موازنه قدرت در بازار نفت چگونه تغییر کرد؟

گروه اقتصادی الف،   3970519098

تغییر قدرت بازار نفت از اوپک به سمت یک رابطه دوجانبه میان عربستان سعودی و روسیه، نقطه اوج تغییرات ساختاری در تولید نفت طی ۲۰ سال اخیر است.

به گزارش ایسنا به نقل از رویترز، این تغییرات عمیقا ساختاری هستند و با شخصیت یا مهارتهای مذاکره وزیران نفت که توجه زیادی را از سوی مفسران و خبرنگاران به خود جلب کرده‌اند، ارتباطی ندارند. عمده این تغییرات را می‌توان در ۲۰ سال گذشته جست و جو کرد اما برخی از آنها مانند افت شدید تولید لیبی و ونزوئلا تسریع شده‌اند.

از آنجا که تولید، قطعه مهمی در قدرت بازار است، اقبال بسیار متفاوت کشورهای عضو اوپک باعث توزیع دوباره قدرت در داخل این گروه شده است.

در نتیجه تمرکز تصمیم گیری از مذاکرات درون گروهی، به مذاکرات بیرونی با روسیه تغییر یافته است.

رقابت درون اوپک

اوپک در سال ۱۹۶۰ برای کاهش رقابت غیرمفید بر سر مالیات، حق امتیاز و مالکیت نفت میان اعضای اصلی تاسیس شد تا آنها بتوانند سرمایه گذاری شرکت‌های نفتی بین‌المللی را جذب کنند. طبق اساسنامه اوپک، هدف اصلی سازمان کشورهای صادرکننده نفت باید هماهنگی و یکپارچگی سیاست‌های نفتی کشورهای عضو باشد.

پنج عضو موسس این گروه شامل عربستان سعودی، ایران، عراق، کویت و ونزوئلا سهم قابل توجهی در ذخایر نفت بهره برداری نشده داشتند و در زمره تولیدکنندگانی بودند که نرخ رشد سریعی را تجربه می‌کردند.

هدف اولیه اوپک ایجاد یک جبهه واحد در مذاکرات با شرکت‌های نفتی بین‌المللی برای کسب سهم بیشتر از درآمدهای فروش نفت بود. افزوده شدن لیبی (۱۹۶۲)، امارات متحده عربی (۱۹۶۷)، الجزایر (۱۹۶۹) و نیجریه (۱۹۷۱)، کشورهای صاحب ذخایر بزرگ را به این گروه افزود و قدرت چانه زنی اوپک را تحکیم کرد.

تمرکز اوپک به تدریج از مالیاتها و حق امتیاز به سهم مالکیت ذخایر (دهه ۱۹۷۰)، قیمتها (از دهه ۱۹۷۰ به بعد) و سهمیه تولید (از دهه ۱۹۸۰ به بعد) تغییر کرد. قدرت بازار اوپک در سال ۱۹۷۳ که اعضای آن در بیش از نیمی از تولید نفت جهان سهم داشتند به اوج رسید سپس این سهم در سال ۱۹۸۵ به یک چهارم تقلیل یافت اما در سالهای پس از آن بهبود پیدا کرد.

 اوپک در سالهای ابتدایی شاهد توازن قدرت میان عربستان سعودی، ایران و ونزوئلا بود و سایر کشورها نقش کوچکتری داشتند.

این سه کشور در سال ۱۹۷۰ به میزان مشابه حدود ۳.۸ میلیون بشکه در روز تولید داشتند اما تا سال ۱۹۷۳ تولید عربستان به میزان قابل توجهی (۷.۷ میلیون بشکه در روز) افزایش یافت و بالاتر از تولید ایران (۵.۹ میلیون بشکه در روز) و ونزوئلا (۳.۵ میلیون بشکه در روز) قرار گرفت.

برندگان و بازندگان

اوپک را بر مبنای کشورهایی که تا سال ۲۰۱۷ تولیدشان افزایش داشته است، می توان به دو گروه برندگان و بازندگان تقسیم کرد.

بزرگترین برندگان، عربستان سعودی (۴.۳ میلیون بشکه در روز افزایش)، عراق (۲.۵ میلیون بشکه در روز افزایش)، امارات متحده عربی (۲.۴ میلیون بشکه در روز افزایش)، آنگولا (۱.۵ میلیون بشکه در روز افزایش) و قطر (۱.۳ میلیون بشکه در روز افزایش) بوده‌اند.

بزرگترین بازندگان، لیبی (۱.۳ میلیون بشکه در روز کاهش) و ونزوئلا (۱.۳ میلیون بشکه در روز کاهش) بوده‌اند.

برندگان از دولت باثبات، سرمایه گذاری قابل توجه و تخصص فنی سود بردند در حالی که بازندگان درگیر منازعه، تحریم، ناآرامی، فساد و سوءمدیریت شدند. تولید برخی از این کشورها به خصوص عراق که با سقوط شدید تولیدش در دهه ۱۹۸۰، دهه ۱۹۹۰ و دهه ۲۰۰۰ در نتیجه جنگ و تحریم روبرو شد، بهبود یافتند. برخی از آنها با مشکلات اخیر بیشتری مواجه شدند مانند لیبی که همچنان درگیر جنگ قدرت داخلی است.

برخی نیز مانند ونزوئلا و نیجریه در دهه‌های اخیر تاریخ تولید انبوهی داشتند اما اخیرا با سقوط چشمگیر تولیدشان روبرو شدند.

در نتیجه، عربستان سعودی و تا حدودی امارات متحده عربی به ضرر اعضای دیگر، قدرت بیشتری در داخل اوپک پیدا کردند. بعلاوه عربستان سعودی، کویت و امارات متحده عربی تنها اعضایی هستند که انعطاف پذیری قابل توجهی در تولید دارند و سهم عمده ای در محدودیت عرضه تحت توافق کاهش تولید سال ۲۰۱۶ داشتند.

سایر اعضای اوپک معمولا به‌اندازه ای که توان فنی آنها اجازه می دهد نفت تولید می‌کنند زیرا نیاز فوری به درآمد فروش دارند.

مذاکرات فوق العاده اوپک

بین دهه ۱۹۷۰ و دهه ۱۹۹۰ مذاکرات فشرده ای در داخل اوپک انجام گرفت زیرا اعضا تلاش کردند به موضع واحدی در میان خود دست پیدا کنند و سپس با تولیدکنندگان خارج از گروه مذاکره کنند. اما تغییر موازنه تولید و قدرت باعث شده مذاکرات درون اوپک اهمیت کمتری پیدا کند و تاکید بیشتر روی مذاکرات با سایرین به خصوص با ظهور روسیه قرار گیرد.

تحریمها و ناآرامی باعث شده کشورهایی مانند ایران، لیبی، ونزوئلا و تا حدودی نیجریه در مذاکرات نادیده گرفته شوند و در مذاکرات درون گروهی حکم ناظر را پیدا کنند. از میان سایر اعضای اوپک، کویت و امارات متحده عربی در سیاستهای تولید خود طی دو دهه گذشته هماهنگی نزدیکی با عربستان سعودی داشته‌اند.

تغییر موازنه قدرت باعث شده عربستان سعودی به رهبر بلامنازع اوپک تبدیل شود و آزادانه به مذاکرات با کشورهای خارج از گروه به خصوص روسیه بپردازد. به جای مذاکره درباره سهمیه تولید پشت میز کنفرانس مقر اوپک در وین که بین دهه ۱۹۸۰ تا دهه ۲۰۰۰ مرکز تصمیم گیری بود، مهمترین مذاکرات اکنون به صورت دوجانبه میان عربستان سعودی و روسیه انجام می گیرد.

چنین تغییری مایه تعجب ناظران بلندمدت اوپک نیست. موازنه قدرت و محتوای مذاکرات در شش دهه گذشته مرتبا تغییر کرده است.

اگر تولید عراق به همین منوال رشد کند، ممکن است تغییر اخیر آخرین تغییر نباشد زیرا رشد تولید این کشور را نمی‌توان نادیده گرفت و موازنه قدرت دوباره تغییر خواهد کرد.

افزایش تولید در ایران، ونزوئلا و لیبی یا نیجریه نیز کنترل عربستان سعودی بر اوپک را به چالش خواهد کشید اما در حال حاضر عربستان سعودی رهبر بلامنازع اوپک است و مذاکرات بااهمیت، مذاکراتی است که با روسیه انجام می‌گیرد.

عناوین مرتبط

پربحث‌های اخیر

  1. علت تصادف خودرو همراهان وزیر کار مشخص شد

  2. واگذاری معادن سودده به افراد خاص

  3. دیگر دلیلی برای پرداخت یارانه‌ به افراد پردرآمد وجود ندارد

  4. پوتین: از نفت ۷۰ دلاری راضی‌ام

  5. عرضه تخم‌مرغ تنظیم بازاری در تهران

  6. افراد "درون‌گرا" و "برون‌گرا" چه ویژگی‌هایی دارند؟

  7. کره شمالی یک "سلاح تاکتیکی فوق مدرن" آزمایش کرد

  8. این "نی" را بجوید و دوباره استفاده کنید+ تصاویر

  9. ایران خواستار موضع‌گیری گوترش علیه آمریکا شد

  10. هنرمندان مسن بیکارند/ عاشق تئاترم اما توان بازی ندارم

  11. شکست ترامپ از «سی‌ان‌ان» در دادگاه

  12. جنگ اقتصادی ترامپ با ایران محکوم به شکست است/ آمریکا کشوری نرمال نیست

  13. حمله میکروب‌ها به غذا+ فیلم

  14. چگونه از دیابت فاصله بگیریم

  15. گاف‌های دیدنی بازیکنان فوتبال   

  16. 10 کشته و مجروح در حادثه برخورد 5 خودرو در ریگان+تصاویر

  17. کره شمالی «سلاح راهبردی» جدید آزمایش کرد/ آزادسازی زندانی آمریکایی

  18. قهرمان جهان مقابل هلند زانو زد/ سقوط آلمان و صعود دانمارک

  19. خارج کردن بیش از 1 و نیم کیلو اشیا فلزی از معده یک پیرزن+ تصاویر

  20. نجات ۲۷ تن از برف و کولاک در شمال تهران

  21. سازمان ملل: به زودی مذاکرات یمن را در سوئد برگزار می‌کنیم

  22. همتی: برگشت ارز ناشی از صادرات سرعت خواهد گرفت/ برای امسال حداقل ۴۷ میلیارد دلار برآورد می‌شود+ عکس

  23. راه‌های ایران برای مقابله با تحریم نفتی/خاموشی رهیاب‌ ماهواره‌ای برخی نفتکش‌های ایران

  24. ربیع‌خواه: انتظار نداشتیم برای ما در این وضعیت بازی بگذارند/ شرایط برای پرسپولیس خوب نیست

  25. زمین‌لرزه ۵ ریشتری در مردهک کرمان/ ارسال تیم‌های ارزیاب به منطقه زلزله‌زده

پربحث‌های دیروز

  1. چرا دیپلماسی نفتی آمریکا شکست خورد؟/ ۳ شرط اصلی را برای معافیت از تحریم

  2. علت تصادف خودرو همراهان وزیر کار مشخص شد

  3. نظام انتخاباتی مطلوب برای انتخاب نمایندگان مجلس شورای اسلامی

  4. واگذاری معادن سودده به افراد خاص

  5. دیگر دلیلی برای پرداخت یارانه‌ به افراد پردرآمد وجود ندارد

  6. پوتین: از نفت ۷۰ دلاری راضی‌ام

  7. عرضه تخم‌مرغ تنظیم بازاری در تهران

  8. مراسم تشییع مدیرعامل و معاون سازمان تامین اجتماعی امروز برگزار می‌شود

  9. افراد "درون‌گرا" و "برون‌گرا" چه ویژگی‌هایی دارند؟

  10. کره شمالی یک "سلاح تاکتیکی فوق مدرن" آزمایش کرد

  11. بخشنامه بودجه سال ۱۳۹۸ ابلاغ شد + متن

  12. چرا بیکاری یک استان ۸ و استان همجوارش ۲۰ درصد است

  13. برای اطلاع از تعداد سیم کارت هایتان استعلام بگیرید

  14. واکنش کره جنوبی به آزمایش یک سلاح جدید در کره شمالی

  15. برای ترمیم ورزشگاه آزادی ۲۰۰ میلیارد تومان نیاز است

  16. آبه و پوتین نسبت به حل مناقشات منطقه ای توافق کردند

  17. «نوبخت» در حزب اعتدال و توسعه ابقا شد

  18. اکبر میثاقیان سرمربی تیم فوتبال خونه‌به‌خونه شد

  19. رنو فرانسه از پیدا کردن بازار جایگزین ایران عاجز ماند

  20. پیشنهاد افزایش ۲۰درصدی حقوق کارگران در سال ۹۸

  21. سعد حریری از موضع عربستان درباره خاشاقچی حمایت کرد

  22. رئیسی: وارد کردن مردم در عرصه‌های اقتصادی و اجتماعی گره‌گشاه است

  23. ۵ استان ایران نیاز به خون دارند

  24. کره شمالی شهروند آمریکایی را دیپورت می‌کند

  25. پایان جنگ تجاری آمریکا و چین بعید است

پربحث‌های هفته

  1. سلطان سکه اعدام شد

  2. ادامه تخریب آیت‌الله یزدی با انتشار تصویری از نوه

  3. تهمت بزرگ وزیر خارجه‌مان به نظام؛ آقای ظریف اگر مدرکی دارید، چرا به قوه قضائیه ارائه نمی‌دهید؟/ پولشویی کجا انجام می‌شود؟

  4. سوت و کف به افتخار ظریف

  5. روحانی: تحریم‌های ۱۳ آبان هیچ تاثیری در روند اقتصادی کشور نداشت/ اولین بسته حمایت غذایی آبان داده می‌شود/ برای حقوق پیش‌بینی‌هایی شده تا مشکلات اقتصادی تا حدی جبران شود

  6. تیتر روزنامه استقلال بعد از نایب قهرمانی پرسپولیس در آسیا  

  7. این فیلم را ببینید؛ از احمد شیرزاد تا محمدجواد ظریف

  8. آخوندی: کار درستی کردم که حتی ۱ واحد مسکن مهر افتتاح نکردم

  9. دولت بداند سال آینده تورم بیشتری در اقتصاد ایران بروز خواهد کرد/ دفاع از توزیع کوپن در واکنش به اتهامات کوپونیسم و کمونیسم/ ۱۷ سیاست و بسته پیشنهادی برای خروج از بحران

  10. آقای ظریف! مردم چرا باید برای این سطح ناشی گری دیپلماتیک هزینه دهند؟

  11. جهانگیری: تصمیم گرفتیم تا کسی سرِ گرسنه بر زمین نگذارد/ ارزش روز سهام عدالت ۱۳ میلیون تومان شده است

  12. جزئیات جدید افزایش ۵۰ درصدی حقوق کارکنان سازمان مالیاتی + سند

  13. حضور دختران برانکو، علی پروین و محمود خوردبین در استادیوم آزادی + تصاویر  

  14. به این مسئول چه می‌توان گفت؟  

  15. دفاع رئیس اتحادیه آجیل از قیمت ۲۰۰ هزار تومانی پسته

  16. پیروز حناچی شهردار تهران شد؛ صندلی بهشت به آخوندی نرسید + جزئیات

  17. فاتحه تهران را بخوانیم

  18. ظریف باید اسامی پولشویی کنندگان را نام ببرد وگرنه استیضاح می شود

  19. مردم بدانند این جماعت نسبتی با انقلاب اسلامی و ولایت فقیه ندارند

  20. آخوندی لواسان‌نشین است و خوی اشرافی‌گری دارد

  21. جریان اصلاح طلبی باید پاسخگوی ناکارآمدی دولت کنونی باشد/ اصلاح طلبی را در پای آنها که اصلاح طلب نبودند ذبح کردند/ دو جریان اصلی برای‌‌ نجات خود باید پوست اندازی کنند

  22. اندر حکایت شهرداری تهران / چرا مردم باید هزینه دعواهای سیاسی اصلاح‌طلبان را بدهند؟

  23. آیا حناچی همان فرشته نجات تهران است؟

  24. آقایان! عذرخواهی کنید

  25. افزایش حقوق کارمندان ۲ دستگاه دولتی مجدد به جریان افتاد +سند

پربحث‌های اخیر

  1. واگذاری معادن سودده به افراد خاص

  2. دیگر دلیلی برای پرداخت یارانه‌ به افراد پردرآمد وجود ندارد

  3. پوتین: از نفت ۷۰ دلاری راضی‌ام

  4. عرضه تخم‌مرغ تنظیم بازاری در تهران

  5. همتی: برگشت ارز ناشی از صادرات سرعت خواهد گرفت/ برای امسال حداقل ۴۷ میلیارد دلار برآورد می‌شود+ عکس

  6. راه‌های ایران برای مقابله با تحریم نفتی/خاموشی رهیاب‌ ماهواره‌ای برخی نفتکش‌های ایران

  7. فرار لیبرال‌ها

  8. اعدام مظلومین زنگ خطر را برای مقصران بزرگ عرضه سکه و دلار به صدا در آورد!

  9. سهام عدالت چقدر می‌ارزد؟/ از ۲.۲ میلیون تا ۱۴ میلیون تومان

  10. واکنش کره جنوبی به آزمایش یک سلاح جدید در کره شمالی

  11. رنو فرانسه از پیدا کردن بازار جایگزین ایران عاجز ماند

  12. پیشنهاد افزایش ۲۰درصدی حقوق کارگران در سال ۹۸

  13. پایان جنگ تجاری آمریکا و چین بعید است

  14. گزارش IMF از ۱۳ شاخص‌ اقتصاد ایران در سایه تحریم‌

  15. پیش‌بینی روند بازار مسکن سخت شد

  16. کره جنوبی در مورد کنار گذاشتن نفت ایران جدی است؟

  17. عرضه نفت خام در بورس ادامه دارد

  18. برف و باران در 16 استان کشور

  19. حال این روزهای صرافی‌ها

  20. طلای جهانی گران‌تر شد

  21. قیمت نفت بازهم افزایش یافت

  22. راه روسیه از اوپک جدا می‌شود؟

  23. آیا بحران نفتی سال ۲۰۱۴ تکرار می‌شود؟

  24. اختلاس 500 میلیون تومانی یک مسئول در مانه و سملقان

پربحث‌های دیروز

  1. چرا دیپلماسی نفتی آمریکا شکست خورد؟/ ۳ شرط اصلی را برای معافیت از تحریم

  2. واگذاری معادن سودده به افراد خاص

  3. دیگر دلیلی برای پرداخت یارانه‌ به افراد پردرآمد وجود ندارد

  4. پوتین: از نفت ۷۰ دلاری راضی‌ام

  5. عرضه تخم‌مرغ تنظیم بازاری در تهران

  6. بخشنامه بودجه سال ۱۳۹۸ ابلاغ شد + متن

  7. چرا بیکاری یک استان ۸ و استان همجوارش ۲۰ درصد است

  8. برای اطلاع از تعداد سیم کارت هایتان استعلام بگیرید

  9. واکنش کره جنوبی به آزمایش یک سلاح جدید در کره شمالی

  10. رنو فرانسه از پیدا کردن بازار جایگزین ایران عاجز ماند

  11. پیشنهاد افزایش ۲۰درصدی حقوق کارگران در سال ۹۸

  12. پایان جنگ تجاری آمریکا و چین بعید است

  13. گزارش IMF از ۱۳ شاخص‌ اقتصاد ایران در سایه تحریم‌

  14. پیش‌بینی روند بازار مسکن سخت شد

  15. کره جنوبی در مورد کنار گذاشتن نفت ایران جدی است؟

  16. عرضه نفت خام در بورس ادامه دارد

  17. برف و باران در 16 استان کشور

  18. حال این روزهای صرافی‌ها

  19. طلای جهانی گران‌تر شد

  20. قیمت نفت بازهم افزایش یافت

  21. راه روسیه از اوپک جدا می‌شود؟

  22. آیا بحران نفتی سال ۲۰۱۴ تکرار می‌شود؟

  23. اختلاس 500 میلیون تومانی یک مسئول در مانه و سملقان

  24. کره جنوبی در مورد کنار گذاشتن نفت ایران جدی است؟

  25. گزارش IMF از ۱۳ شاخص‌ اقتصاد ایران در سایه تحریم‌/ذخایر ارز ۱۰۰ میلیارد دلار

پربحث‌های هفته

  1. آخوندی: کار درستی کردم که حتی ۱ واحد مسکن مهر افتتاح نکردم

  2. دولت بداند سال آینده تورم بیشتری در اقتصاد ایران بروز خواهد کرد/ دفاع از توزیع کوپن در واکنش به اتهامات کوپونیسم و کمونیسم/ ۱۷ سیاست و بسته پیشنهادی برای خروج از بحران

  3. جزئیات جدید افزایش ۵۰ درصدی حقوق کارکنان سازمان مالیاتی + سند

  4. دفاع رئیس اتحادیه آجیل از قیمت ۲۰۰ هزار تومانی پسته

  5. افزایش حقوق کارمندان ۲ دستگاه دولتی مجدد به جریان افتاد +سند

  6. بخشنامه عجیب سایپا به مشتریان!

  7. اسامی نهادهای معاف از مالیات اعلام شد

  8. ۱۰۰ نفر با مدرک غیرمرتبط در شستا/ از تعارض منافع تا ژن‌های خوب در شرکت‌های زیر مجموعه وزارت کار را بشناسیم

  9. بازگشت تحریم‌ها و افراد خوش باور به غرب/ چرا از اشتباهات گذشته درس نمی‌گیریم؟

  10. نعمتی: واقعیت این است که تحریم‌ها اثر چندانی نخواهد داشت

  11. سقوط قیمت دلار به مرز ۱۲ هزار تومان

  12. جزئیات مرحله اول طرح حمایتی از اقشار کم درآمد تا ۳۰۰ هزار تومان/ گوشت و مرغ و برنج در سبد

  13. روسیه: فروش سوخو به ایران منوط به صدور مجوز آمریکاست/ چین گزینه قطعی برای خرید هواپیما نیست

  14. بازار شیر تو شیر قیمت شیر/ قیمت‌ها روزانه بالا می‌رود!

  15. ساندرو‌های مخفی در انبار به امید گرانی!

  16. سوئیفت بانک ملی امروز قطع می‌شود + سند

  17. دلار وارد کانال ۱۱ هزار تومان شد

  18. وزیر اقتصاد: در مقابله با تحریم‌ها کارکشته شده‌ایم

  19. بانک مرکزی: سوئیفت نقشی در نگهداری حساب‌ها و تسویه ارزی ندارد /خللی در مبادلات ارزی ایجاد نمی شود

  20. تصاویر منتشر شده از لحظاتی قبل از اعدام سلطان سکه  

  21. پولشویی در ایران؛ واقعیت چیست؟

  22. چرا دیپلماسی نفتی آمریکا شکست خورد؟/ ۳ شرط اصلی را برای معافیت از تحریم

  23. دستمزد کارگران و کارمندان در سال آینده چقدر باید افزیش یابد؟

  24. افزایش دستمزد کارگران بی نتیجه ماند/کمیته مزد هفته آینده تشکیل می شود

  25. افزایش قیمت آب شرب تهرانی‌ها از اول آذر

آخرین عناوین