«رهنمای طریق»
(پرسشهایی برای زندگی بهتر از محضر استاد محمدعلی جاودان)
نویسنده: محمدعلی جاودان
ناشر: مطیع، قم، چاپ دوم 1396
گردآورنده: موسسه ایمان ماندگار
۵۶۰ صفحه، 22500تومان
****
در کوچهپسکوچههای خیابان شهید مصطفی خمینی تهران، در نزدیکی چهارراه سیروس، عالمی زندگی میکند که در سالهای اخیر، پس از درگذشت علمایی چون آیتالله حقشناس، علامه عسکری و آیتالله مجتبی تهرانی، نامش بیش از پیش شهرت یافتهاست و محل رجوع مومنین تهران است.
آیتالله جاودان، متولد ۱۳۲۴ هجری شمسی، نوه مرحوم شیخ مرتضی زاهد از علمای سابق شهر تهران است که عمری با زهد و تقوا زندگی کرد. محل سکونت ایشان هم اکنون طبقه فوقانی حسینیهای است که قبلاً خانه مرحوم شیخ مرتضی بوده و اکنون هم آن حسینیه بنام همان مرحوم است.
استاد جاودان در فقه از محضر اساتیدی چون آقایان مجتبی تهرانی و محمد تقی شریعتمدار و در فلسفه از محضر آیتالله مصطفوی و شیخ مهدی حائری یزدی بهره برده است و به گفته خودشان، تمام عمرشان جز سالی که به بیماری سپری شد، مشغول درس و مباحثه بودهاند. اما اساتید اصلی ایشان که آقای جاودان به شاگردی آنان مشهور است، یکی مرحوم آیتالله حقشناس بود که علاوه بر درس اصول فقه، از ایشان اخلاق و معنویت آموخت و یکی مرحوم علامه سید مرتضی عسکری بود که در مباحث اعتقادی و نیز تاریخ اسلام از محضر ایشان فراوان استفاده کرد.
سال ۱۳۸۷ بود که سایت ایشان توسط دوستان و ارادتمندانشان راهاندازی شد (javedan.ir) و بخشی در سایت برای پرسش از معظمله در سایت قرار داده شد و از همان زمان سوالات متعددی از ایشان در مورد مسائل مختلف پرسیده شد. ایشان هم با حوصله و دقت پاسخ سوالات را میدادند و در سایت هم منتشر میشد. موسسه ایمان ماندگار که یکی از وظایفش نشر آثار استاد جاودان است، تصمیم گرفت که این سوالات را گلچین کند و در قالب یک کتاب عرضه کند.
متن کتاب «رهنمای طریق؛ پرسشهایی برای زندگی بهتر از محضر استاد محمدعلی جاودان»، تماماً پرسشهای مردم و پاسخهای آیتالله جاودان است که موضوعبندی شدهاست. در پاورقی هم سعی شده تا تمام پاسخهای معظمله مستند به آیات و احادیث باشد. همچنین اگر استاد در مطلبی به کتابی ارجاع دادند، مشخصات کتاب در پاورقی ذکر شده و اگر مثلاً به دعا یا عمل خاصی در مفاتیح ارجاع دادند، در پاورقی آن عمل بهصورت مشروح آمده تا خواننده برای استفاده از کتاب، راحتتر باشد. ضمناً در پاورقی علاوه بر آیات و احادیث، ترجمه آنها هم آمدهاست.
کتاب در ۱۲ بخش است و تقریباً تمام موضوعاتی که باید از یک عالم دینیِ آگاه به مسائل اجتماعی پرسیده شود، در کتاب گنجانده شدهاست:
• پرسشهای اخلاقی: آثار واجبات و محرمات، کیفیت مستحبات و مسائل متفرقه اخلاقی
• پرسشهای عبادی: نماز، نماز شب، زیارت عاشورا (دستور خاصی که از آقای حقشناس برای زیارت عاشورا رسیدهاست)، ذکر و مسائل مربوط به زیارت ائمه و امامزادگان
• مشاورههای تحصیلی برای طلاب و دانشجویان
• مشاورههای مطالعاتی در حوزه دین، تاریخ معاصر و مطالعات متفرقه
• پرسشهای اعتقادی نظیر توحید، نبوت، اهل بیت، ولایت فقیه و قیامت
• پرسشهای قرآنی و پاسخ به برخی شبهات قرآنی
• پرسشهای تاریخی خصوصاً پیرامون صدر اسلام
• مشاورههای ازدواج: ارتباطهای قبل از ازدواج، مشاورههای مربوط به خواهران، مشاورههای مربوط به برادران، ازدواج موقت و مسائل متفرقه پیرامون ازدواج
• مسائل خانواده از جمله ارتباط بین زوجین و ارتباط بین اعضای خانواده
• پرسشهای روایی
• مسائل فرهنگی
• توصیههای استاد در امور مادی و معنوی
شاید بتوان گفت که کتاب «رهنمای طریق» آینهای تمامنما از اندیشهها و اعتقادات آیتالله جاودان است و احتمالاً به همین دلیل است که در آغاز کتاب، قبل از پرسشها و پاسخها، زندگینامه معظمله به قلم خودشان آمدهاست. امام سجاد علیهالسلام در حدیثی شریف فرمودند: «هر کس عالم و حکیمی نداشته باشد که او را ارشاد کند هلاک میشود.» اگر کسی آقای جاودان را واقعاً مرشدی خبیر و با تقوا بداند، با خواندن این کتاب، میتواند بفهمد که راه پیشنهادی استاد جاودان برای داشتن یک زندگی خوب و نیز سلوک معنوی چیست.
ایشان به تبع استادشان مرحوم حقشناس و سایر اساتید اخلاق به نماز اهمیت خیلی زیادی میدهند و تاکید میکنند که نماز باید صحیح و اول وقت خوانده شود. در مورد مسائل و مشکلاتی هم که از ایشان سوال میشود، نوعاً یک جواب مشترک در میان پاسخها یافت میشود: نماز صحیح و اول وقت، توسل به امام زمان علیهالسلام و استغفار و توبه.
همچنین ایشان به تقوا و پاکی از هر گناه، اهتمام ویژهای دارند و در پاسخهایشان این مسئله بهخوبی دیده میشود. راه حلی که استاد برای مسائل مختلف ارائه میدهد باید از جوانب مختلف سنجیده شود که مبادا با کار خلاف شرعی همراه شود. اگر کسی از ایشان برای حاجت مهمی راهنمایی بخواهد، استاد، فرد حاجتمند را توصیه به چله زیارت عاشورا با دستور آیتالله حقشناس میکنند.
در مسائل مربوط به تاریخ اسلام و معارف اسلامی، شیوه ایشان مشابه علامه عسکری است. تحلیل موشکافانه تاریخ و احتجاج به کتابهای معتبر اهل سنت، برای اثبات مدعاهای شیعه، در نهایت انصاف و احترام به مقدسات اهل سنت. در همین زمینه خودشان در زندگینامه خود که در ابتدای کتاب هم آمده، مینویسند: «اسلام و تشیعی را که ایشان (علامه عسکری) می شناخت و درس میداد، اسلام و تشیعی کاملاً معقول بود و همه چیزش بر پایه دلیلِ استوار قرار داشت و قابل عرضه در عالم بود و در آن، نه جشن نُهم ربیع بود، و نه قمهزنی جزء اصول دین قرار داشت و من همیشه از این نعمت شکرگزار هستم. تا آخر عمر مبارک علامه همیشه با ایشان همراه بودم.»
در مسائل مربوط به روانشناسی، ایشان به دکتر گلزاری ارجاع میدهند و در مسائل مربوط به تاریخ مشروطه، ایشان کتب مرحوم ابوالحسنی منذر را معرفی میکنند. در سیاست و فلسفه، معظمله ارادات زیادی به علامه مصباح یزدی دارند و همواره از ایشان تجلیل میکنند. آیتالله جاودان یک عالم انقلابی است و ضمن دفاع از اصل ولایت فقیه، دیگران را سفارش به تبعیت از رهبری و همچنین دعا برای سلامتشان میکند. فارغ از مسائل محتوایی، کتاب «رهنمای طریق» از لحاظ شکل و ساختار هم کتابی بسیار خوب است. بجز ارجاعات خوبی که پیشتر بدانها اشاره شد، کتاب، نمایههای مفیدی هم دارد. نمایه آیات، نمایه اعلام و نمایه کتابها، نمایههایی هستند که در انتهای کتاب آمدهاست و کار پژوهشگر را آسان میکند.
شنیدههای موثق حاکی از آن است که این کتاب بدست مقام معظم رهبری هم رسیدهاست و ایشان ضمن مطالعه این کتاب، آن را مورد تحسین جدی قرار دادهاند که ان شاء الله خبر مربوط به این قضیه بعداً از مبادی رسمی منتشر خواهد شد.