آیا ماجرای اصولگرایان و اصلاح‌طلبان تمام شده است؟

محمدعلی آتش سودا، گروه تعاملی الف،   3970321106 ۸ نظر، ۰ در صف انتشار و ۱۰ تکراری یا غیرقابل انتشار
آیا ماجرای اصولگرایان و اصلاح‌طلبان تمام شده است؟

اتفاق های دی‌ماه سال 96 از این جهت که مقدمه ی ورود یک نیروی سوم به عرصه‌ی سیاسی ایران بود با تمامی حرکت‌های اعتراضی پیشین متفاوت بود. تا قبل از دی ماه 96 دو جناح اصلی سیاسی_اجتماعی در داخل کشور عبارت بودند از اصولگرایان و اصلاح‌طلبان. اختلاف دیدگاه این دو جناح در اداره‌ی کشور از همان دهه‌ی اول انقلاب خودش را نشان داد و در دوران هاشمی رفسنجانی نمود بیشتری پیدا کرد، اما به طور آشکار از سال 1376 بود که آن حالت همزیستی مسالمت‌آمیز دهه‌های اول و دوم انقلاب به یک رقابت تقابلی با نگرش حذفی تبدیل شد و برای بیست سال فضای سیاسی کشور را تحت تاثیر قرار داد.

پس از پیروزی حسن روحانی در دور دوم انتخابات ریاست جمهوری‌ در سال 1396، کارشکنی‌های جناح اصولگرا در کار وی آغاز شد و این عامل دست به دست ناکارآمدی و محافظه‌کاری کابینه‌ی دوم وی داد و به تدریج باعث سامان‌یابی جریانی سوم در بستر اجتماعی ایران شد. بدنه‌ی این جریان اجتماعی را عمدتا مردم محرومی تشکیل می‌دادند که به طور سنتی پایگاه رای اصولگرایان بودند، اما به دلیل ناامیدی از بهبود وضعیت اقتصادی و نیز برخی عوامل دیگر همچون بیکاری ناشی از خشک‌سالی گسترده در مناطق روستایی، مترصد فرصتی برای اعتراض بودند. این بدنه‌ی اعتراضی را همچنین بخش‌هایی از اصلاح‌طلبان که از رای دادن به روحانی و تحقق اصلاحات پشیمان شده بودند و تا حدودی می‌توانستند ضعف تئوریک این جریان سوم را جبران کنند، پشتیبانی می‌کردند.

واقعیت امر این است که این جریان سوم هنوز قادر به گفتمان‌سازی نشده است و شعارهایش بیشتر سلبی است تا ایجابی و به قول معروف می‌داند که چه نمی‌خواهد، اما نمی‌داند که چه می‌خواهد. باید اقرار کرد که علیرغم این نقصان اندیشگی در جریان سوم، این جریان امروز در کنار دو جریان باسابقه‌ی قبلی جایی برای خود باز کرده و باعث شکل‌گیری یک مثلث سیاسی در عرصه‌ی سیاسی شده است. از دید راقم این سطور آینده‌ی سیاسی کشور ما در گرو نوع تقابل و البته تعامل و هم‌پوشانی این سه جریان نسبت به یکدیگر است، اما هدف از این نوشتار نه توصیف جزئیات این جریان سوم که واکاوی این مساله است که اصولگرایان و اصلاح‌طلبان در مواجهه با وضعیت سیاسی بعد از دی ماه سال 1396 و کنش‌گری در این مثلث سه ضلعی چه راهی باید در پیش گیرند که به سود کشور باشد. مساله اینجاست که وضعیت بلاتکلیف و بن‌بست کنونی می‌توانست تا چند صباحی دیگر نیز ادامه یابد، در صورتی که عامل دیگری غیر از این سه نیروی کنشگر وجود نداشت، اما با توجه به متغیر دیگری که مربوط به داخل کشور نیست یعنی آمریکای تحت رهبری ترامپ، در صورت غفلت اصولگرایان و اصلاح‌طلبان از درک بحرانی که کشور را فرا گرفته و بالفعل شدن خطرات بالقوه‌ی کنونی، لازم است درباره آینده با دقت بیشتری عمل کنیم.

واقعیت کتمان‌ناپذیر کنونی در کشور این است که اصولگرایان به دلیل در دست گرفتن نهادهای قدرت و برخورداری از این رانت موثر در یک بازه‌ی زمانی طولانی، مدتهاست که از توان بازسازی و تطبیق خود با تحولات اجتماعی بازمانده‌اند. از سوی دیگر اصلاح‌طلبان نیز با فرورفتن تدریجی در گفتمانی محافظه‌کارانه، ضریب نفوذ خود در میان قشر متوسط را که بزرگ‌ترین و تعیین‌کننده‌ترین طبقه‌ی اجتماعی ایران است، از دست داده‌اند. در این وضعیت می‌توان چند سناریو برای مسیر آینده‌ی سیاسی کشور ترسیم کرد:

الف: اصولگرایان علیرغم داشتن قدرت تغییر در وضعیت بحرانی حال حاضر، واقعیت‌های کنونی جامعه را نپذیرند و علیرغم آگاهی از تزلزل پایگاه مردمی خود که در حال تسری به اصلاح طلبان نیز هست، باعث تداوم وضعیت حاضر شوند. در این صورت به تدریج بخش‌های بزرگتری از بدنه‌ی اصلاح‌طلبان به ضلع سوم نوظهوری که ماجرای اصولگرا و اصلاح‌طلب را تمام شده می‌بیند، خواهد پیوست و چه بسا که نیروهای کنشگر بیرونی نیز با درک بحران مشروعیت مردمی دو جناح داخل حاکمیت، به صرافت تشدید تضادهای داخلی بیافتند. در این صورت محتمل است که ایران درگیر اختلافات سیاسی و مذهبی و قومی و طبقاتی دامنه‌داری ‌شود که به نابودی کلیت تمدن و فرهنگ ایرانی بیانجامد و یا آنچنان این تمدن را ضعیف کند که تا مدت‌ها نتواند از بحران‌های داخلی نجات یابد.

ب: اصولگرایان با درک وضعیت بحرانی حاضر و برای در اقلیت گذاشتن جناح سوم نوظهوری که ماجرای اصولگرا و اصلاح‌طلب را تمام شده می‌بیند، حرکتی در جهت همگرایی با اصلاح‌طلبان انجام دهند، منتهی این حرکت صوری و فقط برای استفاده از پایگاه مردمی آنان باشد. در این وضعیت اصولگرایان با مهار طبقه‌ی متوسط از طریق اصلاح‌طلبان و دادن چند امتیاز کوچک، کام آنان و هوادارانشان را شیرین خواهند کرد به این امید که با پایان یافتن ریاست جمهوری ترامپ و رفع خطر خارجی، وضعیت مبهم و بلاتکلیف فعلی که به سود هیچکس نیست، اما حسنش آن است که قدرت همچنان در ید خودشان است بازگردد. باید گفت که خطر این استراتژی برای آینده‌ی ایران کمتر از سناریوی اول نیست و فقط پایان آن را به تعویق خواهند انداخت، با این تفاوت که میزان خرابی‌های ناشی از بلاتکلیفی سیاسی و تداوم رکود اقتصادی به دلیل تعویق اصلاحات، بیشتر و بیشتر خواهد شد. علت این فرجام ناخوش نیز آن است که بروز بحران کنونی ایران نه معلول عوامل خارجی که محصول ناکارآمدی در مدیریت منابع مادی و معنوی کشور است. یقینا همراهی اصلاح‌طلبان محافظه‌کار شده با اصولگرایان در اجرای این سناریو، به منزله‌ی شراکت آنان در پروژه‌ی اضمحلال تدریجی کشور است. مهمتر این که اتخاذ چنین رویکردی از سوی اصلاح‌طلبان، بخش بزرگتری از طبقات متوسط را از آنان رویگردان خواهد کرد و تبعات این رخداد دامن همه اعم از مردم و اصلاح‌طلبان و اصول‌گرایان را فرا خواهد گرفت.

ج: وضعیت سومی که نگارنده امیدوار است اصولگرایان و اصلاح‌طلبان بر آن توافق کنند، همگرایی این دو جناح سیاسی برای انجام اصلاحات ساختاری در کشور است. در این وضعیت سوم، اصول‌گرایان برای جلب حمایت بدنه‌ی اصلاح‌طلبان به سمت آنان گام‌هایی واقعی برخواهند داشت و به تدریج و با دادن امتیازاتی حقیقی به آنان و آشتی با بدنه‌ی اجتماعی که بیش از دو دهه است از آن جدا و بی‌خبر افتاده‌اند، کشور را همگراتر خواهند کرد. هوشمندی اصلاح‌طلبان در این موقعیت اهمیت بسیاری دارد. آنان باید به جای سهم‌خواهی از قدرت برای جناح خود، خواستار تقویت نهادهای اصیل مردمی، اعطای آزادی‌های اجتماعی، فراهم شدن مقدمات حرکت به سوی بازار آزاد و ایجاد فضای امن برای فعالیت بخش خصوصی و سرمایه‌گذاری خارجی و غیره شوند. همگرایی اصولگرایان و اصلاح‌طلبان البته فقط نباید با هدف در اقلیت گذاشتن ضلع سوم معترضی باشد که در ابتدای این نوشتار آن یاد کردیم. توجه به نیازها و خواسته‌های این ضلع سوم که به دلایل بسیار واکنش‌هایی عصبانی و هیجانی به ناملایمات اجتماعی نشان می‌دهد، ضروری و اولویت اول امروز کشور است.

احتمالا خوانندگان این نوشته در این مساله که در یکی دو سال اخیر روند حوادث ایران و منطقه شتابی دیگر گرفته با نگارنده هم‌عقیده باشند. با توجه به این واقعیت می‌توان گفت که لزوم بازنگری اصولگرایان و اصلاح‌طلبان در راهبرد سیاسی خود تاخیربردار نیست. بعید نیست که در صورت تداوم وضعیت فعلی، این دو جناح در آینده حسرت‌خور ایامی باشند که قدرت تغییر و تحول را در دست داشتند، اما با لجاجت از آن سرباز زدند.

عناوین مرتبط

دیدگاه کاربران

ناشناس۳۸۱۵۹۹۱۵:۵۲:۱۴ ۱۳۹۷/۳/۲۱
اصولگرایان به صورت سنتی و پایگاه اجتماعی ۱۶ تا ۲۰ میلیون رای دارند و این پایگاه رای همیشه پای کار هستند...اما اصلاح طلبان چون گفتمان خاصی ندارند و با « بزن و برقص» و هیجانی رای جمع می کنند ، پایگاه رای گفتمانی و ثابت ندارند..
امیر۳۸۱۶۰۰۱۵:۵۳:۳۳ ۱۳۹۷/۳/۲۱
چه عجب. یه مطلبی هم تو الف دیدیم از این جنس‌ها. درک نیاز واقعی مردم و نه القای نیاز به آنها، لازمه هر تغییری است و البته من هیچ نشانه کوچکی هم از عزم برای تغییر نمی‌بینم. فرآیند کنونی به نظر من ادامه خواهد یافت و سناریوی اول به پیش خواهد رفت تا زمانی که دیگر خیلی خیلی دیر شده باشد. البته من در نتیجه گیری سناریو اول با نویسنده چندان موافق نیستم.
ناشناس۳۸۱۶۰۹۱۵:۵۴:۵۵ ۱۳۹۷/۳/۲۱
متاسفانه به شما گوش نمیدن
ناشناس۳۸۱۶۱۱۱۵:۵۵:۰۱ ۱۳۹۷/۳/۲۱
اسلاحات برای همیشه تموم شد
ناشناس۳۸۱۶۴۳۱۶:۱۳:۱۵ ۱۳۹۷/۳/۲۱
بالاخره یک نفر حرف حساب زد
امید۳۸۱۶۴۶۱۶:۱۷:۰۵ ۱۳۹۷/۳/۲۱
الف تو که همیشه کامنتای منو میبینی و میدونی که دل خوشی ازتون ندارم! ولی این بابا خیلی درست تحلیل کرده.یک لایک از طرف من بهش بده!
ناشناس۳۸۱۶۶۸۱۶:۳۱:۴۳ ۱۳۹۷/۳/۲۱
با کلیات مطلب موافقم و صادقانه بگم: ازالف انتظار انتشار این مطلب رو نداشتم. چرا که تا کنون منکر بحران در ساختار کشور بوده. راهکار خروج از این بحران، در کنار وضعیت سومی که نگارنده مطلب طرح کرده، نیازمند اصلاح بخشهایی از قانون اساسی است تا با تدوین و اصلاح قانون اساسی جدید، نسل امروز هم خود را در تشکیل ساختار قدرت ایران سهیم بداند و همواره مدعی این نباشد که این وضعیت نتیجه عملکرد پدران ماست.
نیما۳۸۱۸۵۲۱۸:۲۶:۴۴ ۱۳۹۷/۳/۲۱
تحلیل خوبی بود. چه عجب الف ؟!

پربحث‌های امروز

  1. جهانگیری: تصمیم گرفتیم تا کسی سرِ گرسنه بر زمین نگذارد/ ارزش روز سهام عدالت ۱۳ میلیون تومان شده است

  2. افزایش حقوق کارمندان ۲ دستگاه دولتی مجدد به جریان افتاد +سند

  3. نعمتی: واقعیت این است که تحریم‌ها اثر چندانی نخواهد داشت

  4. از تهران چیزی می‌ماند؟/ با آخوندی تا ۱۴۰۰

  5. ۱۰۰ نفر با مدرک غیرمرتبط در شستا/ از تعارض منافع تا ژن‌های خوب در شرکت‌های زیر مجموعه وزارت کار را بشناسیم

  6. ربیعی: با جهانگیری آمدم و با جهانگیری هم می‌روم/ دوران تلخی را می‌گذراند/ برای شریعتمداری آرزوی مقاومت می‌کنم

  7. ماجرای یک نفوذی در سپاه دهه ۶۰ + عکس

  8. وضعیت صنعت موشکی ایران بعد از شهادت حسن طهرانی مقدم + تصاویر

  9. سوئیفت بانک ملی امروز قطع می‌شود + سند

  10. شریعتمداری: به دلیل تحریم‌ها ممکن است مشکلات ما بیشتر شده باشد اما تلاش مان را بیشتر خواهیم کرد

  11. آیا ابتدای پایان اصلاح‌طلبان نزدیک است؟

  12. توهین به هنرمندان

  13. اگر رای دادن چیزی را تغییر می داد، این کار را غیرقانونی می‌کردند

  14. یکی بخر، دو تا ببر به سبک سایپا!

  15. افزایش قیمت آب شرب تهرانی‌ها از اول آذر

  16. حواشی شغلی به نام "خانم جلسه‌ای"

  17. بازار داغ خرید و فروش کارت‌ سوخت

  18. در مورد حاکمیت دولت بر همه چیز، تا کی در بر همان پاشنه خواهد چرخید

  19. فاتحه تهران را بخوانیم

  20. پولشویی و فرار مالیاتی در بستر عدم‌شفافیت/ اقتصاد ما شفاف نیست؟

  21. کدخدایی: ایده اولیه شورای نگهبان از فرانسه گرفته شده است/ پاسخ به سوالی درباره سن اعضاء شورا

  22. صیغه اصلاح‌طلبان و روحانی  

  23. پاسخ بی‌شرمانه پمپئو به توئیت «ظریف»

  24. تهران با آمدن آخوندی «فریز» می‌شود

  25. "رئیسی" در کتاب فروشی‌های خیابان انقلاب  

پربحث‌های دیروز

  1. ادامه تخریب آیت‌الله یزدی با انتشار تصویری از نوه

  2. تیتر روزنامه استقلال بعد از نایب قهرمانی پرسپولیس در آسیا  

  3. مردم بدانند این جماعت نسبتی با انقلاب اسلامی و ولایت فقیه ندارند

  4. آخوندی لواسان‌نشین است و خوی اشرافی‌گری دارد

  5. جریان اصلاح طلبی باید پاسخگوی ناکارآمدی دولت کنونی باشد/ اصلاح طلبی را در پای آنها که اصلاح طلب نبودند ذبح کردند/ دو جریان اصلی برای‌‌ نجات خود باید پوست اندازی کنند

  6. بخشنامه عجیب سایپا به مشتریان!

  7. نمک دریا بدترین نوع نمک خوراکی است

  8. دو گزینه نهایی شهرداری تهران انتخاب شدند

  9. علت اصلی مشکلات اقتصادی ایران چیست؟/ بسیار بعید است تحریم‌ها باعث مشکلی حاد برای ایران شود

  10. خواننده «آمریکا آمریکا» در آمریکا زندگی می‌کند؟ + تصاویر

  11. تخفیف ۷۵ درصدی برای ملکی در سعادت‌آباد به عضو شورای شهر تهران

  12. زاکانی: لاریجانی در مکتب امام می‌لنگد/ جریان انقلابی باید از خواب بیدار شود

  13. خوسوزی پسر ۲۰ ساله مقابل وزارت کار

  14. پیشروی سریع یک ژن خوب/ بازی سران اصلاح طلب با «گزینه های فیک» برای حذف پسر هاشمی/ دلیل بازداشت وزیر سابق/ سند برای رد ادعای آخوندی/ راه پیروزی بر ترامپ از داخل کشور می گذرد

  15. قتل هوادار استقلال در پایان فینال لیگ قهرمانان آسیا

  16. فلاحت‌پیشه: پمپئو در آینده نزدیک اتحاد بیشتر بین مردم و مسئولان ایران را خواهد دید

  17. مگه قرار نبود قحطی بیاد؟  

  18. سرپل‌ذهاب یک سال پس از زلزله  

  19. روایت خانم خبرنگار از حضور در استادیوم آزادی

  20. آیت‌الله علم‌الهدی: CFT حرام و نامشروع است/ بعضی از نمایندگان به قرآن پایبند نیستند/ نامه آیت‌الله یزدی به‌جا و بسیار محترمانه بود

  21. رئیس سازمان صداوسیما: بودجه کل شبکه‌های صداوسیما به اندازه یک کانال خارجی است

  22. وزیر کشور: مردم از برگزاری مراسم روز کوروش سال‌های گذشته دلخور هستند

  23. آخوندی: رویکرد من برای شهرداری، ایجاد حکومت محلی است

  24. ماجرای پیشنهادهای روی میز زنگنه

  25. وزیر اقتصاد: اصلاح نظام بانکی کلید خورد/ قراری برای افزایش قیمت بنزین نداریم

پربحث‌های هفته

  1. آیا سپاه 90 درصد اقتصاد را در دست دارد؟/ بازی خوردن چهره های شناخته شده داخلی در بازی آمریکایی ها/ توان نظامی سپاه هدف اصلی دشمن

  2. ادامه تخریب آیت‌الله یزدی با انتشار تصویری از نوه

  3. آیا قدرت خرید مردم، ۵۰ سال قبل، بیش از امروز بود؟

  4.  «مهندسی»، مرحوم است یا مقتول؟!

  5. مقایسه قیمت بنزین در ایران و کشورهای همسایه/چه باید کرد؟

  6. روحانی: تحریم‌های ۱۳ آبان هیچ تاثیری در روند اقتصادی کشور نداشت/ اولین بسته حمایت غذایی آبان داده می‌شود/ برای حقوق پیش‌بینی‌هایی شده تا مشکلات اقتصادی تا حدی جبران شود

  7. ۵ نوامبر هم تمام شد و.../ بلند شدن ققنوس از خاکستر و همت آقای روحانی

  8. تیتر روزنامه استقلال بعد از نایب قهرمانی پرسپولیس در آسیا  

  9. آخوندی: کار درستی کردم که حتی ۱ واحد مسکن مهر افتتاح نکردم

  10. دولت بداند سال آینده تورم بیشتری در اقتصاد ایران بروز خواهد کرد/ دفاع از توزیع کوپن در واکنش به اتهامات کوپونیسم و کمونیسم/ ۱۷ سیاست و بسته پیشنهادی برای خروج از بحران

  11. ماجرای عجیب دعوای امام جمعه با بخشدار سر گرفتن میکروفن!+ فیلم و عکس

  12. دوست دارم آخوندی شهردار تهران شود!  

  13. حضور دختران برانکو، علی پروین و محمود خوردبین در استادیوم آزادی + تصاویر  

  14. درخواست احمد توکلی از دادستان: ۵ اعلام جرم دیده‌بان شفافیت و عدالت علیه مسئولان خاطی سریع‌تر رسیدگی شود

  15. واکنش آیت‌الله شبیری به نامه آیت‌الله یزدی: ایشان دلسوز انقلاب و انسان متدینی است، ایشان را قبول دارم

  16. مردم بدانند این جماعت نسبتی با انقلاب اسلامی و ولایت فقیه ندارند

  17. آخوندی لواسان‌نشین است و خوی اشرافی‌گری دارد

  18. جریان اصلاح طلبی باید پاسخگوی ناکارآمدی دولت کنونی باشد/ اصلاح طلبی را در پای آنها که اصلاح طلب نبودند ذبح کردند/ دو جریان اصلی برای‌‌ نجات خود باید پوست اندازی کنند

  19. اندر حکایت شهرداری تهران / چرا مردم باید هزینه دعواهای سیاسی اصلاح‌طلبان را بدهند؟

  20. نتایج اولیه انتخابات میان‌دوره‌ای آمریکا: حزب دموکرات‌ اکثریت مجلس نمایندگان آمریکا را در دست گرفت/ جمهوری خواهان اکثریت سنا را حفظ کردند

  21. روحانی: "مرگ بر آمریکا" را عملی کنیم/ با افتخار تحریم را می‌شکنیم

  22. آقایان! عذرخواهی کنید

  23. ۴عامل اصلی رشد حجم نقدینگی و چرخه باطلی که آن را افزایش داد/ کدام اقدامات منجر به کاهش ارزش پول ملی شد؟/ رشد ۱۸۱درصدی بدهی دولت روحانی با استقراض از بانک‌ها+ نمودار

  24. ظریف: آرزوهای بهتری برای برجام داشتم/ با افتخار می‌گویم برجام بهترین توافق ممکن بود

  25. یک عکس مسئله‌دار در راهپیمایی ۱۳ آبان

آخرین عناوین