تامین مالی، چالشی بزرگ فراروی وزارت نیرو

سید جواد سید پور، گروه تعاملی الف،   3960716018
تامین مالی، چالشی بزرگ فراروی وزارت نیرو

می توان از تأمین مالی به عنوان یکی از بزرگترین چالش های فراروی وزارت نیرو و اردکانیان به عنوان یکی از گزینه های پیشنهادی دولت برای تصدی پست وزیر نیرو نام برد.

مرداد ماه سال 1392 مهندس چیت‌چیان در صحن مجلس اصلی‌ترین چالش وزارت نیرو را وضعیت اقتصادی و کمبود منابع مالی معرفی کرد. به گفته وی در نتیجه کمبود منابع مالی، حتی در صورت اضافه نشدن طرحهای جدید، میانگین دوره اجرای طرحهای وزارت نیرو 30 سال طول خواهد کشید. بررسی وضعیت کنونی شرایط تامین مالی طرحهای وزارت نیرو از محل بودجه عمرانی، شرایط بهتری را نسبت به گذشته نشان نمی‌دهد. با توجه به تداوم شرایط رکود اقتصادی، امکان تامین نیازهای مالی طرح ها با رویکردهای کنونی، عملا ناممکن است. گذشته از آثار تورمی این سرمایه‌‌گذاریهای به بهره‌برداری نرسیده، منافع از دست رفته این طرحها و سپری شدن بخش قابل توجهی از عمر مفید آن ها، حتی قبل از آغاز بهره‌برداری، زیان بار بودن این رویکرد را بیش از پیش نمایان کرده است.

راهکاری که به ویژه از سال 1394 برای جبران کمبود منابع عمومی بکار گرفته شده است، استفاده از اوراق بدهی مدت دار، بجای وجوه نقد بوده است. اوراق مشارکت و اسناد خرانه اسلامی با سررسیدهای یک تا چهارساله، علاوه بر تحمیل هزینه‌های مالی به طرحها و در نتیجه افزایش هزینه‌ تمام شده خدمات آنها، با به تعویق انداختن تعهدات مالی، وزارت نیرو را با کوهی از تعهدات انباشته در سال های بعد رو به رو کرده است.

تلاش ها در حوزه جلب منابع مالی خارجی -در قالب تسهیلات فاینانس و سرمایه‌گذاری مستقیم خارجی- نیز به رغم وجود پتانسیل های مناسب برای سرمایه‌گذاران خارجی، در عمل به دلیل محدودیت های سیاسی کشور، ریسک بالای سرمایه‌گذاری و فضای نامناسب کسب و کار، تنها منجر به تعداد معدودی قرارداد در قالب فاینانس خارجی با استفاده از خط اعتباری کشور چین شده است. حتی با وجود ایجاد مشوق هایی چون خرید تضمینی انرژی های تجدید پذیر و آب، موفقیت های درخوری در زمینه سرمایه‌گذاری خارجی بدست نیامده است.

بررسی سرمایه‌گذاری‌های انجام شده داخلی در طرحهای زیربنایی وزارت نیرو نشان می‌دهد که در طرحهای آب و فاضلاب و همچنین تولید برق حرارتی، به لطف ایجاد زیرساختهای قانونی و تامین منابع مالی جهت خرید تضمینی محصول، اقدامات قابل توجهی انجام شده اند. بر اساس اطلاعات منتشر شده از سوی وزارت نیرو(گزارش عملکرد دولت یازدهم)، در دولت یازدهم ارزش قراردادهای خرید تضمینی در بخش برق 10.5 میلیارد دلار و در طرحهای آب و فاضلاب 62 هزار میلیارد ریال بوده است که عملکرد خوبی را نشان می‌دهد. اما حتی در این حوزه نیز به علت شکاف فزاینده میان تعرفه‌های آب و برق با هزینه تمام شده آنها، تامین منابع مالی جهت ایفای تعهدات شرکتهای وزارت نیرو در مقابل سرمایه‌گذاران، به یکی از محدودیتهای جدی در به کارگیری روشهای سرمایه‌گذاری تبدیل شده است، به طوری که اختلاف میان بهای تمام شده برق با تعرفه‌های فروش به مشترکین، باعث انباشت دیون وزارت نیرو به تولیدکنندگان برق در بخش خصوصی، به میزان 14 هزار میلیارد تومان شده است. (نایب رییس سندیکای صنعت برق-25/6/1396).

در بخش آب، به رغم تصویب قانون تشویق سرمایه‌گذاری در طرح های آب کشور در سال 1381 و تدوین آیین‌نامه اجرایی آن، تاکنون هیچ گونه سرمایه‌گذاری بر اساس این قانون انجام نشده است.

با توجه به مطالب پیش‌گفته، تامین مالی و جلب سرمایه‌گذاری یکی از چالش های جدی فراروی وزارت نیرو در دولت دوازدهم خواهد بود. در برنامه منتسب به دکتر اردکانیان که از سوی چهار تن از کارشناسان منتشر شده است، بند هایی در خصوص تامین مالی، جلب سرمایه، طرح های نیمه تمام، اصلاح نظام فنی و اجرایی و اصلاحات نهادی گذاشته شده است و می توان گفت که این موارد تا حدودی مورد توجه قرار گرفته است، اما نگارنده پیشنهاد می نماید در مقام عمل و طرح ریزی جزییات، موارد زیر مورد توجه جدی قرار گیرد:

اصلاح نظام تعرفه به ویژه در بخش آب

بر اساس بند "ج" ماده 1 و ماده 3 قانون هدفمند کردن یارانه‌ها، مصوب سال 1388 دولت موظف بوده است تا پایان برنامه پنجم توسعه، قیمت فروش داخلی برق و همچنین میانگین قیمت آب برای مصارف مختلف را به هزینه تمام شده آنها برساند. به رغم وجود این الزام قانونی، تا کنون نه تنها اقدام موثری در این رابطه انجام نشده است، بلکه فاصله میان تعرفه‌های کنونی و هزینه تمام شده در حال افزایش است. بر اساس اطلاعات ارایه شده از سوی مسئولین وزارت نیرو، هزینه تمام شده هر کیلووات ساعت برق تولیدی در کشور با احتساب قیمت بین‌المللی سوخت، به 300 تومان می رسد که نزدیک به 5 برابر میانگین تعرفه آن است. بر این اساس می توان گفت که تنها میزان یارانه برق با اندازه کل اعتبارات عمرانی دولت در سال 1396 قابل مقایسه خواهد بود. هزینه تمام شده هر متر مکعب آب شرب نیز به طور متوسط حدود 1000 تا 1500 تومان(بدون آب شیرین کن) است یعنی 3 تا 4 برابر میانگین درآمد فروش آن.

این افزایش از یک سو با ارسال نشانه های اشتباه قیمتی به مصرف‌کنندگان، به سوء مصرف آب و برق انجامیده و فشار دوچندان به منابع طبیعی وارد می‌کند و از سوی دیگر، با کاهش نسبت بازیافت هزینه‌های طرحها از محل درآمدها، فشار بیشتری به منابع محدود مالی می آورد، به گونه ای که در شرایط کنونی، گاهی تعرفه‌های خدمات حتی پاسخگوی هزینه‌های بهره‌برداری و نگهداری سالانه هم نیستند و ناگفته پیداست که این به معنی نیاز همیشگی طرحها به منابع عمومی است.

بهبود فضای کسب و کار بخش خصوصی

بر اساس گزارش سال 2017 بانک جهانی، ایران از دیدگاه «سهولت انجام کسب و کار» در میان 190 کشور در رتبه 120 قرار دارد. اگر چه آمارها، بهبود نسبی فضای کسب و کار ایران را نسبت به سالهای گذشته نشان می‌دهد اما به نظر می‌رسد بهبود واقعی فضای کسب و کار در کشور، نیازمند تغییر نگرش جدی در خصوص پتانسیل بخش خصوصی در زمینه سرمایه‌گذاری، بهره‌برداری و مدیریت طرحهای زیربنایی است. در سالهای اخیر در پی محدودیت های شدید منابع مالی دولت، حضور بخش خصوصی، تنها به عنوان راهکار تامین مالی برای برون رفت از وضعیت موجود، مورد توجه قرار گرفته است. در حوزه طرحهای آب و برق، یکی از اصول اساسی در موفقیت قراردادهای مشارکتی، تسهیم و مدیریت مناسب ریسکهای پروژه است. زیرساختهای نهادی و قانونی ناکارا در این بخش و گاهی وجود قوانین مخل کسب و کار بخش خصوصی، موجب انتقال ریسکهای فضای کسب و کار، علاوه بر ریسکهای اجرا و بهره‌برداری از پروژه به سرمایه‌گذاران شده است.

بهبود نظام بنگاه‌داری

هم اکنون بیشتر دستگاههای اجرایی وزارت نیرو زیان‌ده هستند. بر اساس ساختار مالی موجود در این شرکتها، پیوند روشنی میان اعتبارات اختصاص یافته و درآمدهای بدست آمده از کارهای آنها وجود ندارد. نظام کنونی مالی در این شرکتها، در عمل با سرنوشت طرحهای عمرانی که در مجموعه آنها به اجرا و بهره‌برداری می‌رسد،ارتباطی ندارد. در حالی‌ که بر اساس ماده 32 قانون برنامه و بودجه مصوب سال 1351 وجوهی که از محل اعتبارات عمرانی جهت اجرای‌ طرحهای عمرانی انتفاعی به دستگاههای اجرایی مربوط پرداخت‌ می‌شود، به صورت وام بوده و دستگاه‌های اجرایی باید اصل و بهره آن را در سررسید مقرر به خزانه بپردازند. همچنین بر اساس ماده 33 این قانون و مصوبه شورای اقتصاد در سال 1376، دستگاههای اجرایی برای طرحهایی که حتی به دلایل اقتصادی، اجتماعی و یا اعمال سیاست های دولت در قیمت‌گذاری کالاها و خدمات تولیدی، دچار زیان شده اند، باید حداقل 50 درصد از وجوه دریافتی از محل اعتبارات عمرانی را به خزانه عمومی بازپرداخت نمایند.

اجرا نکردن این قانون و عدم توجه به نظام بنگاه‌داری، از یک‌ سو موجب ایجاد نوعی مسابقه میان دستگاههای اجرایی برای تعریف طرحهای جدید- صرف نظر از میزان هزینه‌های سرمایه‌گذاری و بهره برداری آنها- گشته و از سوی دیگر موجب ایجاد جریان یک سویه تزریق منابع مالی به طرحها بدون توجه به میزان بازگشت مالی آنها شده است. در این زمینه نیز وزارت نیرو باید با تدوین سازوکار مناسب و در کنار انجام اصلاحات در نظام تعرفه گذاری، نسبت به بهبود نظام بنگاه‌داری در شرکتهای خود اقدام نماید.

اولویت بندی و مدیریت پروژه‌های نیمه تمام

همانگونه که گفته شد انباشت طرح‌های نیمه ‌تمام عمرانی در کنار محدودیت منابع مالی موجب شده است تا بازده اقتصادی منابع مالی صرف شده در این طرحها به شدت کاهش یابد. در شرایط کنونی، تزریق قطره چکانی منابع محدود مالی نتیجه‌ای جز تداوم شرایط ناپسند موجود ندارد. در این زمینه در کنار تدوین برخی از ضوابط قانونی در خصوص امکان واگذاری طرحهای عمرانی شروع نشده، نیمه‌تمام و تمام شده به بخشهای غیردولتی، و همچنین تدوین فرایندهای پیچیده برای اضافه شدن طرحهای جدید( موضوعی که در برنامه منتسب به دکتر اردکانیان به اصلاح نظام فنی اجرایی و اصلاحات نهادی تعبیر شده است)، باید حوزه ستادی وزارت نیرو با بررسی همه جانبه طرحهای در دست اجرا، به جراحی اساسی برای اولویت‌بندی طرحهای نیمه‌تمام دست یابد .

الف را در شبکه‌های اجتماعی دنبال کنید

وب‌گردی

بیمه azkiصبا باتری

پربحث‌های امروز

  1. عادت بد وزیر در پاسخ به درد و رنج مردم؛ اگر این حرف موقع انتخابات بود.../ درک نداشتن وزیر بهداشت از فیزیوتراپی

  2. چند سوال مردم که بی پاسخ مانده است/ چرا ارزش ریال هر روز پایین‌تر می‌آید؟

  3. قیمت واقعی دلار و یورو چقدر است؟

  4. مواضع تند عربستان و امارات حالتی خصمانه بخود گرفته/ با روسیه در مورد رژیم صهیونیستی اشتراک نداریم/ برخی روشنفکران ادعا می‌کنند که چرا باید در سوریه بجنگیم!/ واکنش به حمله تروریستی اهواز

  5. زائری: تو رو خدا یکی به من بگه این عکس فتوشاپ هستش  

  6. کارمندان منتظر افزایش حقوق نباشند

  7. اولین تصویر از خانه تروریست‌ها در اهواز   

  8. موگرینی: به نفع ایران است که به برجام پایبند باشد

  9. ترامپ: برنامه‌ای برای دیدار با روحانی ندارم/او مردی کاملا دوست داشتنی است!

  10. قاسم سلیمانی به آمریکا هشدار داد

  11. قتل دختر بیمار به دست پدر عصبانی

  12. جلسه فوری برای ترمیم مزد و معیشت کارگران

  13. در بیانیه مشترک ظریف و موگرینی تاکید شد: ایجاد «سازوکار ویژه» برای تسهیل پرداخت‌های نفتی و واردات ایران

  14. حباب سکه کاهش یافت/ مردم به خرید بدلیجات روی آورده‌اند

  15. وزیر ارتباطات: قیمت گوشی تلفن همراه کاهش می‌یابد

  16. واکنش اسماعیلی به خبر اعدام مفسدین اقتصادی در میدان آزادی

  17. طرح تحقیق و تفحص از دیوان محاسبات در مجلس کلید خورد

  18. هشدار کریمی قدوسی به روحانی و ظریف

  19. خانه سست امارات

  20. روحانی هفته آینده ۵ وزیر جدید به مجلس معرفی می‌کند/ کدام وزرا تغییر می‌کنند؟

  21. پیش بینی قیمت خودرو در ماه های آینده

  22. دستور جهانگیری برای پیگیری نامه پرسنل سایپا مبنی بر وجود رانت و فساد

  23. احتمال تایید لوایح پالرمو و مبارزه با پولشویی در مجمع تشخیص

  24. فاصله مشکلات مردم تا دغدغه‌های نمایندگان اصلاح‌طلب

  25. دهقان: در مواجهه با جنگ اقتصادی آمریکا از گذشته قوی تر هستیم

پربحث‌های دیروز

  1. راهبرد جدید اروپایی‌ها برای حفظ برجام: ایران تا ۲۰۲۰ مقابل فشار آمریکا مقاومت کند

  2. هشدار شدید رئیس اسبق بانک مرکزی به روحانی / باید در پیشگاه ملت پاسخگو باشید  

  3. امیرعبداللهیان: از وزارت خارجه برکنار نشدم/ مشکل عربستان نفوذ منطقه‌ای ایران است/ سعود الفصیل از تماس اوباما با روحانی گلایه‌مند بود/ پول صادرات برق به عراق را ارزی دریافت می‌کنیم

  4. قیمت سکه از ۴ میلیون و ۷۰۰ هزار تومان گذشت/ پوند در بازار ۲۰ هزار تومان؛ دینار کویت ۵۱ هزار تومان شد

  5. تاجگردون: شک ندارم برخی ارکان دولت ماموریت دارند اوضاع را خراب‌تر کنند

  6. مجری برنامه پایش خطاب به وزیر بهداشت: «حرف زدن بلد نیستی، حرف نزدن هم بلد نیستی؟»  

  7. هر سال دریغ از پارسال/ سقوط و دیگر هیچ!

  8. تشییع شهدای ترور و جزئیات جدید از حادثه اهواز/ اعدام مفسدان اقتصادی در میدان آزادی/ دغدغه عجیب یک نماینده مجلس/ دلیل تعمد برخی ارکان دولت برای افزایش نارضایتی مردم

  9. حضور روحانی در نیویورک و بازی ترامپ برای غلبه حاشیه بر متن

  10. توزیع سبدهای کالا آغاز شد + جزئیات

  11. «بیمه مهریه» مرد را از پرداخت مهریه نجات می‌دهد؟

  12. توجیه خبرنگار بی بی سی درباره عدم استفاده از لفظ تروریست  

  13. مخالفت فراکسیون ولایی با FATF‌/ در صورت همراهی لاریجانی FATF رای نمی‌آورد

  14. شناورهای تندرو سپاه با موتور جت به تنگه هرمز می‌آیند + عکس

  15. روایت یک جنایت هولناک از زبان سرباز شجاع  

  16. زنی که جلسه ضد ایرانی را به هم ریخت کیست؟ + تصاویر

  17. جهانگیری: در لایحه بودجه ۹۸ صیانت از معیشت مردم مورد توجه قرار گیرد/ باید تلاش کنیم بتوانیم نفت بفروشیم

  18. تاکید رئیس جمهور بر اجرای سریع‎تر ۲ بسته معیشتی مردم

  19. زنگنه: انشاالله خواب آمریکا برای نفت ایران تعبیر نمی‌شود

  20. یک درس اقتصادی از ایستگاه‌های صلواتی

  21. سفر رییس جمهور به نیویورک  

  22. روحانی در اجلاس صلح: دولتمردان بزرگ به‌جای دیوار، پل می‌سازند

  23. صادرات گوجه ممنوع شد

  24. یک منبع آگاه خبر داد: «علی ربیعی» گزینه سخنگویی دولت و سفارت چین

  25. سردار سلامی: می‌دانید و می‌دانیم انتقام سختی خواهیم گرفت/ ماجرا تمام نشده است

پربحث‌های هفته

  1. یک معلم آمریکایی: ۳ جا کار می‌کنم و پلاسمای خونم را می‌فروشم تا قبوض آب و برقم را بپردازم؛ معلمی در آمریکا یعنی این!/ به‌اندازه کاری که می‌کنیم به ما حقوق نمی‌دهند

  2. وقوع حمله تروریستی در مراسم رژه اهواز/ تیراندازی به سوی مردم و نیروهای مسلح/ هلاکت ۴ تروریست/ آخرین آمار شهدا /زخمی شدن 65 تا 70 نفر +عکس و فیلم

  3. سوءاستفاده میلیاردی شرکتهای بیمه از جیب مردم / وقتی چشم عدالت کور می‌شود!

  4. واقعا مالیات پزشکان چقدر است؟!

  5. عادت بد وزیر در پاسخ به درد و رنج مردم؛ اگر این حرف موقع انتخابات بود.../ درک نداشتن وزیر بهداشت از فیزیوتراپی

  6. چرا مردم باید هزینه ناکارآمدی در صنعت خودرو را بپردازند؟

  7. توهین طراح جلد همشهری جوان به مقدسات و امام حسین (ع)

  8. چند سوال مردم که بی پاسخ مانده است/ چرا ارزش ریال هر روز پایین‌تر می‌آید؟

  9. ۲۱ کشته در آتش‌سوزی تصادف اتوبوس و تانکر سوخت در جاده نطنز/ اجساد ۱۹ نفر از اتوبوس خارج شده/ اعلام اسامی مجروحان + تصاویر و فیلم

  10. پیش‌بینی رئیس کل بانک مرکزی در مورد کاهش قیمت ارز

  11. آقای ظریف! «برجام مالی» را به ملت تحمیل نکنید/ FATF فقط برای دشمنان شفافیت می‌آورد

  12. تصویر عوامل تروریستی امروز رژه اهواز  

  13. چرا دولت قادر به کاهش قیمت دلار نیست؟

  14. قیمت واقعی دلار و یورو چقدر است؟

  15. وزیر صنعت استعفا داد + تکذییبه

  16. خطر کوچ دولتی‌های بازنشسته به خصولتی‌ها/ ساز مخالفت شستا با قانون جدید منع بکارگیری بازنشستگان

  17. اطلاعیه دولت درباره هزینه سفر روحانی به نیویورک

  18. مواضع تند عربستان و امارات حالتی خصمانه بخود گرفته/ با روسیه در مورد رژیم صهیونیستی اشتراک نداریم/ برخی روشنفکران ادعا می‌کنند که چرا باید در سوریه بجنگیم!/ واکنش به حمله تروریستی اهواز

  19. وزیر صنعت: یکی از عوامل افزایش قیمت خودرو این بود که بعضی فکر کردند خودرو یک کالای سرمایه‌ای است

  20. پیام روحانی برای جانباختگان حادثه تصادف کاشان: تکرار این حوادث جبران‌ناپذیر جاده‌ای، نشان از ضعف‌های مدیریتی دارد

  21. راهبرد جدید اروپایی‌ها برای حفظ برجام: ایران تا ۲۰۲۰ مقابل فشار آمریکا مقاومت کند

  22. هشدار شدید رئیس اسبق بانک مرکزی به روحانی / باید در پیشگاه ملت پاسخگو باشید  

  23. روزنامه خواندن و آیه الله مصباح یزدی ؛ مدح یا ذم

  24. زائری: تو رو خدا یکی به من بگه این عکس فتوشاپ هستش  

  25. امیرعبداللهیان: از وزارت خارجه برکنار نشدم/ مشکل عربستان نفوذ منطقه‌ای ایران است/ سعود الفصیل از تماس اوباما با روحانی گلایه‌مند بود/ پول صادرات برق به عراق را ارزی دریافت می‌کنیم

آخرین عناوین