«فرهنگ هزاره»؛ علی محمد حق شناس؛ فرهنگ معاصر هزاره؛ خوشی‌ها و حسرت‌ها

فضل‌الله توکلی*،   3970321105 ۲ نظر، ۰ در صف انتشار و ۱ تکراری یا غیرقابل انتشار
هزاره؛ خوشی‌ها و حسرت‌ها

با هزاره می‌توان دوست شد؛ مانند رفیقی همراه در ترجمه و یادگیری زبان او را در بغل داشت؛ هزاره با تو حرف می‌زند، نگاه می‌کند، اخم می‌کند. در هزاره می‌توان نوشت، بعضی مداخل را با ماژیک برجسته کرد، جستجوهای چندین و چند باره را با گذاشتن علامتی مشخص کرد ...

«فرهنگ هزاره»

 (یک جلدی)

تالیف: علی محمد حق‌شناس (باهمکاری حسین سامعی و نرگس انتخابی)

ناشر: فرهنگ معاصر، چاپ سی‌ام 1396

1996 صفحه، 85000 تومان

 

****

 

در خیابان پرسه می‌زنید و به قول امروزی‌ها دور دور می‌کنید. تابلوی قرمزی با بوی ادویه تند مشامتان را پر می‌کند. چندان گرسنه نیستید اما خیلی سریع دستتان را دراز می‌کنید و دهانتان را پر. نیازی به جویدن نیست، سس لغزنده‌اش می‌کند و نوشابه پایینش می‌برد. سیر شده‌اید اما حس خوبی ندارید. سلامتی را می‌دهید و سریع و خوشمزه چاق می‌شوید.

داستان ترجمه با گوگل به این عصرانه فست‌فودی شباهت بسیار دارد: زندگی مدرن را یک پیتزا ببینید، یک تکه‌اش مک‌دونالد است، یک تکه‌اش گوگل ترنسلیت. دانشجو می‌خواهد کارش راه بیفتد، انگیزه یادگیری ندارد. البته مقاومتی هم نمی‌کند، یاد گرفت گرفت، نگرفت هم نگرفت. سریع و بی دردسر معنای واژه را در متن خود می‌چسباند. و نمره چه قدر خوشمزه است!

باید گفت که نگارنده کمی اغراق‌آمیز با مساله برخورد کرده و درددل‌های معلمی‌اش را با آن آمیخته است. دیکشنری‌های الکترونیکی و آنلاین مزایایی قابل توجه هم دارند که اتفاقاً به ارتقای سلامت و اجابت مزاج علمی می‌انجامد، از جمله سرعت و سهولت دسترسی، دامنه لغات پوشش داده شده بیشتر، امکانات تلفظ صوتی به جای الفبای آوانگار، روزآمد شدن خودکار و ... . حتی گویا برخی ناشران بزرگ مانند مک‌میلان، انتشار دیکشنری‌های کاغذی را متوقف کرده‌اند و به پدید آوردن نسخه‌های دیجیتال روی آورده‌اند. منصفانه باید گفت که مطالعات علمی انجام شده درباره مقایسه دیکشنری‌های دیجیتال و کاغذی به نتایجی یکدست نرسیده‌اند و همچنان باب بحث و بررسی در این حیطه باز است. اما در این نوشتار، نگارنده می‌خواهد یکی از فرAهنگ‌های جدید و بسیار مهم انگلیسی-فارسی یعنی «فرهنگ هزاره» را با مهم‌ترین و پرکاربردترین دیکشنری و سرویس ترجمه آنلاین یعنی گوگل ترنسلیت مقایسه کند و  دلایلش را برشمارد که چرا همچنان «فرهنگ هزاره» را به گوگل ترنسلیت ترجیح می‌دهد. چرا پیدا کردن معنای واژه در سرویس گوگل او را از این بی‌نیاز نمی‌کند که هزاره را نیز حتماً برای جستجو ورق بزند. انگار پازل معنای واژه بدون هزاره در ذهنش تکمیل نمی‌شود اما عکس آن صادق نیست. چرا؟

اول آنکه با هزاره می‌توان دوست شد؛ مانند رفیقی همراه در ترجمه و یادگیری زبان او را در بغل داشت؛ هزاره با تو حرف می‌زند، نگاه می‌کند، اخم می‌کند؛ ... . گوگل ترنسلیت صرفاً یک «ماشین» ترجمه است که با غرور و هل من مبارز طلبی اطلاعات را به تو دیکته می‌کند.

دوم آنکه در هزاره می‌توان نوشت، بعضی مداخل را با ماژیک برجسته کرد، جستجوهای چندین و چند باره را با گذاشتن علامتی مشخص کرد تا بدانی چه واژه‌ای را بیشتر فراموش می‌کنی، با چند بار جستجو هر واژه را یاد می‌گیری، واژه‌هایی را که املای گیج‌کننده دارند مشخص کرد و ... . موارد مهم برای هر شخص می‌تواند متفاوت باشد. بدین ترتیب، هزاره خودش یک مسیر می‌شود برای یادگیری و نه صرفاً یک ابزار. یادگیری واژگان یک پروسه می‌شود و نه صرفاً یک پروژه.

سوم آنکه وقتی هزاره را باز می‌کنم، انگار پای درس زبانشناسان برجسته‌ای چون مرحوم استاد علی‌محمد حق‌شناس، حسین سامعی و نرگس انتخابی می‌نشینم. هویت و روح دانشوری و پژوهشگری در آینه هزاره به صورتم می‌تابد. گوگل ترنسلیت به اندازه هزاره برایم «کلاس درس» نیست. 

چهارم آنکه هزاره مثل یک کافه است که تو در آن با واژه‌ها قرار می‌گذاری. باید با واژه‌ها مثل آدمها رفتار کنی و قواعد ارتباط سازنده انسانی و راه‌و‌رسم دیالوگ را به‌جا آوری: کنجکاوی و علاقه‌مندی و گوش دادن فعال. تا واژه را دوست نداشته باشی نمی‌توانی باب گفتگو را باز کنی. برای اینکه چیزی را یاد بگیریم نخست باید دوستش داشته باشیم. در گوگل ترنسلیت نمی‌توانم با واژه‌ها قرار بگذارم و با «ایشان» گفتگو کنم.

پنجم آنکه هزاره در بسیاری از واژه‌ها اطلاعاتی بسیار گسترده‌تر و دقیق‌تر از گوگل ترنسلیت به دست می‌دهد، هم در مقام ترجمه و هم در مقام یادگیری زبان. در واقع، تفاوت کار آنالیز‌های آماری ماشین با نظر عالمانه زبانشناسان برجسته‌ای که به تالیف هزاره همت کرده‌اند، اینجا برجسته می‌شود. برای نمونه:

1-      مدخل‌های دستوری‌ای که در فارسی معادل مشخص و روشن ندارند، مانند the را در نظر بگیرید. در سرویس ترجمه گوگل صرفاً یک کلمه برای the پیشنهاد می‌شود: «این». اما در هزاره در حدود دو صفحه، کاربردهای the به کمک مثال‌های ترجمه‌شده توصیف شده است. در واقع، «مدخل‌های دستوری توصیفی از جمله ابتکارهای خاص این فرهنگ است».

2-      در بیان معادل‌های فارسی سرمدخل‌ها، هزاره در هر حوزه معنایی یک سرمدخل، معادل‌های ناهم‌طراز را که نمی‌توانند به جای هم به کار روند، به کمک نقطه‌ویرگول از هم جدا کرده است و معادل‌های هم‌طراز را با ویرگول. به عنوان مثال، حوزه معنایی 2 از مدخل baby: (صفت-گونه) بچه <a baby elephant; a baby boy> ؛ بچه‌گانه <baby face> ؛ کوچک <baby car> و حوزه معنایی 4 از همان مدخل: (به طعنه) بچه، بچه‌ننه، لوس.

3-      هزاره علاوه بر تقسیم معادل‌ها به حوزه‌های معنایی مختلف و آرایش آنها به صورت معادل‌های هم‌طراز و ناهم‌طراز، انواع اطلاعات واژگان‌شناختی را هم در درون مدخل‌ها آورده است تا «مراجعه‌کننده به کمک آنها بتواند به سریع‌ترین و آسان‌ترین وجه به مناسب‌ترین معادل از میان معادل‌های هر سرمدخل دست یابد». این اطلاعات واژگان‌شناختی، پیش از معادل‌های مربوط و در درون دو پرانتز یا دو قلاب به دست داده شده‌اند و معلوم می‌کنند که «هر معادل در چه کاربردی، چه موقعیتی، چه بافت‌هایی یا در چه گویشی یا سبکی به کار می‌رود». این ویژگی نیز از ابتکارات هزاره است. علاوه بر اطلاعات واژگان‌شناختی، مثال‌های انگلیسی ترجمه نشده که در درون < > قرار داده شده‌اند، دریافت معادل‌ها را برای مخاطب آسان‌تر می‌کند.

4-      برخی واژه‌ها دارای معانی و کاربردهایی هستند که تنها در متن معادل‌پذیر می‌شوند. هزاره برای این نوع معانی و کاربردهای غیرمستقل، متن‌هایی در نظر گرفته و آن معانی و کاربردها را با بعد از آن متن‌ها آورده است. این، در ترجمه کمک بسیار راهگشا و بزرگی است. مثلاً عبارت with a dash of pen که در گوگل ترنسلیت به صورت «با یک تکه قلم» معادل‌یابی شده است، در هزاره ذیل مدخل dash آمده و به این صورت ترجمه شده: با یک نیش قلم. به همین ترتیب، اصطلاحات، ضرب‌المثل‌ها، تکیه‌کلام‌ها و ... که خیلی وقت‌ها در گوگل ترنسلیت به صورت کلمه به کلمه و نامفهوم معادل‌یابی می‌شوند، در هزاره معادل‌هایی دقیق دارند. ضعف فاحش دیگری که گوگل ترنسلیت در مقایسه با هزاره دارد، ترجمه «افعال گروهی» است که گاهی به نتایج فاجعه‌بار منجر می‌شود. و این چهار، همه موارد نیست.

ششم آنکه جستجوی واژه در گوگل ترنسلیت بسیار ساده‌تر و سریع‌تر از هزاره است و باد آورده را باد می‌برد، یعنی سریع‌تر هم فراموش می‌شود. در واقع، در روانشناسی یادگیری و حافظه می‌گویند هر چه سطح پردازش (level of processing) عمیق‌تر باشد، یادگیری عمیق‌تر و بازیابی از حافظه آسان‌تر خواهد بود. پیدا کردن واژه در هزاره سخت‌تر است اما سطح پردازش نیز عمیق‌تر.

اما نکته‌ای نیز نباید از قلم بیفتد: استاد شفیعی کدکنی درباره مرحوم استاد غلامحسین مصاحب، پدر دانشنامه‌نویسی نوین ایران چنین می‌فرمایند: «طراز کار ِ او سرمشق آیندگانی خواهد بود که بخواهند ما را از منجلاب جهل و تنبلی ِ موجود نجات دهند. مصاحب «استاد» من نبود ولی از او بیش از بسیاری از استادانم آموختم.» (ماهنامه‌ی مهرنامه، شماره ۱۶ ص ۲۱۶و۲۱۵) اما در حوزه تولید و نشر کتب مرجع بر اساس سنجه‌ها و معیارهای نوین علمی، روزگاری مردی با خون دل و پشتکار عاشقانه راهی بی‌بدیل گشود و با ایجاد امکاناتی کم‌نظیر، شرایطی برای متخصصین فراهم کرد تا «طراز کار» مصاحب را در روزگار ما ارائه دهند. خدمت سترگ داوود موسایی به فرهنگ این مرز و بوم را، که هزاره یکی از ده‌ها تولید «فرهنگ معاصر» اوست، هرچند هم که معاصران به‌شایستگی قدرش ندانند، آیندگان ارج می‌نهند. «طراز کار او سرمشق آیندگان خواهد بود».

*دکترای روانشناسی سلامت

الف را در شبکه‌های اجتماعی دنبال کنید

عناوین مرتبط

وب‌گردی

دیدگاه کاربران

ناشناس۳۸۱۸۹۶۱۸:۴۸:۴۳ ۱۳۹۷/۳/۲۱
هزاره هم باید نسخه الکترونیک داشته باشه
ناشناس۳۸۲۴۰۱۰۰:۴۱:۲۲ ۱۳۹۷/۳/۲۲
من مرتب از هزاره استفاده می‌کنم. کاش نسخه دیجیتال داشته باشد. یک بار با ناشرش تماس گرفتم که چرا نسخه دیجیتال ندارید. نگران کپی‌رایتش بود. پیشنهاد من این بود که نسخه آنلاین پولی داشته باشد که قابل تکثیر هم نباشد. من حاضرم اشتراک آن را بخرم.
بیمه azkiتجارت نیوزصبا باتری

پربحث‌های امروز

  1. واقعا مالیات پزشکان چقدر است؟!

  2. چالش اجرای قانون ممنوعیت بکارگیری بازنشستگان

  3. بازار مسکن در نیمه دوم امسال چگونه خواهد بود؟

  4. روایت «جان کری» از خواسته طرف ایرانی در «لوزان»/ظریف با انتشار توافق موافق نبود

  5. ذوالقدر: در اجرای قانون منع بکارگیری بازنشستگان باید شفاف و قاطع عمل کرد

  6. جزئیات پرونده تخلف فروش آنلاین سکه/ مالباختگان ثامن منتظر باشند

  7. سقوط تیر برق بر روی دسته سینه زنی در لار/۳ کشته و مصدوم

  8. روشن:اگر قائدی و اسماعیلی ستاره هستند فاتحه فوتبال را بخوانیم/پیراهن استقلال شده اسباب بازی!

  9. «مسکو» هواپیماهای رژیم صهیونیستی در حریم هوایی سوریه را سرنگون کند

  10. اختلاف خانوادگی در کلاردشت قربانی گرفت

  11. آیفون ۱۰ اس مکس؛ سنگین‌ترین آیفون

  12. ویلیام برنز: مشکل ما با ایران ریشه‌ای و اساسی است!

  13. آئین مشعل گردانی در دولت آباد تهران  

  14. آمریکا رو به سوی یک «توفان کامل» روان است

  15. ظریف: با تصویب FATF همه مشکلات حل نمی‌شود

  16. توافق احزاب کرد درباره ریاست جمهوری عراق

  17. اعلام جرم علیه رئیس‌جمهوری سابق آرژانتین به اتهام فساد

  18. هشدار پلیس به مالباختگان "سکه ثامن"

  19. احمد خاتمی: فساد اقتصادی منکر بزرگی است

  20. ماجرای کشف خمره ساسانیان در بازار اصفهان چه بود؟

  21. رکورد خاص کاسیاس در لیگ قهرمانان+عکس

  22. بیش از پنج میلیون کودک یمنی در معرض قحطی هستند

  23. حمله یک خودرو به عزاداران حسینی در لندن+عکس

  24. «فلش پلیر» را به روزرسانی کنید

  25. عباس(ع)، جوانمردی که امان‌نامه را نپذیرفت

پربحث‌های دیروز

  1. سوءاستفاده میلیاردی شرکتهای بیمه از جیب مردم / وقتی چشم عدالت کور می‌شود!

  2. توهین طراح جلد همشهری جوان به مقدسات و امام حسین (ع)

  3. ۲۱ کشته در آتش‌سوزی تصادف اتوبوس و تانکر سوخت در جاده نطنز/ اجساد ۱۹ نفر از اتوبوس خارج شده/ اعلام اسامی مجروحان + تصاویر و فیلم

  4. چرا دولت قادر به کاهش قیمت دلار نیست؟

  5. وزیر صنعت: یکی از عوامل افزایش قیمت خودرو این بود که بعضی فکر کردند خودرو یک کالای سرمایه‌ای است

  6. روزنامه خواندن و آیه الله مصباح یزدی ؛ مدح یا ذم

  7. پیام روحانی برای جانباختگان حادثه تصادف کاشان: تکرار این حوادث جبران‌ناپذیر جاده‌ای، نشان از ضعف‌های مدیریتی دارد

  8. ملاقات‌های کری و ظریف پرونده قضایی شد

  9. رسایی: تتلو مرتد و حکم مرتد، اعدام است

  10. اطلاعیه دولت درباره هزینه سفر روحانی به نیویورک

  11. بازیگر مشهور آمریکایی در مراسم عزاداری امام حسین (ع)  

  12. دولت ترامپ از طرح «هیلی» درباره ایران عقب نشینی کرد

  13. یک بانوی مداح پاسخ می‌دهد/کسی با دفترچه و بلندگو مداح نمی‌شود/ انتقاد از خیابان‌گردی خانم‌ها در محرم

  14. تورنتو بار دیگر در عاشورای ۲۰۱۸ رنگ و بوی حسین(ع) را می گیرد/تلاش ضد انقلاب برای آشوب در عاشورای حسینی

  15. حضور مادورو در رستوران گران قیمت جنجال به پا کرد+ عکس

  16. طعنه عادل فردوسی‌پور به حسین رضازاده

  17. ردپای یک اقدام «روحانی» برای مصونیت بخشی به «سیف»

  18. دولت، رانت فولاد و پتروشیمی را سرسفره فقرا ببرد

  19. تب بازار خودرو پایین نیامد/ آخرین قیمت خودروها در بازار

  20. راغفر:آزادسازی نرخ ارز در راستای سیاست‌های شوک درمانی است

  21. هزینه سفر روحانی به نیویورک چقدر است؟

  22. سکه ثامن رسما اعلام ورشکستگی کرد

  23. طلبه مضروب مشهدی درگذشت

  24. چرا سکه و ارز آرام نمی‌گیرد؟

  25. دلارهای دلالان از کجا می‌آید؟

پربحث‌های هفته

  1. راهپیمایی افراد برهنه در خیابان بعد از پیروزی!/ عبور از مرز‌های بی‌حیایی؛ عریان‌گری در فوتبال!+ عکس

  2. یک پیشنهاد برای حل معضل پرداخت سکه به عنوان مهریه

  3. فشارهای اقتصادی، دولت بی انگیزه و رسالت نخبگان در قبال مردم

  4. جایگاه vip سید احمد خمینی در مراسم عزاداری؛ نظر شما در مورد این عکس چیست؟ + واکنش نتیجه امام به تصاویر  

  5. سوءاستفاده میلیاردی شرکتهای بیمه از جیب مردم / وقتی چشم عدالت کور می‌شود!

  6. روحانی: در برابر جنگ اقتصادی دشمن سر مشق مردم ما عاشورا است/ رشد اقتصادی کشور در ۴ سال گذشته نسبت به ۳۵ سال گذشته به طور متوسط ۲ برابر بوده است

  7. در 400 سال اخیر ایران به اندازه کنونی مقتدر نبوده/سعودی در آستانه فروپاشی است نه ایران/آمریکایی‌ها به محمدرضا می‌گفتند شاه چمدانی!

  8. نباید به «سید احمد خمینی» ایراد گرفت! مشکل جای دیگر است

  9. کینه ضدانقلاب از عزاداری‌های محرم+ عکس

  10. توهین طراح جلد همشهری جوان به مقدسات و امام حسین (ع)

  11. آقای جهانگیری مدیران بی انگیزه را چه کسی برکنار کند؟!

  12. عوامل خارجی یا داخلی؛ کدام یک در بی‌ثباتی‌های ارزی موثرتر بود؟

  13. ۲۱ کشته در آتش‌سوزی تصادف اتوبوس و تانکر سوخت در جاده نطنز/ اجساد ۱۹ نفر از اتوبوس خارج شده/ اعلام اسامی مجروحان + تصاویر و فیلم

  14. من یک معلم آمریکایی هستم!  

  15. چرا دولت قادر به کاهش قیمت دلار نیست؟

  16. آدرس غلط برای گرانی‌ها و افشای مسئولیت گریزی‌های رندانه/ ریشه‌های اصلی بحران های کنونی اقتصاد ایران چیست؟

  17. حمله ماموران آل سعود به «تکایا» و «خیمه‌های عاشورایی» در قطیف +عکس و فیلم

  18. خواننده معروف ممنوع الکار شد

  19. با این میوه، ۳ روزه ۳ کیلو لاغر شوید!

  20. زیباکلام: استیضاح وزرا حرکتی پوپولیستی و عوام‌فریبانه مجلس است

  21. طرح جدید نمایندگان مجلس برای لغو ممنوعیت واردات خودرو + جزئیات

  22. داستان کمبود دارو به نسخه‌های همسر وزیر بهداشت هم رسید + عکس

  23. وزیر صنعت: یکی از عوامل افزایش قیمت خودرو این بود که بعضی فکر کردند خودرو یک کالای سرمایه‌ای است

  24. چگونه می‌توان ترامپ را در زمینه تحریم‌ها خلع سلاح کرد؟

  25. ادامه چالش دو تابعیتی‌ها/ پاسخ ابوترابی به واعظی: اگر نام افراد دوتابعیتی‌ اعلام شود موارد بسیاری روشن می‌شود/ عدم انتشار اسامی دوتابعیتی‌ها از سوی کمیسیون امنیت ملی خلاف آیین نامه است

آخرین عناوین