سپینو-مگنت

موانع اقتصادی دولت - ملت سازی در جمهوری اسلامی ایران

محمد فرودی، گروه تعاملی الف،   3970104021 ۷ نظر، ۷ در صف انتشار و ۲ تکراری یا غیرقابل انتشار
موانع اقتصادی دولت - ملت سازی در جمهوری اسلامی ایران

اگرچه در باب دولت - ملت سازی نظرات مختلفی وجود داشته و حدود مشخصی برای آن ترسیم نشده است اما حائذ اهمیت است که این اصطلاح پس از شکل گیری دولت های مدرن و در بررسی روابط میان دول، مطرح شده و حال حاضر اشاره به فرآیندی دارد که تحت عنوان آن یک همپیوندی در ارتباط ساختارهای موجود حاکمیتی با فضای اجتماعی در درون مرزهای سیاسی مشخصی شکل می گیرد. فرآیندی که بر اساس آن دولت ها صرف دارا بودن یک ساختار قدرت برای اعمال اقتدار در درون خود نیست که به این تعبیر خواهند رسید بلکه قالب یابی پیوسته ای است که ضمن مشروعیت بخشی به اعمال اقتدار دولت بر جامعه به یک دولت در برابر سایر دول هویت متمایزی داده و راهبرنده آن در سیاست های داخلی و تعاملات بین المللی خواهد بود.

در فرآیند دولت ملت سازی ساختار های سیاسی و اجتماعی به گونه ای شکل می گیرند و رشد می کنند که تامین کننده نیازهای متقابل هستند. در چنین مناسباتی به طور طبیعی ساختارهای سیاسی اقتصادی و اجتماعی منسجم، قدرتمند، پویا. کارآمد، توسعه گرا در وابستگی متقابل با یکدیگر شکل خواهند گرفت که بستر سازتوسعه پایدار و واقعی هستند. ایران نیز به عنوان دولتی در مسیر مدرنیته از زمان روی کار آمدن پهلوی اول تا حال حاضر سعی در شکل دهی یک دولت - ملت به عنوان بستری برای توسعه داشته که با وجود کم و بیش توفیقاتی هنوز با نمونه ی موفق آن در دولت های اروپایی فاصله دارد. در جمهوری اسلامی نیز به مثابه رژیم پهلوی در طی این مسیر اقدامات مختلفی صورت یافته، اما به دلیل موانعی چند، از حرکت باز ایستاده یا کند شده است.

دولت ملت سازی بخصوص برای امروز ایران، که در ابتدای طی راه مدرنیته است دارای موانع متعددیست، موانعی که یک پای آن در تحولات بین المللی و روند جهانی شدن و گسترش ارتباطات و همچنین تعبیرات جدید از دولت های چند پاره ی ایالتیست و یک پای آن در شرایط فرهنگی، اقتصادی، اجتماعی و سیاسی داخلی ایران. اگرچه در بررسی این موانع پرداختن به تحولات بین المللی و شرایط داخلی کشورها دارای اهمیت فراوان است اما در این مطلب کوتاه سعی به پرداختن به شرایط اقتصادی داخلی ایران به عنوان مهمترین عامل که در دولت ملت سازی هم دارای نقش ایجابی و هم نقش سلبیست، می شود. در باب اهمیت نقش عوامل اقتصادی همین بس که تجربه ی کشورهای صنعتی اروپا نشان می دهد ریشه ی دولت ملت سازی در اروپا تغییر ساختار سنتی اقتصاد و جداشدن از زمین و رفتن به سوی اقتصادی تجاری و سوداگری در قرن ۱۶ تا ۱۸ میلادی است. تغییر ساختاری که منجر به قدرت بخشی به بورژوازی شد. طبقه ی اجتماعی که تبلور آن را می توان در نقش این طبقه در وقوع انقلاب کبیر فرانسه مشاهده کرد که زمینه ساز تحولات عظیم اقتصادی، اجتماعی و سیاسی بسیاری بعد از خود شد.

دولت ایران نیز چه در دوره ی پهلوی و چه جمهوری اسلامی با موانع اقتصادی گوناگونی مواجه بوده که اگر بخواهیم آنها را برشماریم می توان به ضعف طبقه ی متوسط اجتماعی به عنوان پیش برندگان دولت ملت سازی و فعالیت های اقتصادی، نوع تعاملات سنتی قدرت سیاسی و اقتصاد و همچنین ترکیب رانتی اقتصاد ایران اشاره کرد. عوامل و موانعی که نمی توان آنان را از یکدیگر جدا نمود چرا که در یک چرخه در کنار هم، یکدیگر را تقویت می کنند. این چرخه ی پیوسته ضمن تقویت یکدیگر به عنوان موانع دولت ملت سازی و پس از آن، توسعه عمل می کنند. اینان همچنین در باز تولید شرایط فعلی و دامن زدن به فساد سیستماتیک امروز نیز دارای نقش کلیدی هستند. در ذیل به هر از این موانع به صورت مجزا و کوتاه پرداخته می شود.

ضعف طبقه متوسط؛ این طبقه ی اجتماعی به دلیل شرایط خود بیشترین امکان دخالت و بیشترین حساسیت را نسبت به تحولات دارد که این مسئله منجر می شود تا مهمترین حامل تحولات سیاسی و اجتماعی توسعه گرا و تاثیر گذار ترین نیروی دولت ملت سازی باشد. اما در ایران و پس از انقلاب اسلامی که شاید نظام جدید داعیه ی تقویت این طبقه ی اجتماعی را نیز نداشت، در مسیر کاهش شکاف اقتصادی به عنوان یکی از آرمان های اساسی خود، به جهت عدم برنامه ی منسجم و نگاه واقع بینانه به پدیده ی روبرو، نتنها در کاهش شکاف ناتوان بوده بلکه با شکل دهی به یک فقر پویا از ایجاد یک طبقه ی متوسط قوی نیز جلوگیری کرده است.

نوع سنتی تعامل سیاست و اقتصاد؛ وجود زمینه های فرهنگی چون فرهنگ سیاسی آمریت، مطلق نگری و همچنین تمرکز قدرت در ساختار حکومت که در طول تاریخ ایران معاصر جاریست منجر به آن شده تا حضور نیروهای نظامی در این عرصه افزایش یافته و نسبت به اقتصاد که پیش برندگان آن نیروهای خصوصی هستند و جدا از ساختار قدرت حاکم، یک نگاه حاشیه ای شود. همچنین ضمن بی توجه ای به توسعه به واگذاری های فعالیت های اقتصادی به چشم از دست دادن قدرت نگریسته شود. به همین جهت قدرت متمرکز که خاص حکومت های سنتی است از واگذاری فعالیت های اقتصادی که ابزار قدرتش نیز محسوب می شوند امتناع کرده و در صورت آنکه به جهت فشارها بخواهد واگذاری صورت دهد تلاشش بر دور زدن این فعالیت یا واگذاری به نیروهای خصوصی وابسته به خود بوده که نتیجه اش می شود پروش حامیان فاسد اقتصادی وابسته به قدرت.

ساختار اقتصادی رانتیری؛ دسترسی به درآمدهای نفتی باعث به وجود آمدن نوع تعاملی میان حکومت و جامعه و به وجود آمدن نوع حکومتی می شود که در اصطلاح به دولت های رانتیر مشهور است. این نوع دولت ها به فعالیت های اقتصادی نیز شکل خاص خود را می دهند، بدین صورت که دولت ها بخصوص آنها که توسعه گرایی در بتن شان رسوخ نکرده به دلیل دارا بودن درآمد نفتی و عدم وابستگی به مالیات جامعه، از اجتماع خود مستقل شده و به آنها پاسخگو نمی باشند. همچنین با کوتاه مدت نگری و اتکا به واردات بی حساب، همچون دولت ایران منجر به تضعیف نیروهای مولد اقتصادی می شوند.در مورد ایران باید گفت تولید و صادرات نفت که می توانست منجر به انباشت سرمایه و رشد بورژوازی شود ماهیت اقتصاد را تک محصولی کرده و درآمدهای نفتی را نه تنها در خدمت ساختار اقتصادی قرار نداد: بلکه با حاکم شدن فضای سیاست زده بر صنعت نفت عموما در جهت مقابل و متضاد نیرو های اقتصادی فعالیت کرد.

یه طور کلی در فرآیند دولت ملت سازی نفت موجب به وجود آوردن دو مسئله شد یکی تقویت و تثبیت قدرت سنتی گذشته در دستان دولت و دوم به تضعیف بنیه اقتصادی بافت اجتماعی و وابسته کردن جامعه به دولت.

*محقق در حوزه ی مطالعات توسعه

الف را در شبکه‌های اجتماعی دنبال کنید

وب‌گردی

دیدگاه کاربران

ناشناس۲۸۲۵۸۴۱۰:۳۷:۳۷ ۱۳۹۷/۱/۴
عکس چه ربطی به متن داشت
ناشناس۲۸۲۶۷۰۱۲:۴۰:۵۴ ۱۳۹۷/۱/۴
عکس تزئینی است!!!!!
ناشناس۲۸۲۵۸۶۱۰:۴۲:۰۲ ۱۳۹۷/۱/۴
جناب آقای محمد فرودی! حکومت بدبنال ملت سازی نیست بلکه بدنبال امت سازی است شما هنوز سیاستهای کلان نظام را نمی دانید
محسن۲۸۲۶۱۲۱۱:۲۰:۳۴ ۱۳۹۷/۱/۴
مردم ایران هرگز یک ملت نخواهند شد مهمترین مانع ملت شدن مردم ایران نه اقتصاد بلکه نظام اعتقادی کشور هست چون مبنای حکومت در ایران دین اسلام هست و نظام ایران یک نظام عقیدتی و از طرفی مردم نیز دارای اعتقادات متفاوت در مذهب و فرقه ها هستند جمع این مردم کار بسیار دشواری هست و همچنین بزرگترین اقلیت مذهبی کشور اقلیت قومی نیز هستند که همگرایی ملی را بسیار دشوار می کند به عنوان مثال در برخی کشورهای عربی اگر چه تفاوت مذهبی وجود دارد اما نژاد و قومیت مشترک هست و آنها فارغ از مذهب در سایر شاخص ها وجوه مشترک دارند اما در ایران نه تنها اختلاف اعتقادی هست بلکه تفاوت های قومی و نژادی باعث شده وجوه اشتراکی چندانی بین مردم نباشد .
ناشناس۲۸۲۶۲۳۱۱:۳۵:۵۳ ۱۳۹۷/۱/۴
ببخشید مناسبت این عکس چی بود؟
ناشناس۲۸۲۶۲۴۱۱:۳۶:۴۲ ۱۳۹۷/۱/۴
فلسفه عکس انتخاب شده با مطلب مقاله چیست؟؟؟؟؟؟
محمد۲۸۲۶۳۱۱۱:۵۲:۲۷ ۱۳۹۷/۱/۴
ببخشید مطلب رو کامل خوندم متوجه ربط عکس و محتوای مطالب نشدم.
بانک آیندهطاقچه

پربحث‌های امروز

  1. مصوبه‌ای برای نخبه کشی دانش‌آموزان /مخالفت گسترده با تأثیر قطعی 30 درصدی سوابق تحصیلی در کنکور

  2. ترامپ خطاب به روحانی: هرگز آمریکا را تهدید نکن

  3. ابعاد یک ماجرای بسیار افتخارآمیز

  4. توطئه خطرناک نومحافظه کاران آمریکا علیه ایران

  5. سیف تا آخر هفته می‌رود؟ / اسامی جایگزین‌های احتمالی

  6. سید عباس موسویان میهمان ویژه الف/ سؤالات خود را درباره بانکداری اسلامی و بدون ربا از او بپرسید

  7. روحانی: باید بکوشیم تا مردم نسبت به آینده، هیچگونه نگرانی نداشته باشند/ دولت همچنان پای وعده‌های خود ایستاده است

  8. ترامپ پاسخ تهدید روحانی را داد  

  9. عقبایی در واکنش به طرح آخوندی: تعزیراتی کردن اجاره مسکن جواب نمی‎دهد/افزایش ۱۰درصد ضمانت اجرا ندارد

  10. نهاوندیان: اینکه دهن به دهن بدون مبنا نرخ ارز را بالا ببریم، درست نیست

  11. پمپئو: در صورت تغییر رفتار ایران با این کشور مذاکره می‌کنیم/ یک‌سوم ایرانیان زیر خط فقر هستند/ فشار حداکثری اقتصادی بر ایران وارد می‌کنیم

  12. مهران مدیری برای ساختن فیلم وام گرفت و خانه اش را وثیقه گذاشت  

  13. آخوندی: بنگاه‌های بزرگ اروپا ریسک رویارویی با آمریکا را نمیپذیرند و قطعا یکی یکی از ایران می‌روند

  14. راز تغییر موضع ۱۸۰ درجه‌ای آخوندی در تعیین سقف اجاره مسکن چیست؟

  15. بطحایی: از والدینی که کارنامه فرزندشان را گروکشی کردند عذرخواهی می‌کنم/ حل مشکل دوپینگ کنکور

  16. سه راهکار دیده بان شفافیت و عدالت برای حل بحران مسکن/ اختصاص بیش از یک‌سوم درآمد خانوار برای مسکن و 31 سال انتظار برای صاحب‌خانه شدن/ افزایش چشمگیر تعداد خانه‌های خالی

  17. سکه همچنان در مسیر صعود؛ قیمت ۳ میلیون و ۳۴۵ هزار تومان + قیمت ارز

  18. ظریف: منتظر تصمیم نظام درباره بسته پیشنهادی اروپا هستیم

  19. تیتر «وطن امروز» و «کیهان» در واکنش به صحبت‌های دیروز روحانی  

  20. آخرین مهلت دسترسی «هاتگرام» و «طلاگرام» به تلگرام

  21. ابتکار: از ظریف بابت انتخاب دومین سفیر خانم تشکر می‌کنم/ سومین سفیر زن معرفی خواهد شد

  22. وزیر بهداشت: با کمبود برخی داروهای بیماران خاص مواجه هستیم

  23. پرونده قیمت بنزین در آینده باز است

  24. مدرنیته علیه مرجعیت

  25. هشدار رئیس سابق سازمان انرژی اتمی درباره احتمال بازید از مراکز نظامی

پربحث‌های دیروز

  1. عروسی لاکچری پسر آقای سفیر ایران با مدل ایرانی +عکس

  2. روحانی: آقای ترامپ با دم شیر بازی نکن/ سخن گفتن با آمریکا معنایی جز تسلیم و پایان دستاوردها ندارد/ تنگه‌های زیادی داریم؛هرمز فقط یکی از آنهاست/ انبار کالاهای اساسی ما از همیشه بیشتر است

  3. کریمی قدوسی در گفتگو با الف: دوتابعیتی‌ها چه چیزی را تکذیب می‌کنند/ فرشچی دو تابعیتی است/ معاون وزارت بهداشت هم تابعیت فرانسه داشت

  4. واکنش‌ها به صحبت‌های احسان علیخانی در مورد دریافت تسهیلات از ثامن‌الحجج/ «پیشنهاد راه‌اندازی کمپین» و «شخصیت رشیدپورِ قاتل اهلی در حالا خورشید»

  5. ازدواج موقت، راهی که داریم اما استفاده نمی کنیم

  6. توکلی: ژن خوب عامل تخصیص ارز نیست/ دولت در اختلالات اخیر بازار ارز مقصر بود/ ارز امانتی در دست بانک مرکزی بود که برخی در آن خیانت کردند

  7. چطور "پراید" مشتری دارد؛ "مرغ" ندارد؟!

  8. جزئیاتی جدید از توزیع رانت در واردات خودرو؛ حمایت ویژه «وزیر صنعت» از یک واردکننده + سند

  9. پورابراهیمی: عدم تمکین مجدد دولت درباره افزایش حقوق کارکنان با اعتراضات گسترده مواجه شده است

  10. سازمان هواپیمایی: هواپیما مجاز است با ایراد پرواز کند

  11. چند سوال جدی درباره سینمای کمدی امروز

  12. مذاکره ایران با اروپایی ها، بازگشت تحریم ها و سرانجام برجام/دولت باید سیاست چند جانبه‌ در پیش بگیرد

  13. عارف: همه ما باید پلی برای جوان شدن مدیریت اجرایی خسته کشور باشیم/ کشورداری سلیقه‌ای مانع پیشرفت شده است

  14. سازمان بهشت‌زهرا: به هر شهروند تهرانی یک قبر رایگان می‌دهیم

  15. آیت‌الله خاتمی: بالارفتن قیمت‌ها تحلیل اقتصادی ندارد بلکه منشأ روانی دارد/ هرکس دل مردم را خالی کند، کار دشمن را انجام داده است

  16. ماجرای عکس حاشیه ساز مجمع/ روایت عجیب از دخالت خانواده وزیر سابق در تصمیم گیری های وزارتخانه/ شگفتی بی‌بی‌سی از محبوبیت رهبر انقلاب در عراق/ آخرین گمانه زنی ها درباره تغییرات کابینه

  17. سکه بازهم رکورد زد/ قیمت حال حاضر؛ ۳ میلیون و ۲۴۵ هزار تومان

  18. لاریجانی: دشمنان به دنبال ایجاد فضای ریاضتی برای اقتصاد ایران هستند/ در دوره بسیار حساس از تاریخ انقلاب قرار داریم

  19. ادامه تغییر ساعت کار کارمندان تا ۱۰ روز دیگر

  20. پوری‎حسینی: حتی یک مورد فساد در سازمان خصوصی‎سازی نداریم

  21. آذری جهرمی: منتظر اقدام دادستانی برای رفع فیلتر توییتر هستیم/ باید از مسئول فیلترینگ قول گرفت که اینستاگرام فیلتر نشود

  22. گران‌ترین و ارزان‌ترین ‎بنزین در کدام کشورهاست  

  23. نام پنچ مدیر سازمان محیط زیست در لیست 100 نفره 2 تابعیتی ها/جاسوسی از اسکله ها و ترددهای سپاه

  24. توضیحات «وزیر صنعت» درباره تخلفات ثبت سفارش خودرو

  25. مستند جنجالی «خیلی محرمانه» منتشر شد

پربحث‌های هفته

  1. مصوبه‌ای برای نخبه کشی دانش‌آموزان /مخالفت گسترده با تأثیر قطعی 30 درصدی سوابق تحصیلی در کنکور

  2. عروسی لاکچری پسر آقای سفیر ایران با مدل ایرانی +عکس

  3. ترامپ خطاب به روحانی: هرگز آمریکا را تهدید نکن

  4. روحانی: آقای ترامپ با دم شیر بازی نکن/ سخن گفتن با آمریکا معنایی جز تسلیم و پایان دستاوردها ندارد/ تنگه‌های زیادی داریم؛هرمز فقط یکی از آنهاست/ انبار کالاهای اساسی ما از همیشه بیشتر است

  5. آدرس غلط به مردم ندهید/ مشکل اقتصادی را چه کسی باید حل کند؟

  6. اعتراضات مردم عراق و توطئه علیه ایران

  7. کریمی قدوسی در گفتگو با الف: دوتابعیتی‌ها چه چیزی را تکذیب می‌کنند/ فرشچی دو تابعیتی است/ معاون وزارت بهداشت هم تابعیت فرانسه داشت

  8. معلمان درباره حذفیات فیش حقوقی چه می‌گویند؟

  9. رانت ارز مسافرتی به زودی پایان می‌‌یابد؟/ تعیین ارز مسافرتی براساس نرخ بازار ثانویه

  10. «مریم رجوی» به دام کلاه سفیدها افتاد

  11. حذف خاتمی برای بقا به سبک حجاریان

  12. واکنش شدید اللحن واعظی به درخواست برخی اصلاح‌طلبان برای استعفای روحانی

  13. صنعت برق کشور و چند نکته

  14. دریافت‌های میلیاردی دو مجری تلویزیون از موسسه ثامن‌الحجج

  15. ابعاد یک ماجرای بسیار افتخارآمیز

  16. اولویت‌‌ها در جنگ اقتصادی/ مقابله مدبرانه و هوشمندانه با کارزار اقتصادی دشمن چگونه است؟

  17. توطئه خطرناک نومحافظه کاران آمریکا علیه ایران

  18. واکنش‌ها به صحبت‌های احسان علیخانی در مورد دریافت تسهیلات از ثامن‌الحجج/ «پیشنهاد راه‌اندازی کمپین» و «شخصیت رشیدپورِ قاتل اهلی در حالا خورشید»

  19. ۲ وارد کننده خودرو رسما درخواست «رانت» کرده‎اند + سند

  20. سیف تا آخر هفته می‌رود؟ / اسامی جایگزین‌های احتمالی

  21. سید عباس موسویان میهمان ویژه الف/ سؤالات خود را درباره بانکداری اسلامی و بدون ربا از او بپرسید

  22. اولتیماتوم دادستان کل کشور به سیف: ظرف ۴۸ ساعت باید لیست کامل گیرندگان ارز دولتی تحویل داده شود/ ۱۴ هزار نفر ارز ۴۲۰۰ تومانی گرفته و چپه کردند/ بابک زنجانی اعدام خواهد شد

  23. نحوه زندگی روحانی در پاستور/ نظر ناطق نوری درباره مذاکره با ترامپ/ زمزمه تقویت پروژه عبور اصلاح طلبان/سوال کیهان از علی مطهری/ جهانگیری خواهان تغییر کدام اعضای کابینه است؟

  24. نظر علی مطهری در مورد پخش تصاویر رئیس‌جمهور کرواسی در فینال/ حس مادرانه بود

  25. توضیحات احسان علیخانی درباره شایعات اخیر +فیلم  

آخرین عناوین