ایران و امریکا درباره پیمان از بین بردن بخش زیادی از تسلیحات کشتار جمعی مذاکره میکنند. این اقدام خوبی است. در بحبوحه آغاز به کار فعالیت باراک اوباما در کاخ سفید همچنین به نظر میرسد که هیچ اقدامی از سوی دو کشور که در این مذاکرات مانع ایجاد کند، وجود ندارد. این مذاکرات در چارچوب سازمان ممنوعیت استفاده از تسلیحات کشتار جمعی (OPCW) رو به جلو حرکت می کند.
سازمان ممنوعیت استفاده از تسلیحات کشتار جمعی 185 کشور را در راستای ضرب الاجل 29 آوریل 2012 برای از بین بردن کامل تسلیحات کشتار جمعی سراسر جهان که مرگ و مصیبت را از جنگ جهانی اول تاکنون برای یکسری از مردم این کره خاکی به همراه داشته، گردهم می آورد.
تاکنون کشورهایی که 98 درصد از جمعیت جهان را تشکیل می دهند به کنوانسیون منع استفاده از تسلیحات کشتار جمعی که 11 سال پیش به اجرا در آمد، وفادار بوده اند.
بیش از 40 درصد از 71 هزار متریک تن از عوامل شیمیایی که اکثر آنها در آمریکا و روسیه بوده است از بین رفتهاند. کشور هایی نظیر آلبانی و کره جنوبی پیشتر روند نابودی ذخایر تسلیحات کشتار جمعی خود را تکمیل کرده اند. این در حالی است که در آمریکا، روسیه ، هند و دیگر کشورها اقدامات در راستای تضمین اینکه عوامل شیمیایی نظیر گاز خردل، گاز سارین و عامل مرگبار اعصاب VX نه تنها از بین می روند بلکه هرگز تولید یا استفاده نمی شوند، در حال انجام است.
روخلیو فیرتر (Rogelio Pfirter) مدیر کل آرژانتینی سازمان ممنوعیت استفاده از تسلیحات کشتار جمعی میگوید: با اجماع نظر اعضای این سازمان فعالیت می کنیم. ایران و آمریکا کشور های بسیار مهمی برای این سازمان به حساب می آیند. از طریق تعامل و به رغم تبادلات جدی و قاطعانه می توانیم در راستای موضوع خلع سلاح هسته ای و منع استفاده از تسلیحات کشتار جمعی گام برداریم.
در کنفرانس سالانه سازمان ممنوعیت استفاده از تسلیحات کشتار جمعی در کنار اریک یاویتز (Eric Javits) ،نماینده آمریکا در این سازمان نشسته بودم در حالی که سید علی حسینی، معاون وزیر خارجه ایران نیز در حال سخنرانی بود. حسینی با اشاره به اینکه صدام ، دیکتاتور سابق عراق از تسلیحات کشتار جمعی طی جنگ ایران- عراق استفاده کرده بود، گفت: ایران به عنوان کشوری که خود قربانی تسلیحات کشتار جمعی می باشد معتقد است که ایجاد صلح و ثبات بین المللی به تحقق موضوع عاری شدن جهان از تهدید و وجود تسلیحات کشتار جمعی بستگی دارد.
اگر چه ادعا شده است که سانتریفیوژهای ایران در راستای تولید مواد شکاف پذیر برای ساخت مواد هستهای فعالیت می کنند، اما نکته جالب این بود که نماینده آمریکا در زمان سخنرانی حسینی در مورد تسلیحات کشتار جمعی زیاد تعجب نکرد. حتی زمانی که معاون وزیر خارجه ایران در مورد تسلیحات شیمیایی و هسته ای رژیم صهیونیستی صحبت میکرد و از آن به عنوان خطرناکترین تهدید برای منطقه و صلح جهانی یاد می کرد، نماینده آمریکا به حرفهای حسینی گوش میداد.
پس از این سخنرانی بود که یاویتز نگرش خود را برای من تشریح کرد. او گفت: من اینجا هستم تا با هر نمایندهای به عنوان یک شریک گفتگو کنم. من پرسیدم: حتی ایرانی ها؟ او در پاسخ گفت: مذاکرات سخت و جدی است. ایرانی ها به سازمان ممنوعیت استفاده از تسلیحات کشتار جمعی متعهد هستند چون می دانند که صدام با تسلیحات کشتار جمعی در جنگ ایران - عراق چه کرد.
از نماینده آمریکا در این سازمان در مورد انتقاد شدید ایران از اسرائیل پرسیدم که او گفت: ببینید از طریق دیپلماسی صبورانه نتایجی حاصل شده است. به موضوعات خارج از محدودهی این سازمان توجه نمیکنم.
درس بزرگی که در اینجا می توان گرفت این است که دیگر کشورها می خواهند احساس کنند که از سوی دیگران براساس اصول برابر با آنها رفتار میشود. این نمونه ای است از چند جانبه گرایی کار آمد و موثر.
پیشتر نسبت به این موضوع بی توجه بودهایم که چگونه از ابزار چند جانبه گرایی بر ای موفقیت استفاده کنیم.
در اوایل سال جاری در دومین کنفرانس بازبینی سازمان ممنوعیت استفاده از تسلیحات کشتار جمعی یاویتز نقش تعیین کنندهای در جلوگیری از ناکامی گفتگو ها در این سازمان ایفا کرد.
تنش ها به خاطر عقاید ایران بالا گرفت. تهران معتقد بود که امریکا تلاش می کند این سازمان را یک سازمان ضد تروریستی که بیشتر بر بازرسی های صنعت شیمیایی با هدف تضمین منع گسترش تسلیحات کشتار جمعی متمرکز است تا بر نابودی تسلیحات کشتار جمعی فعلی در جهان، معرفی کند.
اما در نهایت در یازدهمین ساعت مذاکرات فرمولی برای پایان تنش ها مطرح شد. علی رضا حاجی زاده،یکی از دیپلمات های ایران می گوید: یاویتز شنوندهی صبوری است و این موضوع بسیار قابل تقدیر است.
در آن نشست بود که فهمیدم گوش دادن نسبت به سخنرانی کردن بسیار مفیدتر و سازنده تر است.
مطمعنا تسلیحات شیمیایی را نمی توان به خاطر استفاده محدودش همانند تسلیحات هستهای دانست. مذاکره برای نابودی تسلیحات شیمیایی ممکن است نتواند زمینه دیپلماسی را مهیا کند اما مذاکره در هر زمینه و هر سطحی می تواند تنش ها را کاهش بدهد و این مذاکرات حتی میتواند در زمینه هسته ای نیز موثر واقع شود.
دوم اینکه مذاکرات بسیار سخت خواهد بود. انتقاد شدید ایران از تسلیحات هسته ای اسرائیل ممکن است ناراحتی در واشنگتن ایجاد کند اما این غیر ممکن است که بدون اینکه بمب هسته ای اسرائیل را به حساب بیاوریم روانشناسی ایرانی ها را درک کنیم.
شنیدن نظرات ایرانی ها به طور مستقیم سودمند است. این در حالی است که پیشنهاد اوباما برای مذاکره با ایران تنها و مهمترین پیشنهاد دیپلماتیک وی بوده است.
*یادداشتنویس نیویورکتایمز
