«فلسفه در قرن جدید»؛ جان سرل؛ ترجمه‌ی محمد یوسفی؛ ققنوس همه وجوه فلسفه جان سرل

دکترعلی غزالی‌فر*،   3970201153
همه وجوه فلسفه جان سرل

این کتاب در واقع یک مجموعه مقالات است و نه یک تالیف واحد و یک‌دست. هر کدام از فصول ده‌گانه آن یک مقاله مستقل بوده که اینک جناب سرل همه آنها را در این اثر خود یک‌جا گردآورده است

س«فلسفه در قرن جدید»

نویسنده: جان سرل

مترجم: محمد یوسفی

ناشر: ققنوس، چاپ اول 1396

311 صفحه، 21000 تومان

****

 

حالا دیگر جان سرل یکی از بزرگان فلسفه تحلیلی است. همگان این فیلسوف را که در هشتاد و شش سالگی همچنان شوخ‌طبع و بازیگوش و خندان و مهربان است، می‌شناسند. حوزه نسبتا گسترده علائق او باعث شده تا طیف خوانندگان آثار او بیشتر شود. در ایران هم به‌خوبی شناخته شده است. برخی از آثار مهم او نیز ترجمه شده‌اند. اما اگر کسی بخواهد فقط یک کتاب از او مطالعه کند، این کتاب احتمالا بهترین گزینه است؛ زیرا در این اثر به‌طور مختصر و مفید مهمترین و جدیدترین نظریات خود را بازگو می‌کند. البته نام کتاب کمی گمراه‌کننده است و در واقع برگرفته از عنوان فصل اول است و لذا همه مضامین متنوع این اثر را منعکس نمی‌کند. ببینیم در این اثر به چه مباحثی پرداخته شده است.

این کتاب در واقع یک مجموعه مقالات است و نه یک تالیف واحد و یک‌دست. هر کدام از فصول ده‌گانه آن یک مقاله مستقل بوده که اینک جناب سرل همه آنها را در این اثر خود یک‌جا گردآورده است. حوزه‌های اصلی پژوهش‌های سرل عبارتند از: فلسفه ذهن، فلسفه زبان و فلسفه اجتماع. ده فصل کتاب همه این سه حوزه را پوشش می‌دهند. مقاله اول، "فلسفه در قرن جدید"، علاوه بر این‌که پیش‌بینی سرل درباره سرنوشت فلسفه در قرن بیست و یکم است، به‌نوعی درآمدی است به کل رویکرد سرل در فلسفه و لذا می‌توان آن را به عنوان مقدمه سایر مقالات نیز به شمار آورد. او با توجه به وضعیت موجود، به‌ویژه پیشرفت علوم تجربی و طبیعی، پیش‌بینی می‌کند که در قرن جدید چه بر سر فلسفه خواهد آمد و این رشته به چه سمت و سویی خواهد رفت. از نظر سرل مهمترین ویژگی فلسفه‌ورزی در این دوران آن است که دیگر شکاکیت معرفت‌شناختی را در همه حوزه‌ها پشت سر گذاشته‌ایم. از این به بعد نقطه شروع فلسفه پاسخ به اشکالات شکاکیت نیست، بلکه اتکا به دانش فراوانی است که امروزه در اختیار داریم. با وجود این همه رشد دانش و آگاهی، جدی گرفتن شکاکیت موضع نامعقول و غیر قابل قبولی است.

از نظر سرل، شکاکیت معرفتی فلسفه را زمین‌گیر کرده بود. اما امروزه با رشد قابل‌توجه علم که باعث انباشت معرفتی زیادی شده است، دیگر شکاکیت معرفت‌شناختی از مرکز توجه فلسفه خارج شده و صرفا یک مسئله حاشیه‌ای به شمار می‌آید. با رشد چشمگیر معرفت علمی امروزه فرصتی عالی و منحصربه‌فرد برای فلسفه فراهم شده که می‌توان به‌طور نظام‌مند به آن پرداخت. فلسفه دیگر از شکاکیت آغاز نمی‌کند، بلکه از دانش قابل اعتمادی که درباره واقعیت داریم شروع می‌شود. اساسی‌ترین این دانش‌ها عبارتند از: نظریه اتمی ماده، نظریه تکامل زیست‌شناسی و واقعیت‌های عرفی مثل این‌که ما انسان‌ها موجوداتی آگاه هستیم و حالات ذهنی التفاتی داریم و نیز واقعیت‌های اجتماعی به‌وجود می‌آوریم. به باور سرل، فلسفه‌ای که مبتنی بر چنین اموری باشد، نظری، جامع، نظام‌مند و کلی خواهد بود.

عنوان فصل دوم از هر جهت گویاست: "هستی‌شناسی اجتماعی: برخی اصول اساسی". جای گرفتن این مقاله در این قسمت نشان می‌دهد که این مسئله برای سرل چقدر مهم و باارزش است و با عنوان کتاب هم نسبت خاصی دارد. سرل تصریح می‌کند که در قرن بیست و یکم احتیاج ما به فلسفه اجتماع بیش از پیش خواهد بود. لذا در این زمینه شاهد رشد مباحث خواهیم بود. تاکنون مسائل فلسفه اجتماع غالبا ذیل فلسفه سیاسی یا علوم اجتماعی بررسی می‌شدند، اما سرل تاکید می‌کند که باید شاخه جداگانه و مستقلی به نام فلسفه اجتماع داشته باشیم. همچنین از نظر او مهمترین مسئله در این حوزه، هستی‌شناسی واقعیت‌های اجتماعی است؛ یعنی اموری همچون مالکیت، فوتبال، ازدواج، دولت، پول، سکه، ارز و آن‌چه در حوالی میدان فردوسی تهران همه ایران را آشفته می‌کند، چگونه در جهانی که واقعیت‌های بنیادی آن مولکول‌ها و اتم‌ها هستند، واقعیت پیدا کرده‌اند؟ حل شدن این مسئله، مبنا و زمینه مباحث فلسفه سیاسی و علوم اجتماعی نیز هست. همچنین هستی‌شناسی واقعیت اجتماعی  سه حوزه فلسفه سیاسی، علوم اجتماعی و فلسفه اجتماع را به هم ربط می‌دهد و قدرت تبیین آنها را نسبت به امور اجتماعی و سیاسی بیشتر و بهتر می‌کند.

فصل سوم، چهارم، پنجم، هفتم و هشتم به مسائل اصلی فلسفه ذهن اختصاص دارد که به ترتیب فصول عبارتند از: آزمون تورینگ، استدلال اتاق چینی، شباهت مغز با رایانه دیجیتال، خود از منظر فلسفه و عصب‌زیست‌شناسی، دوگانه‌انگاری. سرل از جمله فیلسوفانی است که در حوزه فلسفه ذهن توجه زیادی به یافته‌های علمی جدید دارد. اهتمام او به علم در حدی است که با دانشمندان در آزمایشگاه‌های علمی حاضر می‌شود و همکاری می‌کند. از نظر او رابطه میان ذهن و بدن از طریق همکاری میان فیلسوفان و دانشمندان قابل حل است. به همین دلیل در سراسر این مقالات به یافته‌های علمی، به‌ویژه عصب‌زیست‌شناسی و علوم شناختی، برای حل مسائل استناد می‌کند.

فصل نهم به مسئله مشهور استنتاج "باید"از"هست" می‌پردازد. اگرچه این مسئله به حوزه فلسفه اخلاق مربوط می‌شود، اما سرل در این قسمت از نظریه افعال گفتاری هم برای حل آن استفاده می‌کند و لذا پای فلسفه زبان را برای ارائه پاسخ جدیدی به وسط می‌کشد. عنوان فصل آخر، "وحدت گزاره"، نیز به‌خوبی نشان می‌دهد که با مسئله‌ای در حوزه فلسفه زبان مواجهیم. سرل در آخرین فصل تلاش می‌کند به این پرسش پاسخ دهد: چگونه کثرتی از واژه‌ها وقتی کنار هم گرد می‌آیند، یک گزاره واحد می‌سازند؟ به عبارت دیگر، چگونه کثرت واژه‌ها به وحدت گزاره منتهی می‌شود؟

مسائلی که سرل در این کتاب به آنها پرداخته متعلق به سنت فلسفه تحلیلی هستند، اما در فصل ششم، "توهم پدیدارشناختی"، وارد چالش با یکی از مهم‌ترین و بنیادی‌ترین حوزه‌های فلسفه قاره‌ای می‌شود؛ پدیدارشناسی. سرل کتابی دارد با عنوان "قصدیت: جستاری در فلسفه ذهن". این کتاب درباره حیث التفاتی است که یکی از مهمترین و محوری‌ترین موضوعات جریان پدیدارشناسی هم هست. دیدگاه سرل درباره این موضوع مناقشات زیادی را برانگیخت، ازجمله اصحاب پدیدارشناسی، همانند هیوبرت دریفوس (1929-2017)، به دیدگاه او تاختند. آنها دیدگاه سرل را هوسرلی و از نوع هوسرل متقدم می‌دانند و از این منظر او را نقد کرده‌اند. ولی سرل نه‌تنها خود را هوسرلی نمی‌داند، بلکه با آن موضع کاملا مخالف است و در این مقاله همه این موارد را نشان می‌دهد. البته او در ضمن پاسخ به آن انتقادها، به‌طور کلی، به جریان پدیدارشناسی نیز اشکال وارد می‌سازد و آن را دچار مشکلات لاینحل و اساسی می‌داند.

هر کدام از فصول کتاب را می‌توان به‌طور مستقل خواند، اما بی‌ربط به یکدیگر نیستند. به‌ویژه، پیشنهاد می‌شود که ابتدا فصل اول مطالعه شود که به منزله زمینه و درآمدی برای همه مباحث فصول بعدی است و چگونگی مواجهه سرل با مسائل فلسفی را نشان می‌دهد. و نکته آخر این‌که مترجم ترجمه خوب، دقیق، روان و پاکیزه‌ای انجام داده و بدین وسیله از زحمت خواننده کاسته و بر لذت مطالعه او افزوده است.

 

*دکترای فلسفه

 

عناوین مرتبط

پربحث‌های اخیر

  1. برایان هوک: موضوع فرزندان مقامات ایران را بررسی می‌کنیم

  2. به بهانه شاپرک شجری‌زاده؛ پنج اشتباه درباره دختر خیابان انقلاب

  3. روحانی: در مقطع تحریم به طور طبیعی مردم با مشکلاتی مواجه هستند/ نمی‌‌توانیم بگوییم شرایط عادی است

  4. آیت‌الله نوری همدانی: «CFT» یک برنامه غربی، عربی و عبری است

  5. نمایندگان مجلس چقدر مهریه دادند و گرفتند؟   

  6. پمپئو: برنامه موشک ایران از کنترل خارج شده است!

  7. هافبک تیم ملی فوتبال ایران جام ملت‌های آسیا را از دست می‌دهد؟

  8. ۵۵ درصد صادرات ایران، پتروشیمی، صنایع فولادی و معدنی است

  9. معامله مسکن در بورس شدنی است؟

  10. پرس‌وجوی پیامکی، طرح دولت برای حذف فقر آموزشی

  11. سفیر ایران در تقلیس: گرجستان نقص قوانین خود را با برخوردهای خشونت‌آمیز جبران نکند

  12. آخر هفته تلویزیون؛ «خواستگاری» فخیم‌زاده، «سرب» کیمیایی و «مسافر ری» میرباقری شبکه‌های مختلف سیما

  13. جنگ استقلال با لشگر هماهنگ پدیده

  14. ترزا می: در انتخابات پارلمانی بعدی نامزد نمی‌شوم

  15. وکیلی در واکنش به اظهارات حجاریان: روحانی محصول حمایت اصلاح‌طلبان بود

  16. تغییر ساختار مغز کودکان با استفاده از تبلت

  17. حل جدول از زوال عقل پیشگیری نمی‌کند

  18. دیدار کی‌روش و شفر در هتل  

  19. زنگنه: بازگشت کارت سوخت جدی اما تصمیمی برای سهمیه‌بندی و قیمت بنزین گرفته نشده است/ خدا می‌داند میزان قاچاق چقدر است/ دستاورد ایران در اجلاس ۱۷۵ اوپک چه بود؟/

  20. زخمی شدن ۲ شهرک‌نشین در عملیات استشهادی یک فلسطینی

  21. مجوز حرفه‌ای‌گری استقلال در آسیا صادر شد

  22. استعفای مشاور نتانیاهو در پی متهم شدن به آزار جنسی

  23. خطر گازگرفتگی در کمین ویلاداران

  24. شکست و تحقیر رئال و آاس رم صعود کرده/ویکتوریا پلژن راهی لیگ اروپا شد

  25. سناتور آمریکایی: برجام پولی به ایران نداد/دارایی‌های خودشان را آزاد کردیم

پربحث‌های دیروز

  1. برای این عکس شما تیتر بزنید  

  2. از تزریق به ایرانیان در فرودگاه تفلیس تا دیپورت آنها به بهانه‌های واهی + عکس

  3. برایان هوک: موضوع فرزندان مقامات ایران را بررسی می‌کنیم

  4. به بهانه شاپرک شجری‌زاده؛ پنج اشتباه درباره دختر خیابان انقلاب

  5. کاهش قیمت لوازم خانگی از شنبه آینده + جزئیات

  6. بحران اقتصادی و گره‌زدن اقتصاد به برجام/ چه کسی مسوول وضعیت کنونی اقتصادی کشور است؟

  7. ضعیف‌ترین دوران وزارت خارجه ایران  

  8. پیشنهاد جدید بنزینی مجلس؛ سهمیه بنزین پول نقد می‎شود

  9. دولت نمی‌تواند یارانه نقدی را افزایش دهد یا نمی‌خواهد؟ + جدول

  10. هشدار رهبر انقلاب: همه حواسشان را جمع کنند؛ ممکن است برای سال ۹۸ نقشه کشیده باشند!/ مسئولان فریب زبان‌بازی دشمن را نخورند/ جوان‌ها و جریان‌های سیاسی میدان را برای دشمن آماده نکنند

  11. قاضی‌زاده خبر داد: ترک خدمت صدها نفر از نیروهای بازنشسته شاغل در نهادهای زیرنظر رهبر انقلاب

  12. راه‌اندازی گشت ویژه تعزیرات برای کنترل بازار شب یلدا/ علت گرانی پسته سرمازدگی است

  13. دلار ۹ هزار تومان شد

  14. دلار ۱۰۱۰۰ تومان شد/ احتمال ورود به کانال ۹ هزار تومان

  15. نامه نمایندگان اصفهان به "روحانی" درباره احیای زاینده‌ رود

  16. روحانی: در مقطع تحریم به طور طبیعی مردم با مشکلاتی مواجه هستند/ نمی‌‌توانیم بگوییم شرایط عادی است

  17. آقای روحانی، بجای ترساندن مردم، مشکلات اقتصادی را حل کنید

  18. ترامپ برای اروپا شمشیر را از رو بسته است

  19. ورود هواپیما به ایران تسهیل می‌شود/ نیاز کشور به ۵۰۰ فروند هواپیما

  20. آیت‌الله نوری همدانی: «CFT» یک برنامه غربی، عربی و عبری است

  21. واعظی: برخی مردم تا قیمت بالا میرود برای خرید هول می‌زنند/ دو یا سه هفته آینده SPV اجرایی می‌شود

  22. جدال ضرغامی و آشنا در توئیتر؛ زنونابین  

  23. توییت میرسلیم از زمان بر حق بودن FATF  

  24. آیت‌الله جنتی: دولت موانع تولید را به طور جدی رفع کند/ علت نابسامانی اوضاع کشور باید بررسی شود

  25. گرشاسبی از ایران رفت

پربحث‌های هفته

  1. چه کسی اسلام را نمی‌فهمد آقای روحانی!

  2. نظر شما در مورد افزایش قیمت خودرو چیست؟/ راهکار نجات صنعت خودرو چیست؟

  3. علی مطهری: حدس می‌زنم مردم هم موافق افزایش قیمت بنزین هستند!

  4. رئیسی: خدا رحم کرد من رئیس جمهور نشدم که دلار ۵ هزار تومان شود/ قالیباف نمی‌خواست کاندید شود/ مدعی حقوقدانی هستند، اما بین قاضی و دادستان فرق نمی گذارند

  5. تفریح لاکچری احمد خمینی  

  6. نگاهی به هزینه و فایده برجام

  7. برای این عکس شما تیتر بزنید  

  8. حیف از نام هنرمند که برای سلبریتی‌های بی‌سواد استفاده می‌شود   

  9. واکنش کاربران توییتر به افزایش قیمت خودرو/ مالک ایران خودرو و سایپا کیست؟/ وقتی وزیر هم بی‌خبر است!/ سلام به پراید ۴۰ میلیونی و دست‌های پشت پرده

  10. مثل «لیلا حاتمی» نباشیم!

  11. وعده ارزانی ۲۰ درصدی با FATF، پس از گرانی ۲۰۰ درصدی با برجام!

  12. کسی که الفبای اقتصاد را خوانده باشد، می‌داند که این راه حتی به ترکستان هم نمی‌رود!

  13. عامل آتش زدن مردم در پارکها دستگیر شد+ فیلم

  14. مشاور نوبخت: مشکلات اقتصاد ایران، داخلی است نه سیاست خارجی/ باید از نفت فاصله بگیریم و پایه‌های مالیاتی را افزایش دهیم/ چون می‌دانند وابسته‌ایم، تحریم می‌کنند

  15. تست موشک بالستیک تائید شد/ پاسخ سردار حاجی‌زاده به واکنش آمریکایی‌ها

  16. راهکارهای یک نماینده به جای افزایش حقوق کارمندان دولت

  17. روحانی: سال آینده به دلیل تحریم‌ها با مشکلاتی روبه رو خواهیم شد/ اشکال ما این است که فرصت‌ها را می‌سوزانیم

  18. حرف های یک مهندس برق مملکت

  19. چرا همیشه کارگران، یک بار هم به مدیران و مسئولان حقوق ندهید

  20. یادداشت حسین شریعتمداری/ فقط روماتیسم را می‌شناسم!

  21. ایران خودرو لیاقت حمایت ندارد  

  22. خودروسازان قیمت‌ها را افزایش دادند؛ سازمان حمایت هنوز مشغول محاسبه است

  23. چند نکته در مورد بازار خودرو

  24. از تزریق به ایرانیان در فرودگاه تفلیس تا دیپورت آنها به بهانه‌های واهی + عکس

  25. ۵۰ درصد مجلس به دنبال سقوط نظام هستند!  

آخرین عناوین