موجوداتی که نمی‌میرند+ تصاویر

گروه اجتماعی الف،   3970516012 ۲ نظر، ۰ در صف انتشار و ۷ تکراری یا غیرقابل انتشار

در جهان هستی موجوداتی هستند که تا ابد زنده هستند و محققان امیدوارند با شناسایی ژنوم این موجودات بتوانند راز طول عمر بیشتر را پیدا کنند.

به گزارش فارس، با پیشرفت علم ژنتیک و همچنین تکنولوژی که منجر به ساخت میکروسکوپ‌های الکترونی شد، انسان برای اولین بار توانست سلول‌ها و همچنین داخل هسته را که در آن کروموزوم‌ها قرار دارد، ببیند.

براساس گزارش «فوربس»، محققان امیدوارند با شناسایی ژنوم این موجودات زنده که ابدی هستند، بتوانند آرزوی دیرین انسان یعنی طول عمر بیشتر را محقق سازند. اما آیا می‌دانستید در طبیعت موجوداتی وجود دارند که نمی‌میرند؟!

کرم‌های پهن آبی

کرم‌های پهن از خانواده پلانارین هستند که برای دورانی طولانی دانشمندان را مجذوب ترمیم نامحدود خود کرده‌اند. طی این پژوهش از یک کرم اصلی که به قطعات ریز تکه‌تکه شده بود حدود 20 هزار کرم پهن جدید به‌دست آمد و پژوهشگران چگونگی جایگزینی سلول‌های پیر یا آسیب دیده این‌گونه کرم شگفت‌انگیز را بررسی کردند. 2 گونه از کرم‌های پهن هستند که یکی از آنها مانند ما تولید مثل جنسی دارد و دیگری تک‌جنسی یا بی‌جنس است و از راه دونیم شدن تکثیر می‌کند. به‌نظر می‌رسد هر دوگونه توان بازسازی نامحدود دارند و با رشد پیاپی عضلات، پوست، احشا و حتی کل مغز به زندگی خود ادامه می‌دهند.

هربار که یک سلول تقسیم می‌شود کلاه تلومر آن کوتاه‌تر می‌شود. هنگامی که آنها بیش از حد کوتاه می‌شوند، سلول توانایی خود را برای تجدید و تقسیم از دست می‌دهد. پژوهش‌ها نشان می‌دهد که جانوران جاودانه دارای سلول‌هایی هستند که توانایی حفظ طول تلومر به‌طور نامحدود را دارند و به‌همین دلیل سلول‌های جاندار می‌توانند همچنان به تقسیم و بازسازی خود ادامه دهند. کرم‌های پهن فعالانه بخش پایانی کروموزوم‌های خود را در سلول‌های بنیادی بالغ حفظ می‌کنند که این امر منجر به جاودانگی از دیدگاه نظری می‌شود. مرگ به واسطه بیماری‌ها یا شکار شدن از جاودانگی تجربی و عملی آنها جلوگیری می‌کند.

درخت کاج زبرمیوه (Bristlecone Pine)

مسن‌ترین درخت تکی و غیرکلونال، از جنس کاج مخروطی گریت بیسین (Great BasinBristlecone Pine) است که در کوه‌های سفید کالیفرنیا واقع شده است. طول عمر این درخت بی نام 5062 سال، یعنی به قدمت فراعنه مصر برآورد شده است! اصولا این نوع درختان رکورد دار طولانی‌‌ترین عمر در میان درختان و موجودات زنده هستند. رتبه دوم نیز از همین نوع درختان به نام Methuselah با سن 4845 سال و در همان منطقه است. اما کلونی درخت‌های کلونال (تولید مثل غیر جنسی) می‌تواند ده‌ها هزارسال زندگی کند. مثلا رکوردار این نوع به نام پاندو با طول عمر تخمینی حداقل 80000 سال در جنگل ملی “Fishlake” آمریکا واقع شده است. البته برخی محققین احتمال 800000 سال نیز می‌دهند. ساقه‌های جدید این کلونی از ریشه نوع قدیمی رشد می کنند.

تعداد این ساقه‌ها 47 هزار با میانگین عمر 130 سال برآورد می شود، این کلونی با وزن 6000 تن سنگین‌ترین ارگانیسم زنده دنیا نیز می‌باشد. مسن‌ترین درخت تکی و کلونال نیز با سن 9550 سال به نام “Old Tjikko” از جنس کاج نوئل در پارک ملی سوئد زندگی می‌کند. نتایج یک بررسی که در سال 2001  منتشر شد، نشان داد که گذر زمان تاثیر قابل توجهی بر میزان جهش گرده و دانه‌ی این درختان کاج ندارد. ضمن این که بافت آوندی این درختان همچنان جوان هستند. علت جوانی بافت‌های درختانی مانند کاج زبرمیوه هنوز معلوم نشده است. اما عقیده بر این است که خاصیت ویژه‌ای به نام «مریستم» در این درختان وجود دارد. مریستم به مجموعه‌ای از یاخته‌های جنینی اشاره دارد که محل تجمع سلول‌های بنیادی است. این سلول‌های بنیادی به گیاه کمک می‌کنند تا جوانی خود را حفظ کرده و تا هزاران سال پابرجا بماند.

صدف مینگ 

این موجود زنده نامیرا در سال 2006 در هنگام لایروبی سواحل شمالی ایسلند پیدا شد. طبق شمارش تعداد نوارهای روی پوسته آن که در سال 2007 انجام شد، سن آن را حدود 405 سال تعیین کردند. این پژوهش بدست پژهشگران دانشگاه بانگور انجام گرفت. در پژوهش که بعدها دوباره صورت گرفت سن دقیق صدف را با اختلاف یک یا دو سال، 507 سال بدست آوردند که این نتیجه را آزمایش تاریخ‌گذاری رادیوکربن نیز تایید کرد. مینگ حتی پس از مرگ می‌تواند حیات جاودانه داشته باشد، چرا که در سلول‌های این گونه، مولکول‌های حاوی اکسیژن با پوسته‌ی آن واکنش داده و بخش‌های آسیب دیده را ترمیم می‌کند.

 معلوم نیست اگر صدف در کف اقیانوس باقی می‌ماند تا چه مدت دیگر می‌توانست زندگی کند. نام مینگ را از روی نام دودمان «مینگ» برایش انتخاب کردند چون در زمان زاده شدن این صدف (طبق نتایج اولین پژوهش)، دودمان مینگ در چینگ حکومت می‌کرد. اثبات وجود امکان عمر طولانی چنین  موجود زنده نامیرا می‌تواند به پژوهشگران در تحقیقات افزایش عمر کمک کند.

هیدرا 

هیدرا که یکی از 7 موجود زنده نامیرا است، می‌تواند در شرایط ایده‌آل بدون هیچ نشانه‌ای از پیری یا افزایش مرگ و میر و کاهش باروری در سن بعد از بلوغ، که به صورت اجتناب ناپذیر برای همه گونه‌های چند سلولی اتفاق می‌افتد، زندگی کند. هیدراها شکارچیانی آبزی با قدرت تحرک اما اکثرا ساکن هستند که قدمت حضورشان در روی کره زمین، بسیار طولانی است. چه چیزی باعث شده که هیدراها از نظر مانایی بیولوژیکی تا این اندازه درصدر توجهات باشند؟ هیدراها یکی از معدود موجوداتی هستند که ظاهرا دستخوش پیری نمی‌شوند.

معمولا هیدرا از طریق جنسی تولید مثل نمی‌کند و به صورت کلونی‌های کوچک رشد می‌کند. در این حالت سه نوع سلول بنیادی متمایز وجود دارد که باعث تکرار بافت‌های سلولی مجموعه می‌شود، این سه نوع سلول بنیادی در پروتئینی به نام FoxO مشترک است. این پروتئین نقش کلیدی در عامل ضدپیری را ایفا می‌کند. چنانچه دانشمندان ژن FoxO را از هیدرا جدا کنند، این جانور پیری را تجربه خواهد کرد.

دلیل پیر نشدن هیدرا این است که این موجود از سلول‌های بنیادی تشکیل شده است. قسمت عمده بدن هیدرا از سلول‌های بنیادی و بخش کمی از آن از سلول‌های کاملا متمایز ساخته شده است. سلول‌های بنیادی این توانایی را دارند که به طور مستمر تقسیم شوند و به همین ترتیب بدن هیدرا به طور مداوم تجدید می‌شود. سلول‌های متفاوت شاخکهای حساس و پا دائما توسط بدن تحت فشار قرار گرفته و جایگزین سلول‌های جدیدی می‌شوند که از ستون فقرات بدن می‌آیند.

عروس دریایی

عروس دریایی تیولا تنها موجود شناخته شده‌ای است که این توانایی را دارد که حالت نابالغی را بعد از اینکه به بلوغ جنسی کامل رسید برگرداند، در نتیجه به آن فناناپذیر گفته می‌شود. این موجود زنده نامیرا  اولین بار در سال 1983 روی کف دریای مدیترانه شناسایی شد. در حالی که تحقیقی روی مرجان‌ها انجام می‌شد،دانشمندی به نام سامر این موجود سحرآمیز را کشف کرد که این توانایی را از خود نشان می‌داد که به طور معکوس عمر کند، مثلا جوان‌تر و جوان‌تر شود. پس از بلوغ برای مواجهه با بحران فناپذیری، گرسنگی و یا حملات حیوانات شکارچی، این موجود به حالت اولیه خود برمی‌گردد و چرخه‌ی زندگی خود را دوباره از اول شروع می‌کند.

اسپرم و تخمک عروس دریایی یک لارو کوچک را تشکیل می‌دهد. اما این لارو نمی‌تواند به سادگی در بدن یک عروس دریایی بالغ رشد کند. از این رو، روی سطح سخت قرار می‌گیرد و به یک ساختار نرم‌تن گونه به نام پولیپ تبدیل می‌شود. این موجود به فنا ناپذیری منحصر به فرد خود با یک فرآیند پیشرفت سلولی به نام «transdifferentiation» می‌رسد که در آن قادر است سلول‌های خود را جایگزین کند و به پولیپ‌های یک مجموعه‌ پولیپی تغییر شکل دهد. امروزه این گونه‌ها به امید دستیابی به برخی موفقیت‌ها به شدت تحت بررسی قرار دارند.

طبق گزارش «گجت‌نیوز»، تحقیقات علمی نشان می‌دهد که مولکول‌ها (نه سلول‌های) بدن ما هر 10سال یک بار نو می‌شوند. یعنی بعد از گذشتن این زمان دیگر اثری از مولکول‌های کربن قدیمی در بدن هیچ انسانی پیدا نمی‌شود. این موجود در حقیقت یک ستاره دریایی است که می‌تواند به نخستین مرحله زندگی‌اش برگردد. نوتریکولا این کار را از طریق یک نوع جهش سلولی انجام می‌دهد. این جهش سلولی به صورتی انجام می‌شود که عروس دریایی به حالت دیگری تغییر می‌کند یعنی دارای سلول‌های جدیدی می‌شود. در این روند بدنه اصلی عروس دریایی تبدیل به توده‌ای می‌شود که شکل‌دهنده اولیه آن موجود است.

به این توده اولیه بواسیر لحمی گفته می‌شود. برای این کار ابتدا چتر عروس دریایی خودش را به توده مولکولی تبدیل می‌کند و بعد تمام موها و شاخک‌ها را جذب خودش می‌کند. بعد موهای تغییر شکل یافته به این توده متصل شده و توده لحمی اولیه یا پولیپ به‌وجود می‌آید و در آخر یک کلونی جدید شکل می گیرد. از رشد این توده یک عروس دریایی جدید متولد می‌شود. از نظر تئوری این عمل می‌تواند بی‌نهایت بار تکرار شود بنابراین از نظر بیولوژیکی این نوع از عروس دریایی موجود زنده نامیرا محسوب می‌شود.

خرچنگ آمریکایی

نوعی خرچنگ آمریکایی  به نام هوماروس آمریکنوس (Homarus americanus) می‌تواند حداقل 100 سال زندگی کند که 5 برابر طول عمر خرچنگ خاردار کارائیب، است که 20 سال زندگی می‌کند. این تفاوت سن خرچنگ‌ها مربوط به درجه حرارت آبی است که در آن زندگی می‌کنند. هنگامی که خرچنگ‌های دریایی در آب گرم هستند مانند کارائیب، متابولیسم آنها سریع‌تر است. برعکس، هنگامی که آنها در آب‌های سرد اقیانوس اطلس زندگی می‌کنند، متابولیسم بدن آنها کندتر است که در نتیجه افزایش سنشان به آرامی انجام می‌شود و بیشتر عمر می‌کنند.

نتایج پژوهشی که در سال 1998 انجام شد نشان داد که آنزیمی به نام «تلومراز» در اندام خرچنگ‌های آمریکایی وجود دارد که کمک می‌کند تا سلول‌های آنها برای مدت طولانی‌تری جوان باقی بماند. به بیانی دیگر سلول‌های این خرچنگ از روند رشد طبیعی پیروی نمی‌کنند و به همین دلیل حیات بیولوژیکی جاودانه دارند. به نظر می‌رسند این ترفند تلومر روش مفیدی برای به تاخیر انداختن پیری در هر نوع اندامی‌ باشد. البته شواهد اندکی در خصوص کارکرد این آنزیم در گونه‌هایی چون گیاهان و عروس دریایی وجود دارد و این آنزیم بیشتر در حیواناتی با جثه‌ی بزرگ‌تر یافت می‌شود.

این موجود زنده نامیرا پس از پوست‌اندازی، تقریبا هیچ چیزی از خود بر جای نمی‌گذارد که محققان بتوانند بر اساس آن پی به سن واقعی آنها ببرند. در واقع پوشش داخلی شکم، پوشش آبشش‌ها، چشم‌ها و تمام قطعات سخت آنها از بین می‌رود که این موضوع یک فرآیند باور نکردنی است. با این حال در چند سال گذشته، محققان کشف کرده‌اند که خرچنگ دریایی دندان‌هایی بر روی شکم خود دارد که در تمام فرآیند پوست‌اندازی باقی می‌ماند. این دندان‌ها دارای خطوطی شبیه به حلقه‌های درخت هستند که می‌توانند به کشف رمز و راز سن خرچنگ‌ها کمک کنند.

عناوین مرتبط

دیدگاه کاربران

آزاد۴۸۰۰۹۳۰۹:۳۱:۰۱ ۱۳۹۷/۵/۱۶
مطمئن باشید همه موجودات می میرند فقط دیرتر یا زودتر
ناشناس۴۸۰۵۲۵۱۲:۵۱:۰۲ ۱۳۹۷/۵/۱۶
«کلُّ مَنْ عَلَيْهَا فَانٍ * وَيَبْقَىٰ وَجْهُ رَبِّكَ ذُو الْجَلَالِ وَالْإِكْرَامِ»

پربحث‌های اخیر

  1. حجاریان؛ از پراگماتیسم تا اپورتونیسم

  2. درخواست بی‌شرمانه پسر ۹ ساله از یک زن

  3. عوارض مصرف نمک های دریایی

  4. کژراهه قیمت گذاری خودرو و چند نکته/ انتظاری بجا از وزیر صنعت

  5. هدررفت منابع مالی با توهّم اشتغال­زایی/ چرا بیکاری حل نمی شود؟

  6. خطرات مصرف گوشت قرمز

  7. شیوع مصرف قلیان در بین زنان/ این سفره‌خانه مجردی نیست!

  8. عکس‌هایی از زیبایی های پاییز و زمستان کانادا   

  9. زندگی لاکچری

  10. ظریف: پمپئو برنامه‌های آمریکا را مشخص کرد

  11. روزنامه ترکیه‌ای: عربستان و امارات آشکارا علیه ترکیه اعلان جنگ کرده‌اند

  12. گل‌های شب دوم لیگ قهرمانان اروپا؛ سوپر کاشته‌های سانه و گریمالدو

  13. ۵ سناریو برای «بنزین»؛ از پیشنهاد یارانه ۶۰ هزارتومانی تا توزیع کوپن سوخت

  14. ۱۰ خبر پربازدید هفته/ از سخنرانی رئیسی در دانشگاه و درخواست پرداخت حقوق کارگران به جای حقوق مدیران تا نظر مردم درباره افزایش قیمت خودرو و پنج اشتباه درباره دختران خیابان انقلاب

  15. تیراندازی در شهر استراسبورگ فرانسه/ پلیس مظنون تیراندازی را کشت

  16. سنای آمریکا دو قطعنامه علیه عربستان سعودی تصویب کرد

  17. معاون باشگاه استقلال: ما هم باید از اول سر و صدا راه می انداختیم

  18. وزیر ارشاد: میانگین بالای سن ازدواج نگران کننده است/ با خانواده می‌توان به آینده ایران امیدوار بود

  19. تندیس مهر حقوق بشر به "علی دایی" اهدا می‌شود

  20. دخالت سعودی‌ها و صهیونیست‌ها به نفع ترامپ در انتخابات ۲۰۱۶ آشکار می‌شود

  21. مصرف مشروب به سنین مدرسه رسیده است

  22. هشدار اصفهانیان به داوران؛اشتباه تاثیر گذار داشته باشید،برخورد می‌شود

  23. سلفی خندان حاج‌ قاسم با نوجوانان/عکس  

  24. پیشنهادات پورابراهیمی برای بودجه سال 98

  25. پوتین و ترامپ چه زمانی دیدار خواهند کرد؟

پربحث‌های دیروز

  1. حجاریان؛ از پراگماتیسم تا اپورتونیسم

  2. درخواست بی‌شرمانه پسر ۹ ساله از یک زن

  3. زنگنه: بازگشت کارت سوخت جدی اما تصمیمی برای سهمیه‌بندی و قیمت بنزین گرفته نشده

  4. وکیلی در واکنش به اظهارات حجاریان: روحانی محصول حمایت اصلاح‌طلبان بود

  5. عوارض مصرف نمک های دریایی

  6. کژراهه قیمت گذاری خودرو و چند نکته/ انتظاری بجا از وزیر صنعت

  7. هدررفت منابع مالی با توهّم اشتغال­زایی/ چرا بیکاری حل نمی شود؟

  8. خطرات مصرف گوشت قرمز

  9. سفیر ایران در تقلیس: گرجستان نقص قوانین خود را با برخوردهای خشونت‌آمیز جبران نکند

  10. شیوع مصرف قلیان در بین زنان/ این سفره‌خانه مجردی نیست!

  11. عکس‌هایی از زیبایی های پاییز و زمستان کانادا   

  12. زندگی لاکچری

  13. ظریف: پمپئو برنامه‌های آمریکا را مشخص کرد

  14. تیراندازی در شهر استراسبورگ فرانسه/ پلیس مظنون تیراندازی را کشت

  15. سنای آمریکا دو قطعنامه علیه عربستان سعودی تصویب کرد

  16. معاون باشگاه استقلال: ما هم باید از اول سر و صدا راه می انداختیم

  17. وزیر ارشاد: میانگین بالای سن ازدواج نگران کننده است/ با خانواده می‌توان به آینده ایران امیدوار بود

  18. تندیس مهر حقوق بشر به "علی دایی" اهدا می‌شود

  19. دخالت سعودی‌ها و صهیونیست‌ها به نفع ترامپ در انتخابات ۲۰۱۶ آشکار می‌شود

  20. مصرف مشروب به سنین مدرسه رسیده است

  21. هشدار اصفهانیان به داوران؛اشتباه تاثیر گذار داشته باشید،برخورد می‌شود

  22. سلفی خندان حاج‌ قاسم با نوجوانان/عکس  

  23. پیشنهادات پورابراهیمی برای بودجه سال 98

  24. پوتین و ترامپ چه زمانی دیدار خواهند کرد؟

  25. هیات پاکستانی قول پیگیری آزادی ۷ مرزبان ایرانی را داد

پربحث‌های هفته

  1. چه کسی اسلام را نمی‌فهمد آقای روحانی!

  2. نظر شما در مورد افزایش قیمت خودرو چیست؟/ راهکار نجات صنعت خودرو چیست؟

  3. علی مطهری: حدس می‌زنم مردم هم موافق افزایش قیمت بنزین هستند!

  4. رئیسی: خدا رحم کرد من رئیس جمهور نشدم که دلار ۵ هزار تومان شود/ قالیباف نمی‌خواست کاندید شود/ مدعی حقوقدانی هستند، اما بین قاضی و دادستان فرق نمی گذارند

  5. تفریح لاکچری احمد خمینی  

  6. برای این عکس شما تیتر بزنید  

  7. نگاهی به هزینه و فایده برجام

  8. از تزریق به ایرانیان در فرودگاه تفلیس تا دیپورت آنها به بهانه‌های واهی + عکس

  9. حیف از نام هنرمند که برای سلبریتی‌های بی‌سواد استفاده می‌شود   

  10. واکنش کاربران توییتر به افزایش قیمت خودرو/ مالک ایران خودرو و سایپا کیست؟/ وقتی وزیر هم بی‌خبر است!/ سلام به پراید ۴۰ میلیونی و دست‌های پشت پرده

  11. ضعیف‌ترین دوران وزارت خارجه ایران  

  12. مثل «لیلا حاتمی» نباشیم!

  13. وعده ارزانی ۲۰ درصدی با FATF، پس از گرانی ۲۰۰ درصدی با برجام!

  14. کسی که الفبای اقتصاد را خوانده باشد، می‌داند که این راه حتی به ترکستان هم نمی‌رود!

  15. مشاور نوبخت: مشکلات اقتصاد ایران، داخلی است نه سیاست خارجی/ باید از نفت فاصله بگیریم و پایه‌های مالیاتی را افزایش دهیم/ چون می‌دانند وابسته‌ایم، تحریم می‌کنند

  16. برایان هوک: موضوع فرزندان مقامات ایران را بررسی می‌کنیم

  17. به بهانه شاپرک شجری‌زاده؛ پنج اشتباه درباره دختر خیابان انقلاب

  18. تست موشک بالستیک تائید شد/ پاسخ سردار حاجی‌زاده به واکنش آمریکایی‌ها

  19. راهکارهای یک نماینده به جای افزایش حقوق کارمندان دولت

  20. روحانی: سال آینده به دلیل تحریم‌ها با مشکلاتی روبه رو خواهیم شد/ اشکال ما این است که فرصت‌ها را می‌سوزانیم

  21. حرف های یک مهندس برق مملکت

  22. چرا همیشه کارگران، یک بار هم به مدیران و مسئولان حقوق ندهید

  23. ایران خودرو لیاقت حمایت ندارد  

  24. خودروسازان قیمت‌ها را افزایش دادند؛ سازمان حمایت هنوز مشغول محاسبه است

  25. چند نکته در مورد بازار خودرو

پربحث‌های هفته

  1. واکنش سیداحمد خمینی به انتشار عکسی جنجالی تفریح لاکچری

  2. معاون دادستان کشور: فیلترینگ تلگرام موفقیت آمیز بود

  3. دانشجویی که دست رد به سینه شرکت آمریکایی زد

  4. چرا مهناز افشار مسئولیت‌ حرفش را نمی‌پذیرد؟

  5. حکم نهایی دیوان محاسبات کشور درباره بورسیه‌های دولت دهم صادر شد+ سند

  6. طرح انتقال آب از دریای خزر به سمنان از سر گرفته شد

  7. تذکر جدی پلیس فتا به "شیپور و دیوار"

  8. راه‌اندازی گشت ویژه تعزیرات برای کنترل بازار شب یلدا/ علت گرانی پسته سرمازدگی است

  9. درخواست نمایندگان مجلس از روحانی: از بیان اظهارات تبلیغاتی پرهیز کنید/ خزر را فدای زادگاهتان نکنید

  10. تهران، کلانشهر غالباً پر ترافیک، چه زمان به سامان خواهد رسید!

  11. حکم اعدام باقری‌درمنی تایید شد/ پاسخ ظریف به نامه دادستان بدون ارائه اسناد/ آخرین وضعیت پرونده سیف

  12. وزیر نیرو: زمستان پر بارش نخواهد بود

  13. زنده باد فریاد!

  14. سخنان بی‌پرده آزاده نامداری درباره ممنوع‌التصویری‌اش در تلویزیون و اختلافش با فرزاد حسنی

  15. دانشجویان آمریکایی چه امکانات تفریحی دارند؟

  16. اگر به این ۷ دلیل ازدواج می کنید، شاید شکست بخورید

  17. آمار گردشگران خارجی در ایران اعلام شد/ عراق همچنان در صدر

  18. مهناز افشار به دادسرا احضار شد

  19. اولویت تامین ارز مناسب برای سفر حج/تلاش برای افزایش سهمیه

  20. شیوع مصرف قلیان در بین زنان/ این سفره‌خانه مجردی نیست!

  21. غذای لاکچری نشین‎ها از «ژامبون گوزن» تا «سیب چوبی و موز قرمز» + تصاویر

  22. دوچرخه‌سواری حناچی در سومین سه‌شنبه کاری خود + عکس

  23. کرباسچی: اگر به من بود، نجفی و افشانی را شهردار نمی‌کردم

  24. حیف‌ومیل چندهزار میلیاردی در آموزش و پرورش/ قوه قضائیه ورود کند

  25. ثبت تصویر پلنگ در منطقه حفاظت‌شده طارم

آخرین عناوین