بی بی سی به نفع جمهوری اسلامی تمام شد!

  25. قیمت امروز دلار در بانک‌ها

پربحث‌های دیروز

  1. توزیع دو کیلو گوشت یخ‌زده با کارت ملی!/ برای گرفتن گوشت منجمد، منجمد شوید!

  2. کدامیک به برجام محتاج ترند، ایران یا اروپا؟

  3. فیلم اعترافات اسماعیل بخشی و همدستانش   

  4. «یک» بدعت خطرناک در لایحه بودجه/ مورادی که در بودجه مورد توجه نیست/ سرنوشت بودجه عمرانی و استان‌ها چیست؟

  5. رییس دادگستری تهران در گفتگو با الف: مرتضوی در زندان است/ به دروغ‌ها توجه نکنید

  6. واکنش‌ها به بازداشت مرضیه هاشمی چگونه بود؟ + تصاویر

  7. بی‌قانونی سایپا در افزایش قیمت محصولات/ تخلف قیمت هر محصول چقدر است؟+ جدول

  8. مدیرعامل سایپا تغییر کرد

  9. جزئیات بازداشت همدست اسماعیل بخشی/ ضرب و شتم ضابطان زن قضایی توسط مهدی قلیان

  10. توکلی خطاب به رئیس و نمایندگان مجلس: از اقدام غیرقانونی دولت برای حذف دانشگاه‌های موفق جلوگیری کنید/ مانع ایجاد فرصت برای مقامات دولتی شوید

  11. تعطیلی دولت آمریکا یکماهه شد/ صف غذای رایگان در بزرگترین اقتصاد دنیا+ تصاویر

  12. واکنش رحمانی به تغییر مدیرعامل سایپا/ اگر پراید صرفه ندارد محصول دیگری تولید کنند

  13. جزئیات طرح نمایندگان برای اختصاص سهمیه بنزین به ازای هر ایرانی

  14. گام‌هایی که برای تولید تانک در ایران برداشته شد+ عکس و فیلم

  15. ۴۸ درصد مردم آمریکا در مرز خط فقر زندگی می‌کنند

  16. پورابراهیمی: خودروسازان در ظاهر خصوصی سازی شده‌اند / وزیر صنعت هم پاسخگو نیست

  17. عروس داعشی که روزگار خانواده همسرش را سیاه کرد+ تصاویر

  18. اصلاح نظام بانکی و دست‌های پشت پرده؛ چه کسی می‌تواند انجام دهد؟/ آقای روحانی‌ ‌ترمز بانک‌ها را می‌کشد!

  19. طرح سهمیه‌بندی بنزین اعلام وصول شد

  20. حکم قطعی پرونده ۵ صراف صادر شد + جزئیات

  21. پوری‌حسینی با دستور بازپرس ممنوع‌الخروج شد

  22. دادگاه بعدی مرضیه هاشمی چهارشنبه آینده برگزار می‌شود

  23. کنفرانس ضد ایرانی ورشو؛ شکستی دیگر که ترامپ می‌خورد

  24. معصومه ابتکار در BRT  

  25. سرقت مسلحانه در رشت  

پربحث‌های هفته

  1. همسر شهید حججی ازدواج کرد؟

  2. غیرت برای زنان کجا رفته؟

  3. اروپا به ایران: نمی‌توانیم برنامه موشکی‌تان را تحمل کنیم/ لغزش اروپا به سمت ترامپ

  4. بازداشت خبرنگار پرس‌تی‌وی در آمریکا

  5. تشدید اختلافات ایران و اروپا، احتمال تحریم‌های جدید و فروپاشی برجام

  6. موشک ماهواره‌بر حامل «پیام» نشد!

  7. سقوط هواپیما حوالی صفادشت تهران/بوئینگ ۷۰۷ باری ارتش در فرودگاه فتح دچار سانحه شد/هواپیما 16 سرنشین داشت/15 کشته و یک مصدوم تا این لحظه/ اسامی کامل جانباختگان+تصاویر  

  8. تاج و داورزنی کنارخواننده معروف لس آنجلسی   

  9. توزیع دو کیلو گوشت یخ‌زده با کارت ملی!/ برای گرفتن گوشت منجمد، منجمد شوید!

  10. اسماعیل بخشی دستگیر شد

  11. جلسه امروز مجمع تشخیص مصلحت نظام با حضور ظریف و احمدی‌نژاد  

  12. کدامیک به برجام محتاج ترند، ایران یا اروپا؟

  13. چرا پراید ۲۱ میلیون تومانی یک هفته‌ای ۳۶ میلیون تومان شد؟

  14. ویدئو/ آقای مترجم کار دست کی‌روش و خیابانی داد  

  15. جدال اصلاح طلبان و دولت اعتدال/ خبری از حال و روز مردم دارند؟

  16. توکلی: سه قوه با تبانی برخورد با حقوق‌های نجومی را بر زمین گذاشتند

  17. فرشته نجات تنها سرنشین زنده مانده حادثه بوئینگ ۷۰۷

  18. فیلم اعترافات اسماعیل بخشی و همدستانش   

  19. آذری جهرمی: هزینه ساخت ماهواره پیام ۱.۲ میلیون یورو بود

  20. عسگراولادی: بعد از ۶۴سال، دو ماه است صادراتم را متوقف کردم

  21. واکنش پزشکیان به حاشیه‌های پیش آمده برای یکی از نمایندگان مجلس/ اتهام نماینده ملکان آشکار شود، غیرقابل گذشت است

  22. یارانه نقدی ۳۳۰ هزار میلیارد تومان را بلعید!

  23. امام جمعه اسالم؛ تلگرام را رفع فیلتر کنید

  24. کور هستید؛ برجام را هنوز اجرا می‌کنیم؛ دم از مذاکره می‌زنید/ نه سانتریفوژ می‌چرخد و نه چرخ زندگی مردم/ خودروی که تماما در ایران تولیدمی‌شود، نیازی به ارز ندارد!/معنی موفقیت را نفهمیدیم

  25. سروش: سهم سایپا از فروش هر پراید ۲۰۰۰ دلار است/ پراید تولیدی امروز با پراید قبلی متفاوت است

آخرین عناوین