آسیب شناسی آداب نقد در ایران درک حضور دیگری

مهدی خطیبی،   3970317163
درک حضور دیگری

اگر به مجادله‌های ادبی معاصر بنگریم، می‌بینیم به‌جای استدلالی قانع‌کننده، «رگ‌های گردن به حجت قوی» نمایان است و مبالغی دشنام و کنایه‌های نیش‌دار. بررسی این مجادله‌ها هم شیرین است، هم نمودی از فرهنگ ما

آیا تابه‌حال با گزاره‌هایی از این دست مواجه شده‌اید؟
«من کتاب فلانی را نقد کردم، حالش را گرفتم.»
«دیدی فلانی چه نقد مثبتی روی کتابم نوشته بود.»
یا شاید با واکنش‌هایی از این دست روبه‌رو شده‌‌ باشید. فرض کنید با دوست نویسنده‌ای به سمینار یا جلسه‌ای رفته‌اید. دو صندلی خالی پیدا کرده‌اید. همین که می‌خواهید بنشینید. دوست شما دستتان را می‌کشد و می‌گوید: «اینجا نه.» و تو همان‌طور که حیران شانه‌به‌شانه او راه می‌روی، می‌شنوی که می‌گوید: «نفهمیدی؟ این یارو که می‌خواستی کنارش بنشینی، همان بابایی بود که رو داستانم نقد منفی نوشته بود.»
احتمالاً شما هم اصطلاحات و واکنش‌هایی از این دست را شنیده و دیده‌اید. شگفت‌انگیز آنکه کسانی آنها را به‌کار می‌برند که از تحصیل‌کردگان جامعه‌اند. همین چند ماه پیش بود که یک آشنای مهربان که اتفاقاً خوب هم می‌نویسد به من زنگ زد و آمرانه گفت: «برو تو صفحه‌م یکی درباره آخرین پستم چرت‌وپرت نوشته. برو جوابش رو بده.» حیران از این برخورد به صفحه او در اینستاگرام مراجعه کردم و دیدم، خواننده‌ای نظرش را نوشته است. برای آن آشنا پیامی نوشتم به این مفهوم که من چیزی دال بر چرت‌وپرت‌نویسی خواننده ندیدم. چند لحظه بعد دیدم که نمی‌توانم صفحه‌اش را ببینم. بله، درس حدس زده‌اید. او مرا «بلاک» کرده بود.
باری، این روزها چند مطلب دیدم که یکی‌اش یادداشت مترجمی پیشکسوت درباره مترجمی دیگر بود. دردناک‌ترین بخش یادداشت، خطاب پیشکسوت به آن مترجم بود:«[فلانی]... این مهندس مکانیک...» و بعد در گروهی بحثی درگرفت در باب اینکه اگر خواننده‌ای مشکلی در متن دید، آیا آن را خصوصی با نویسنده یا ناشر در میان گذارد یا عمومی منتشر کند؟ اینها و واکنش خواننده‌ای به یکی از کتاب‌هایم سبب‌ساز شد که این مطلب را بنویسم. در این یادداشت که در چند بخش ارائه خواهد شد، می‌کوشم تا درباره همین موضوعات سخن بگویم. این نکته را هم بیفزایم که اصطلاح «درک حضور دیگری» از اصطلاحات برساخته زنده‌نام «محمد مختاری»‌ست.

اگر به مجادله‌های ادبی معاصر بنگریم، می‌بینیم به‌جای استدلالی قانع‌کننده، «رگ‌های گردن به حجت قوی» نمایان است و مبالغی دشنام و کنایه‌های نیش‌دار. بررسی این مجادله‌ها هم شیرین است، هم نمودی از فرهنگ ما. اگر از مجادله متین «ملک‌الشعرای بهار» و «تقی رفعت» بگذریم. نخستین مجادله‌ای که در حافظه من مانده، بحث درازدامن «حمیدی شیرازی» و شاگردان «نیما»ست. مقاله «اخوان ثالث» به نام «گر تو شاه دخترانی، من خدای شاعرانم» یکی از بازتاب‌های آن مجادله است. دیگر یقه‌گیری «نادرپور» و «شاملو»ست که در صفحات فردوسی دهه سی و چهل ضبط شده. بحث‌های کاخ جوانان که یک ‌طرف «مشیری» و «سایه» و «کسرایی» و «نادرپور» بودند و طرف دیگر «براهنی» و «نوری‌علا». اگر اندکی جلو‌تر بیاییم مجادله «براهنی» و «گلشیری» را هم می‌بینیم... نمونه‌ها زیاد است، اما سخنی از براهنی در حافظه من مانده، و آن اعترافی‌ست به این مضمون که کاش من و گلشیری به‌جای بحث‌های طولانی داستان می‌نوشتیم. این وضع اکنون نیز بر همین مدار است. از خود می‌پرسم، چطور آن بحث متین بهار و رفعت ادامه نیافت و ما همچنان گمان می‌بریم باید برابر هر اعتراض یا رد و قبولی، رگ‌های گردن به حجت قوی داشته باشیم. پاسخ روشن است. این تکرار در تکرار از ذهنی دین‌خو و استبدادی ریشه می‌گیرد. ذهنی که حصار و معاییری ساخته و دورتر و متفاوت‌تر از آن را به‌شکلی بدوی واکنش نشان می‌دهد. این از خاصیت‌های جوامعی‌ست که هنوز در نوجوانی به‌سر می‌برند. در چنین جامعه‌ای نقد جایی ندارد، فقط سایه‌ای از رد و قبول وجود دارد. همان تمثیل زیبای «اراسموس» که من نخستین‌بار در یکی از کتاب‌های دکتر «زرین‌کوب» خواندم. پسافوْنامی خودشیفته و جویای قدرت، طوطی‌هایی را آموزش می‌دهد که بگویند پسافو خداست، و زمانی که مردم این معجزه را می‌شنوند به او ایمان می‌آورند. این رابطه طوطی و پسافو هنوز ادامه دارد. پسافوها کمترین واکنش را به‌شدیدترین شکل پاسخ می‌دهند. با وجود همین پسافوها و طوطیان است که جامعه نوجوان می‌ماند و رشد نمی‌کند. ذهن نقال دین‌خویی که می‌پذیرد همیشه طوطی بماند و ذهن شبان‌رمه‌ای که به تعبیر هگل خود را خدایگان می‌داند و دیگران را بنده. البته گناه اصلی بر گردن آنانی‌ست که آنچه را طوطیان می‌گویند می‌پذیرند. آنان نقش پررنگ‌تری از دیگران دارند. بااین‌همه، حال و روز پسافوها و طوطیان و آن ناظران ساکت پذیرنده یکسان است. همگی کسانی‌اند که بین خردسالی و نوجوانی عمر سپری می‌کنند بی‌آنکه از از این مرز بگذرند.

منبع: کانال سایه دست

الف را در شبکه‌های اجتماعی دنبال کنید

عناوین مرتبط

وب‌گردی

بیمه azkiتجارت نیوزصبا باتری

پربحث‌های امروز

  1. واقعا مالیات پزشکان چقدر است؟!

  2. چالش اجرای قانون ممنوعیت بکارگیری بازنشستگان

  3. بازار مسکن در نیمه دوم امسال چگونه خواهد بود؟

  4. روایت «جان کری» از خواسته طرف ایرانی در «لوزان»/ظریف با انتشار توافق موافق نبود

  5. ذوالقدر: در اجرای قانون منع بکارگیری بازنشستگان باید شفاف و قاطع عمل کرد

  6. جزئیات پرونده تخلف فروش آنلاین سکه/ مالباختگان ثامن منتظر باشند

  7. سقوط تیر برق بر روی دسته سینه زنی در لار/۳ کشته و مصدوم

  8. روشن:اگر قائدی و اسماعیلی ستاره هستند فاتحه فوتبال را بخوانیم/پیراهن استقلال شده اسباب بازی!

  9. «مسکو» هواپیماهای رژیم صهیونیستی در حریم هوایی سوریه را سرنگون کند

  10. اختلاف خانوادگی در کلاردشت قربانی گرفت

  11. آیفون ۱۰ اس مکس؛ سنگین‌ترین آیفون

  12. ویلیام برنز: مشکل ما با ایران ریشه‌ای و اساسی است!

  13. آئین مشعل گردانی در دولت آباد تهران  

  14. آمریکا رو به سوی یک «توفان کامل» روان است

  15. ظریف: با تصویب FATF همه مشکلات حل نمی‌شود

  16. توافق احزاب کرد درباره ریاست جمهوری عراق

  17. اعلام جرم علیه رئیس‌جمهوری سابق آرژانتین به اتهام فساد

  18. هشدار پلیس به مالباختگان "سکه ثامن"

  19. احمد خاتمی: فساد اقتصادی منکر بزرگی است

  20. ماجرای کشف خمره ساسانیان در بازار اصفهان چه بود؟

  21. رکورد خاص کاسیاس در لیگ قهرمانان+عکس

  22. بیش از پنج میلیون کودک یمنی در معرض قحطی هستند

  23. حمله یک خودرو به عزاداران حسینی در لندن+عکس

  24. «فلش پلیر» را به روزرسانی کنید

  25. عباس(ع)، جوانمردی که امان‌نامه را نپذیرفت

پربحث‌های دیروز

  1. سوءاستفاده میلیاردی شرکتهای بیمه از جیب مردم / وقتی چشم عدالت کور می‌شود!

  2. توهین طراح جلد همشهری جوان به مقدسات و امام حسین (ع)

  3. ۲۱ کشته در آتش‌سوزی تصادف اتوبوس و تانکر سوخت در جاده نطنز/ اجساد ۱۹ نفر از اتوبوس خارج شده/ اعلام اسامی مجروحان + تصاویر و فیلم

  4. چرا دولت قادر به کاهش قیمت دلار نیست؟

  5. وزیر صنعت: یکی از عوامل افزایش قیمت خودرو این بود که بعضی فکر کردند خودرو یک کالای سرمایه‌ای است

  6. روزنامه خواندن و آیه الله مصباح یزدی ؛ مدح یا ذم

  7. پیام روحانی برای جانباختگان حادثه تصادف کاشان: تکرار این حوادث جبران‌ناپذیر جاده‌ای، نشان از ضعف‌های مدیریتی دارد

  8. ملاقات‌های کری و ظریف پرونده قضایی شد

  9. رسایی: تتلو مرتد و حکم مرتد، اعدام است

  10. اطلاعیه دولت درباره هزینه سفر روحانی به نیویورک

  11. بازیگر مشهور آمریکایی در مراسم عزاداری امام حسین (ع)  

  12. دولت ترامپ از طرح «هیلی» درباره ایران عقب نشینی کرد

  13. یک بانوی مداح پاسخ می‌دهد/کسی با دفترچه و بلندگو مداح نمی‌شود/ انتقاد از خیابان‌گردی خانم‌ها در محرم

  14. تورنتو بار دیگر در عاشورای ۲۰۱۸ رنگ و بوی حسین(ع) را می گیرد/تلاش ضد انقلاب برای آشوب در عاشورای حسینی

  15. حضور مادورو در رستوران گران قیمت جنجال به پا کرد+ عکس

  16. طعنه عادل فردوسی‌پور به حسین رضازاده

  17. ردپای یک اقدام «روحانی» برای مصونیت بخشی به «سیف»

  18. دولت، رانت فولاد و پتروشیمی را سرسفره فقرا ببرد

  19. تب بازار خودرو پایین نیامد/ آخرین قیمت خودروها در بازار

  20. راغفر:آزادسازی نرخ ارز در راستای سیاست‌های شوک درمانی است

  21. هزینه سفر روحانی به نیویورک چقدر است؟

  22. سکه ثامن رسما اعلام ورشکستگی کرد

  23. طلبه مضروب مشهدی درگذشت

  24. چرا سکه و ارز آرام نمی‌گیرد؟

  25. دلارهای دلالان از کجا می‌آید؟

پربحث‌های هفته

  1. راهپیمایی افراد برهنه در خیابان بعد از پیروزی!/ عبور از مرز‌های بی‌حیایی؛ عریان‌گری در فوتبال!+ عکس

  2. یک پیشنهاد برای حل معضل پرداخت سکه به عنوان مهریه

  3. فشارهای اقتصادی، دولت بی انگیزه و رسالت نخبگان در قبال مردم

  4. جایگاه vip سید احمد خمینی در مراسم عزاداری؛ نظر شما در مورد این عکس چیست؟ + واکنش نتیجه امام به تصاویر  

  5. سوءاستفاده میلیاردی شرکتهای بیمه از جیب مردم / وقتی چشم عدالت کور می‌شود!

  6. روحانی: در برابر جنگ اقتصادی دشمن سر مشق مردم ما عاشورا است/ رشد اقتصادی کشور در ۴ سال گذشته نسبت به ۳۵ سال گذشته به طور متوسط ۲ برابر بوده است

  7. در 400 سال اخیر ایران به اندازه کنونی مقتدر نبوده/سعودی در آستانه فروپاشی است نه ایران/آمریکایی‌ها به محمدرضا می‌گفتند شاه چمدانی!

  8. نباید به «سید احمد خمینی» ایراد گرفت! مشکل جای دیگر است

  9. کینه ضدانقلاب از عزاداری‌های محرم+ عکس

  10. توهین طراح جلد همشهری جوان به مقدسات و امام حسین (ع)

  11. آقای جهانگیری مدیران بی انگیزه را چه کسی برکنار کند؟!

  12. عوامل خارجی یا داخلی؛ کدام یک در بی‌ثباتی‌های ارزی موثرتر بود؟

  13. ۲۱ کشته در آتش‌سوزی تصادف اتوبوس و تانکر سوخت در جاده نطنز/ اجساد ۱۹ نفر از اتوبوس خارج شده/ اعلام اسامی مجروحان + تصاویر و فیلم

  14. من یک معلم آمریکایی هستم!  

  15. چرا دولت قادر به کاهش قیمت دلار نیست؟

  16. آدرس غلط برای گرانی‌ها و افشای مسئولیت گریزی‌های رندانه/ ریشه‌های اصلی بحران های کنونی اقتصاد ایران چیست؟

  17. حمله ماموران آل سعود به «تکایا» و «خیمه‌های عاشورایی» در قطیف +عکس و فیلم

  18. خواننده معروف ممنوع الکار شد

  19. با این میوه، ۳ روزه ۳ کیلو لاغر شوید!

  20. زیباکلام: استیضاح وزرا حرکتی پوپولیستی و عوام‌فریبانه مجلس است

  21. طرح جدید نمایندگان مجلس برای لغو ممنوعیت واردات خودرو + جزئیات

  22. داستان کمبود دارو به نسخه‌های همسر وزیر بهداشت هم رسید + عکس

  23. وزیر صنعت: یکی از عوامل افزایش قیمت خودرو این بود که بعضی فکر کردند خودرو یک کالای سرمایه‌ای است

  24. چگونه می‌توان ترامپ را در زمینه تحریم‌ها خلع سلاح کرد؟

  25. ادامه چالش دو تابعیتی‌ها/ پاسخ ابوترابی به واعظی: اگر نام افراد دوتابعیتی‌ اعلام شود موارد بسیاری روشن می‌شود/ عدم انتشار اسامی دوتابعیتی‌ها از سوی کمیسیون امنیت ملی خلاف آیین نامه است

آخرین عناوین