غایبان نامدار سینمای دفاع مقدس

گروه فرهنگی الف،   3970702017
غایبان نامدار سینمای دفاع مقدس

نزدیک به ۴۰ سال از سالروز آغاز جنگ تحمیلی عراق بر ایران می‌گذرد و سینمای دفاع مقدس که در دهه ۷۰ روزگاری پررونق و باشکوه را می‌گذراند، با ورود فیلمسازانی جدید به این عرصه دوران تازه‌ای را تجربه می‌کند؛ دورانی که در آن دیگر کمتر اثری از فیلمسازان نامدار دفاع مقدس است.

به گزارش ایسنا، سینمای جنگی ایران که بعدها عنوان سینمای دفاع مقدس را به خود گرفت، از همان سال‌هایی که جنگ هنوز تمام نشده بود آغاز شد و فیلم‌هایی بر پرده سینماها رفت که برخی از آن‌ها جزء پرفروش‌های این گونه سینمایی و حتی تاریخ سینمای ایران محسوب می‌شوند.

در همان سالهای ابتدایی جنگ، دو فیلم «مرز» به کارگردانی جمشید حیدری و «برزخی‌ها» به کارگردانی ایرج قادری اولین فیلم‌های جنگی سینمای ایران شناخته بودند و بعد ناصر محمدی و جواد طاهری با فیلم‌های «جانبازان» و «عبور از میدان مین» دیگر سازندگان آثار این گونه سینمایی شدند که بیشتر به حادثه جنگ می‌پرداختند.

این روند با تولید فیلم‌های دیگر توسط افرادی که بعدها چندان نامی از آن‌ها در عرصه فیلمسازی باقی نماند ادامه پیدا کرد تا اینکه کسانی وارد کارزار سینمای جنگ شدند که در سال‌های بعد هرکدام به نام و چهره‌ای شاخص بدل شدند.

رسول صدرعاملی یکی از آن‌هاست که گفته می‌شود اولین کسی است که فیلمی را با روایت از پشت جبهه‌ها ساخت و «رهایی» او، اولین فیلم خانوادگی ـ جنگی سینمای ایران شناخته می‌شود.

مرحوم رسول ملاقلی‌پور نیز در همان سال‌های جنگ دو فیلم «نینوا» ، «پرواز در شب»، «بلمی به سوی ساحل» و «افق» را ساخت که بعدها آثار ماندگار دیگری را در دهه ۷۰ و ۸۰ از خود به جا گذاشت، مانند «سفر به چزابه»، «هیوا» و «میم مثل مادر».

در سال‌های جنگ، مرحوم ساموئل خاچیکیان هم فیلمی با نام «عقاب‌ها» را ساخت که در سال ۶۴ بیش از هشت میلیون نفر به تماشای آن رفتند و فروشی حدود ۷۴۰ میلیون تومان داشت و همین رکورد باعث شد در برخی آمارها، آن را پرفروش‌ترین فیلم تاریخ سینمای ایران (براساس مخاطب) تلقی کنند.

در دوران جنگ؛ سیف‌الله داد، کمال تبریزی، مجتبی راعی، محسن مخملباف، محسن حاجی‌میری و ابراهیم حاتمی‌کیا هم از دیگر افرادی بودند که فیلمی را در فضای جنگ تولید کردند و نتیجه آن «کانی‌مانگا»، «مسلخ عشق»، «انسان و اسلحه»، «عروسی خوبان»، «آوای غیب» و «هویت» و «دیده‌بان» شد.

پس از اینکه جنگ تمام شد فیلمسازان دیگری پا به این عرصه گذاشته و این حادثه هشت ساله را از زوایای دیگری روایت کردند. در این سال‌ها تا اواخر دهه ۷۰ ابراهیم حاتمی‌کیا پرکارترین فیلمساز سینمای جنگی ایران بود و فیلم‌های «مهاجر»، «وصل نیکان»، «از کرخه تا راین»،‌ «خاکستر سبز»، «بوی پیراهن یوسف»، «برج مینو»، «آژانس شیشه‌ای»، «روبان قرمز» و «موج مرده» از جمله آثار این کارگردان سینمای ایران شدند که بیشتر آن‌ها هنوز هم از بهترین فیلم‌های سینمای دفاع مقدس و حتی سینمای ایران هستند.

در آن زمان مسعود کیمیایی، بهرام بیضایی، خسرو سینایی، محمد بزرگ‌نیا، عزیزالله حمیدنژاد، جمال شورجه، احمد مرادپور، علی شاه‌حاتمی، شهریار بحرانی، احمدرضا درویش، عبدالحسن برزیده، سعید سهیلی، محسن محسنی‌نسب و محمدحسین حقیقی دیگر کارگردان‌هایی بودند که مستقیم یا غیرمستقیم آثاری را در حوزه جنگ و دفاع مقدس تولید کردند که بسیاری از آن‌ها در ذهن علاقه‌مندان به سینما ماندگار شده‌اند مثل «باشو غریبه کوچک» بیضایی، «جنگ نفت‌کش‌ها» بزرگ‌نیا، «متولد ماه مهر» و «کیمیا» درویش، «هور در آتش» حمیدنژاد، «مردی شبیه باران» سهیلی یا «آخرین شناسایی» علی شاه‌حاتمی.

 

البته شاید اغراق نباشد اگر گفته شود در دهه ۷۰، «لیلی با من است» کمال تبریزی یکی از بهترین فیلم‌هایی بود که روی دیگری از سینمای خشن جنگی را به تصویر کشید و درون‌مایه‌های طنز آن سبب شد تکرار ده‌ها باره‌ی آن از تلویزیون همیشه مخاطبان زیادی داشته باشد.

اما در دهه ۸۰ گروه دیگری از فیلمسازان با نگاهی متفاوت وارد این عرصه شدند و آثار تازه‌تری را تولید کردند. گرچه هرقدر زمان گذشت، از صحنه‌های جنگی فیلم‌ها کاسته شد و بیشتر، اثرات باقی‌مانده از جنگ روایت شد تا جایی که خیلی از آثار این دوره که در سینمای دفاع مقدس گنجانده می‌شدند عنوان «ضد جنگ» را با خود به همراه داشتند. از نمونه‌های شاخص این دوره می‌توان «گیلانه» رخشان بنی‌اعتماد را نام برد و البته بهزاد بهزاپور (خداحافظ رفیق)، احمدرضا معتمدی (دیوانه‌ای از قفس پرید)، علی ژکان (عیسی می‌آید)، شهرام اسدی (شب واقعه)، مهدی نادری (بدرود بغداد)، محمدحسین لطیفی (روز سوم)، مازیار میری (پاداش سکوت)، کیومرث پوراحمد (اتوبوس شب)، کاظم معصومی (طبل بزرگ زیر پای چپ)، انسیه شاه‌حسینی (شب بخیر فرمانده)، بهمن قبادی (آوازهای سرزمین مادری‌ام)، ابوالقاسم طالبی (نغمه)، علی شاه‌حاتمی (ترکش‌های صلح)، احمدرضا درویش (دوئل)، سامان سالور (سیزده ۵۹)، محمدعلی باشه‌آهنگر (ملکه) هم از مطرح‌ترین فیلم‌های دفاع مقدسی آن روزها را ساختند.

  همچنین در دهه ۸۰ فیلم «اخراجی‌ها» به کارگردانی مسعود ده‌نمکی از آثار پرفروش سینمای ایران شد که با نگاهی طنز به روایت داستانی از روزهای جنگ پرداخته بود. ضمن اینکه احمد کاوری و مهدی فیوضی هم «نفوذی» را ساختند که سال ۸۷ بهترین فیلم اول جشنواره فجر و منتخب تماشاگران این رویداد شد. 

 اما در دهه ۹۰ تولید فیلم‌های دفاع مقدس روند متفاوتی به خود گرفت و با سخت و پرهزینه شدن تولید این گونه فیلم‌ها و نیز تغییر ذائقه مخاطب، بسیاری از فیلمسازانی که در سطرهای بالا به آن‌ها اشاره شد، یا مسیر فیلمسازی خود را تغییر دادند یا اصلا خبری از آن‌ها نیست.  

به جز آن‌هایی که دیگر در میان ما نیستند و عمرشان به دنیا نبود، کارگردانی مثل علی‌ شاه‌حاتمی حدود یک دهه است که فیلم سینمایی نساخته و فقط در اوایل دهه ۸۰ سریال «خوش رکاب» او که داستانی از زمان جنگ داشت مورد توجه قرار گرفت و این سریال از آخرین کارهایش  در این عرصه محسوب می‌شود.

 تبریزی، شورجه، معتمدی، بحرانی، سهیلی و بزرگ‌نیا از جمله نام‌هایی هستند که دیگر چندان سراغ سینمای جنگ نرفتند و از آن سو کارگردانی همچون حاتمی‌کیا تلاش کرده با فیلم‌هایی مثل «چ» و «به وقت شام» نگاهی دیگر به این سینما داشته باشد و محمدعلی باشه‌آهنگر هم با وقفه‌ای چند ساله فیلم «سرو زیر آب» را در جشنواره فجر سال قبل رونمایی کرد.

با وجود کمرنگ شدن نام فیلمسازانی که سال‌ها در این عرصه فعال بودند و اسمشان با سینمای دفاع مقدس گره خورده بود، در چند سال گذشته نام‌های دیگری به فهرست سازندگان فیلم دفاع مقدسی اضافه شده که داستان‌هایی متفاوت را روایت کرده و توانسته‌اند نظر بسیاری از مخاطبان را هم جلب کنند.

نرگس آبیار (شیار ۱۴۳ و نفس)، مصطفی کیایی (ضد گلوله)، همایون اسعدیان (بوسیدن روی ماه)، پرویز شیخ‌طادی (روزهای زندگی)، پیمان معادی (بمب)، بهرام توکلی (تنگه ابوغریب)، هنرمندان دیگری هستند که در کنار دیگر فیلم‌های خود اثری هم در حوزه دفاع مقدس ساخته که تقریبا موفق هم بوده‌اند و در این میان علاوه بر اشاره به احمدرضا درویش که آثار ماندکاری در این حوزه داشته و با توقیف «رستاخیز»ش فیلم جدیدی نساخته است، خسرو معصومی را هم نباید فراموش کرد که چند سالی است فیلم «خرس» او که از جمله فیلم‌های حوزه دفاع مقدس است در محاق توقیف به سر می برد.

در این گزارش قطعا اسامی متعدد دیگری هم قابل ذکر هستند اما فقط به برخی از آن‌ها که شاید آثارشان بیشتر برای مخاطب آشنا بوده، اشاره شده است.

عناوین مرتبط

پربحث‌های امروز

  1. برای این عکس شما تیتر بزنید  

  2. از تزریق به ایرانیان در فرودگاه تفلیس تا دیپورت آنها به بهانه‌های واهی + عکس

  3. برایان هوک: موضوع فرزندان مقامات ایران را بررسی می‌کنیم

  4. به بهانه شاپرک شجری‌زاده؛ پنج اشتباه درباره دختر خیابان انقلاب

  5. کاهش قیمت لوازم خانگی از شنبه آینده + جزئیات

  6. بحران اقتصادی و گره‌زدن اقتصاد به برجام/ چه کسی مسوول وضعیت کنونی اقتصادی کشور است؟

  7. ضعیف‌ترین دوران وزارت خارجه ایران  

  8. پیشنهاد جدید بنزینی مجلس؛ سهمیه بنزین پول نقد می‎شود

  9. دولت نمی‌تواند یارانه نقدی را افزایش دهد یا نمی‌خواهد؟ + جدول

  10. قاضی‌زاده خبر داد: ترک خدمت صدها نفر از نیروهای بازنشسته شاغل در نهادهای زیرنظر رهبر انقلاب

  11. راه‌اندازی گشت ویژه تعزیرات برای کنترل بازار شب یلدا/ علت گرانی پسته سرمازدگی است

  12. دلار ۹ هزار تومان شد

  13. دلار ۱۰۱۰۰ تومان شد/ احتمال ورود به کانال ۹ هزار تومان

  14. هشدار رهبر انقلاب: همه حواسشان را جمع کنند؛ ممکن است برای سال ۹۸ نقشه کشیده باشند!/ مسئولان فریب زبان‌بازی دشمن را نخورند/ جوان‌ها و جریان‌های سیاسی میدان را برای دشمن آماده نکنند

  15. نامه نمایندگان اصفهان به "روحانی" درباره احیای زاینده‌ رود

  16. روحانی: در مقطع تحریم به طور طبیعی مردم با مشکلاتی مواجه هستند/ نمی‌‌توانیم بگوییم شرایط عادی است

  17. آقای روحانی، بجای ترساندن مردم، مشکلات اقتصادی را حل کنید

  18. جدال ضرغامی و آشنا در توئیتر؛ زنونابین  

  19. ترامپ برای اروپا شمشیر را از رو بسته است

  20. ورود هواپیما به ایران تسهیل می‌شود/ نیاز کشور به ۵۰۰ فروند هواپیما

  21. آیت‌الله نوری همدانی: «CFT» یک برنامه غربی، عربی و عبری است

  22. واعظی: برخی مردم تا قیمت بالا میرود برای خرید هول می‌زنند/ دو یا سه هفته آینده SPV اجرایی می‌شود

  23. توییت میرسلیم از زمان بر حق بودن FATF  

  24. آیت‌الله جنتی: دولت موانع تولید را به طور جدی رفع کند/ علت نابسامانی اوضاع کشور باید بررسی شود

  25. گرشاسبی از ایران رفت

پربحث‌های دیروز

  1. چه کسی اسلام را نمی‌فهمد آقای روحانی!

  2. نگاهی به هزینه و فایده برجام

  3. واکنش کاربران توییتر به افزایش قیمت خودرو/ مالک ایران خودرو و سایپا کیست؟/ وقتی وزیر هم بی‌خبر است!/ سلام به پراید ۴۰ میلیونی و دست‌های پشت پرده

  4. وعده ارزانی ۲۰ درصدی با FATF، پس از گرانی ۲۰۰ درصدی با برجام!

  5. تست موشک بالستیک تائید شد/ پاسخ سردار حاجی‌زاده به واکنش آمریکایی‌ها

  6. صادق زیباکلام: به‌خاطر دفاع از روحانی شرمنده‌ایم

  7. نحوه برخورد گرجستانی‌ها با مسافران ایرانی از زبان یک مسافر   

  8. دانشجویی که دست رد به سینه شرکت آمریکایی زد

  9. رشد ۲۵ درصدی خط فقر در تابستان ۹۷/ لزوم یکپارچه سازی سیاست‌های حمایتی

  10. نوبخت: قیمت حامل‌های انرژی تغییر نکرده است که یارانه نقدی افزایش یابد

  11. واکنش یک روزنامه به صحبت‌های دیروز روحانی  

  12. فقط طرفداران رئیسی و قالیباف بخوانند

  13. وزیر صنعت: افزایش 20 درصدی هزینه‌های خودروسازان را نپذیرفتیم

  14. ارز 4200 تومانی دستپخت چه کسی بود؟/ واکنش تند کرباسچی به اظهارات آشنا/ شرمندگی زیباکلام از عملکرد روحانی

  15. عبور آرام دولت ایران از فرانسه ناآرام

  16. لاستیک گران شد

  17. عروس «قزاق»  

  18. انتقاد شدید آیت‌الله سبحانی به اجرای تئاتر بازیگران زن با کلاه گیس

  19. جهانگیری: بازگشت ثبات اقتصادی به کشور مهمترین اولویت‌ دولت است

  20. سقف معافیت مالیاتی در بودجه ۹۸

  21. فروکش تلاطم بازار مسکن نزدیک است؟

  22. فیلم/ جنجال ممنوع! سند بیاورید  

  23. محمد قوچانی: جهانگیری از روحانی در جریان ترمیم کابینه دلخور شد/ روحانی را از موسوی خوئینی‌ها هم اصلاح‌طلب‌تر می‌دانم/ نمی‌توانیم وسط‌های راه زیر میز بزنیم

  24. غذای لاکچری نشین‎ها از «ژامبون گوزن» تا «سیب چوبی و موز قرمز» + تصاویر

  25. دوچرخه‌سواری حناچی در سومین سه‌شنبه کاری خود + عکس

پربحث‌های هفته

  1. چه کسی اسلام را نمی‌فهمد آقای روحانی!

  2. نظر شما در مورد افزایش قیمت خودرو چیست؟/ راهکار نجات صنعت خودرو چیست؟

  3. علی مطهری: حدس می‌زنم مردم هم موافق افزایش قیمت بنزین هستند!

  4. رئیسی: خدا رحم کرد من رئیس جمهور نشدم که دلار ۵ هزار تومان شود/ قالیباف نمی‌خواست کاندید شود/ مدعی حقوقدانی هستند، اما بین قاضی و دادستان فرق نمی گذارند

  5. تفریح لاکچری احمد خمینی  

  6. استعفای دسته‌ جمعی ۱۸ نماینده مجلس + عکس

  7. نگاهی به هزینه و فایده برجام

  8. برای این عکس شما تیتر بزنید  

  9. حیف از نام هنرمند که برای سلبریتی‌های بی‌سواد استفاده می‌شود   

  10. واکنش کاربران توییتر به افزایش قیمت خودرو/ مالک ایران خودرو و سایپا کیست؟/ وقتی وزیر هم بی‌خبر است!/ سلام به پراید ۴۰ میلیونی و دست‌های پشت پرده

  11. بخش دوم/ گفت‌وگو با مردم درباره نمایندگان مجلس؛ از دختر صفدر حسینی تا نمایندگانی که اسم‌شان را هم نمی‌دانیم  

  12. مثل «لیلا حاتمی» نباشیم!

  13. نماینده مجلس: به FATF رای می‌دهم؛ تا بیشتر بسوزید!  

  14. وعده ارزانی ۲۰ درصدی با FATF، پس از گرانی ۲۰۰ درصدی با برجام!

  15. آقای مطهری! این ادعاها بدون استدلال پذیرفتنی نیست

  16. کسی که الفبای اقتصاد را خوانده باشد، می‌داند که این راه حتی به ترکستان هم نمی‌رود!

  17. عامل آتش زدن مردم در پارکها دستگیر شد+ فیلم

  18. مشاور نوبخت: مشکلات اقتصاد ایران، داخلی است نه سیاست خارجی/ باید از نفت فاصله بگیریم و پایه‌های مالیاتی را افزایش دهیم/ چون می‌دانند وابسته‌ایم، تحریم می‌کنند

  19. تست موشک بالستیک تائید شد/ پاسخ سردار حاجی‌زاده به واکنش آمریکایی‌ها

  20. راهکارهای یک نماینده به جای افزایش حقوق کارمندان دولت

  21. روحانی: سال آینده به دلیل تحریم‌ها با مشکلاتی روبه رو خواهیم شد/ اشکال ما این است که فرصت‌ها را می‌سوزانیم

  22. حرف های یک مهندس برق مملکت

  23. انتقاد کرباسچی از دوچرخه سواری پیروز حناچی  

  24. چرا همیشه کارگران، یک بار هم به مدیران و مسئولان حقوق ندهید

  25. یادداشت حسین شریعتمداری/ فقط روماتیسم را می‌شناسم!

پربحث‌های هفته

  1. حیف از نام هنرمند که برای سلبریتی‌های بی‌سواد استفاده می‌شود   

  2. چرا مهناز افشار مسئولیت‌ حرفش را نمی‌پذیرد؟

  3. «حسین محب اهری» ممنوع الملاقات شد/ جدال دوباره با سرطان

  4. انتقاد شدید آیت‌الله سبحانی به اجرای تئاتر بازیگران زن با کلاه گیس

  5. واکنش عجیب مهناز افشار به خبر احضارش  

  6. اصرار مهنار افشار به تبلیغ آمپول کشنده!

  7. مهناز افشار به دادسرا احضار شد

  8. انتقاد از پرویز پرستویی به دلیل انتشار یک عکس

  9. حکم مدیر جدید شبکه افق صادر شد

  10. پس کو این آزادی؟

  11. علیرضا قزوه: ملیجک‌ها امروز آمده‌اند و مولانا‌ها کنار رفته‌اند

  12. مراسم تشییع پیکر پیام صابری

  13. دعوای فراستی و ظلی‌پور جعلی بود!

  14. ناراحتی وزیر آموزش از ۲۰:۳۰ و کنایه‌اش به رسانه ملی

  15. توجیه مهناز افشار به جای عذرخواهی!  

  16. مادرِ نگار جواهریان، چه اسمی روی رامبد جوان گذاشته؟

  17. روایت مشترک دو شهید نخبه

  18. مهناز افشار امروز باید خود را به دادسرای رسانه معرفی کند

  19. نامزدهای جوایز گرمی ۲۰۱۹ معرفی شد

  20. ثواب گریه بر امام حسین (ع) در کلام امام صادق (ع)

  21. خانواده شهدای اصحاب رسانه و ارتش: سنگر جهاد فرهنگی فرزندانمان را خالی نخواهیم گذاشت

  22. انتقاد خانواده‌های شهدای حادثه تروریستی اهواز از برنامه «بدون تعارف»

  23. رهبر انقلاب: ترویج نماز، در شمار وظایف بزرگی است که همه باید بدان اهتمام ورزیم/ مدارس را مزین کنید به نمازخوانی نوجوانان

  24. اسامی نامزدهای دوازدهمین جشن منتقدان اعلام شد

  25. آیت‌الله مکارم‌شیرازی: بازار چاپ و نشر در کشور آشفته است

آخرین عناوین