«فرهنگ هزاره»؛ علی محمد حق شناس؛ فرهنگ معاصر هزاره؛ خوشی‌ها و حسرت‌ها

فضل‌الله توکلی*،   3970321105 ۲ نظر، ۰ در صف انتشار و ۱ تکراری یا غیرقابل انتشار
هزاره؛ خوشی‌ها و حسرت‌ها

با هزاره می‌توان دوست شد؛ مانند رفیقی همراه در ترجمه و یادگیری زبان او را در بغل داشت؛ هزاره با تو حرف می‌زند، نگاه می‌کند، اخم می‌کند. در هزاره می‌توان نوشت، بعضی مداخل را با ماژیک برجسته کرد، جستجوهای چندین و چند باره را با گذاشتن علامتی مشخص کرد ...

«فرهنگ هزاره»

 (یک جلدی)

تالیف: علی محمد حق‌شناس (باهمکاری حسین سامعی و نرگس انتخابی)

ناشر: فرهنگ معاصر، چاپ سی‌ام 1396

1996 صفحه، 85000 تومان

 

****

 

در خیابان پرسه می‌زنید و به قول امروزی‌ها دور دور می‌کنید. تابلوی قرمزی با بوی ادویه تند مشامتان را پر می‌کند. چندان گرسنه نیستید اما خیلی سریع دستتان را دراز می‌کنید و دهانتان را پر. نیازی به جویدن نیست، سس لغزنده‌اش می‌کند و نوشابه پایینش می‌برد. سیر شده‌اید اما حس خوبی ندارید. سلامتی را می‌دهید و سریع و خوشمزه چاق می‌شوید.

داستان ترجمه با گوگل به این عصرانه فست‌فودی شباهت بسیار دارد: زندگی مدرن را یک پیتزا ببینید، یک تکه‌اش مک‌دونالد است، یک تکه‌اش گوگل ترنسلیت. دانشجو می‌خواهد کارش راه بیفتد، انگیزه یادگیری ندارد. البته مقاومتی هم نمی‌کند، یاد گرفت گرفت، نگرفت هم نگرفت. سریع و بی دردسر معنای واژه را در متن خود می‌چسباند. و نمره چه قدر خوشمزه است!

باید گفت که نگارنده کمی اغراق‌آمیز با مساله برخورد کرده و درددل‌های معلمی‌اش را با آن آمیخته است. دیکشنری‌های الکترونیکی و آنلاین مزایایی قابل توجه هم دارند که اتفاقاً به ارتقای سلامت و اجابت مزاج علمی می‌انجامد، از جمله سرعت و سهولت دسترسی، دامنه لغات پوشش داده شده بیشتر، امکانات تلفظ صوتی به جای الفبای آوانگار، روزآمد شدن خودکار و ... . حتی گویا برخی ناشران بزرگ مانند مک‌میلان، انتشار دیکشنری‌های کاغذی را متوقف کرده‌اند و به پدید آوردن نسخه‌های دیجیتال روی آورده‌اند. منصفانه باید گفت که مطالعات علمی انجام شده درباره مقایسه دیکشنری‌های دیجیتال و کاغذی به نتایجی یکدست نرسیده‌اند و همچنان باب بحث و بررسی در این حیطه باز است. اما در این نوشتار، نگارنده می‌خواهد یکی از فرAهنگ‌های جدید و بسیار مهم انگلیسی-فارسی یعنی «فرهنگ هزاره» را با مهم‌ترین و پرکاربردترین دیکشنری و سرویس ترجمه آنلاین یعنی گوگل ترنسلیت مقایسه کند و  دلایلش را برشمارد که چرا همچنان «فرهنگ هزاره» را به گوگل ترنسلیت ترجیح می‌دهد. چرا پیدا کردن معنای واژه در سرویس گوگل او را از این بی‌نیاز نمی‌کند که هزاره را نیز حتماً برای جستجو ورق بزند. انگار پازل معنای واژه بدون هزاره در ذهنش تکمیل نمی‌شود اما عکس آن صادق نیست. چرا؟

اول آنکه با هزاره می‌توان دوست شد؛ مانند رفیقی همراه در ترجمه و یادگیری زبان او را در بغل داشت؛ هزاره با تو حرف می‌زند، نگاه می‌کند، اخم می‌کند؛ ... . گوگل ترنسلیت صرفاً یک «ماشین» ترجمه است که با غرور و هل من مبارز طلبی اطلاعات را به تو دیکته می‌کند.

دوم آنکه در هزاره می‌توان نوشت، بعضی مداخل را با ماژیک برجسته کرد، جستجوهای چندین و چند باره را با گذاشتن علامتی مشخص کرد تا بدانی چه واژه‌ای را بیشتر فراموش می‌کنی، با چند بار جستجو هر واژه را یاد می‌گیری، واژه‌هایی را که املای گیج‌کننده دارند مشخص کرد و ... . موارد مهم برای هر شخص می‌تواند متفاوت باشد. بدین ترتیب، هزاره خودش یک مسیر می‌شود برای یادگیری و نه صرفاً یک ابزار. یادگیری واژگان یک پروسه می‌شود و نه صرفاً یک پروژه.

سوم آنکه وقتی هزاره را باز می‌کنم، انگار پای درس زبانشناسان برجسته‌ای چون مرحوم استاد علی‌محمد حق‌شناس، حسین سامعی و نرگس انتخابی می‌نشینم. هویت و روح دانشوری و پژوهشگری در آینه هزاره به صورتم می‌تابد. گوگل ترنسلیت به اندازه هزاره برایم «کلاس درس» نیست. 

چهارم آنکه هزاره مثل یک کافه است که تو در آن با واژه‌ها قرار می‌گذاری. باید با واژه‌ها مثل آدمها رفتار کنی و قواعد ارتباط سازنده انسانی و راه‌و‌رسم دیالوگ را به‌جا آوری: کنجکاوی و علاقه‌مندی و گوش دادن فعال. تا واژه را دوست نداشته باشی نمی‌توانی باب گفتگو را باز کنی. برای اینکه چیزی را یاد بگیریم نخست باید دوستش داشته باشیم. در گوگل ترنسلیت نمی‌توانم با واژه‌ها قرار بگذارم و با «ایشان» گفتگو کنم.

پنجم آنکه هزاره در بسیاری از واژه‌ها اطلاعاتی بسیار گسترده‌تر و دقیق‌تر از گوگل ترنسلیت به دست می‌دهد، هم در مقام ترجمه و هم در مقام یادگیری زبان. در واقع، تفاوت کار آنالیز‌های آماری ماشین با نظر عالمانه زبانشناسان برجسته‌ای که به تالیف هزاره همت کرده‌اند، اینجا برجسته می‌شود. برای نمونه:

1-      مدخل‌های دستوری‌ای که در فارسی معادل مشخص و روشن ندارند، مانند the را در نظر بگیرید. در سرویس ترجمه گوگل صرفاً یک کلمه برای the پیشنهاد می‌شود: «این». اما در هزاره در حدود دو صفحه، کاربردهای the به کمک مثال‌های ترجمه‌شده توصیف شده است. در واقع، «مدخل‌های دستوری توصیفی از جمله ابتکارهای خاص این فرهنگ است».

2-      در بیان معادل‌های فارسی سرمدخل‌ها، هزاره در هر حوزه معنایی یک سرمدخل، معادل‌های ناهم‌طراز را که نمی‌توانند به جای هم به کار روند، به کمک نقطه‌ویرگول از هم جدا کرده است و معادل‌های هم‌طراز را با ویرگول. به عنوان مثال، حوزه معنایی 2 از مدخل baby: (صفت-گونه) بچه <a baby elephant; a baby boy> ؛ بچه‌گانه <baby face> ؛ کوچک <baby car> و حوزه معنایی 4 از همان مدخل: (به طعنه) بچه، بچه‌ننه، لوس.

3-      هزاره علاوه بر تقسیم معادل‌ها به حوزه‌های معنایی مختلف و آرایش آنها به صورت معادل‌های هم‌طراز و ناهم‌طراز، انواع اطلاعات واژگان‌شناختی را هم در درون مدخل‌ها آورده است تا «مراجعه‌کننده به کمک آنها بتواند به سریع‌ترین و آسان‌ترین وجه به مناسب‌ترین معادل از میان معادل‌های هر سرمدخل دست یابد». این اطلاعات واژگان‌شناختی، پیش از معادل‌های مربوط و در درون دو پرانتز یا دو قلاب به دست داده شده‌اند و معلوم می‌کنند که «هر معادل در چه کاربردی، چه موقعیتی، چه بافت‌هایی یا در چه گویشی یا سبکی به کار می‌رود». این ویژگی نیز از ابتکارات هزاره است. علاوه بر اطلاعات واژگان‌شناختی، مثال‌های انگلیسی ترجمه نشده که در درون < > قرار داده شده‌اند، دریافت معادل‌ها را برای مخاطب آسان‌تر می‌کند.

4-      برخی واژه‌ها دارای معانی و کاربردهایی هستند که تنها در متن معادل‌پذیر می‌شوند. هزاره برای این نوع معانی و کاربردهای غیرمستقل، متن‌هایی در نظر گرفته و آن معانی و کاربردها را با بعد از آن متن‌ها آورده است. این، در ترجمه کمک بسیار راهگشا و بزرگی است. مثلاً عبارت with a dash of pen که در گوگل ترنسلیت به صورت «با یک تکه قلم» معادل‌یابی شده است، در هزاره ذیل مدخل dash آمده و به این صورت ترجمه شده: با یک نیش قلم. به همین ترتیب، اصطلاحات، ضرب‌المثل‌ها، تکیه‌کلام‌ها و ... که خیلی وقت‌ها در گوگل ترنسلیت به صورت کلمه به کلمه و نامفهوم معادل‌یابی می‌شوند، در هزاره معادل‌هایی دقیق دارند. ضعف فاحش دیگری که گوگل ترنسلیت در مقایسه با هزاره دارد، ترجمه «افعال گروهی» است که گاهی به نتایج فاجعه‌بار منجر می‌شود. و این چهار، همه موارد نیست.

ششم آنکه جستجوی واژه در گوگل ترنسلیت بسیار ساده‌تر و سریع‌تر از هزاره است و باد آورده را باد می‌برد، یعنی سریع‌تر هم فراموش می‌شود. در واقع، در روانشناسی یادگیری و حافظه می‌گویند هر چه سطح پردازش (level of processing) عمیق‌تر باشد، یادگیری عمیق‌تر و بازیابی از حافظه آسان‌تر خواهد بود. پیدا کردن واژه در هزاره سخت‌تر است اما سطح پردازش نیز عمیق‌تر.

اما نکته‌ای نیز نباید از قلم بیفتد: استاد شفیعی کدکنی درباره مرحوم استاد غلامحسین مصاحب، پدر دانشنامه‌نویسی نوین ایران چنین می‌فرمایند: «طراز کار ِ او سرمشق آیندگانی خواهد بود که بخواهند ما را از منجلاب جهل و تنبلی ِ موجود نجات دهند. مصاحب «استاد» من نبود ولی از او بیش از بسیاری از استادانم آموختم.» (ماهنامه‌ی مهرنامه، شماره ۱۶ ص ۲۱۶و۲۱۵) اما در حوزه تولید و نشر کتب مرجع بر اساس سنجه‌ها و معیارهای نوین علمی، روزگاری مردی با خون دل و پشتکار عاشقانه راهی بی‌بدیل گشود و با ایجاد امکاناتی کم‌نظیر، شرایطی برای متخصصین فراهم کرد تا «طراز کار» مصاحب را در روزگار ما ارائه دهند. خدمت سترگ داوود موسایی به فرهنگ این مرز و بوم را، که هزاره یکی از ده‌ها تولید «فرهنگ معاصر» اوست، هرچند هم که معاصران به‌شایستگی قدرش ندانند، آیندگان ارج می‌نهند. «طراز کار او سرمشق آیندگان خواهد بود».

*دکترای روانشناسی سلامت

الف را در شبکه‌های اجتماعی دنبال کنید

عناوین مرتبط

وب‌گردی

دیدگاه کاربران

ناشناس۳۸۱۸۹۶۱۸:۴۸:۴۳ ۱۳۹۷/۳/۲۱
هزاره هم باید نسخه الکترونیک داشته باشه
ناشناس۳۸۲۴۰۱۰۰:۴۱:۲۲ ۱۳۹۷/۳/۲۲
من مرتب از هزاره استفاده می‌کنم. کاش نسخه دیجیتال داشته باشد. یک بار با ناشرش تماس گرفتم که چرا نسخه دیجیتال ندارید. نگران کپی‌رایتش بود. پیشنهاد من این بود که نسخه آنلاین پولی داشته باشد که قابل تکثیر هم نباشد. من حاضرم اشتراک آن را بخرم.

نظراتی كه به تعميق و گسترش بحث كمك كنند، پس از مدت كوتاهی در معرض ملاحظه و قضاوت ديگر بينندگان قرار مي گيرد. نظرات حاوی توهين، افترا، تهمت و نيش به ديگران منتشر نمی شود.

تجارت نیوزطاقچهپارس نماد داده

پربحث‌های امروز

  1. سکوت دولت چه پیامی دارد؟

  2. امروز بانک مرکزی باید بپذیرد که خطا کرده است/ سیاست‌های ارزی دولت نه تنها جواب نداد بلکه به التهابات بازار دامن زد /خریداران سکه و ارز شناسایی شدند و باید اظهار نامه مالیاتی ارائه دهند

  3. واکنش رونالدو به سر و صدای ایرانیان در مقابل هتل  

  4. سیف خبر داد: بازار ثانویه ارز ایجاد می شود

  5. پور ابراهیمی: گرانی‌های اخیر دلار توجیه اقتصادی ندارد

  6. "مجموعه تفریحی توچال" خبر و تصاویر حضور روحانی در تله‌کابین توچال را حذف کرد + سند

  7. فائزه هاشمی: احساس می‌شود روحانی کشور را رها کرده است

  8. بازاریان تهران در اعتراض به رکود و قیمت ارز دست از کار کشیدند  

  9. آخرین نتایج انتخابات ترکیه/ اردوغان: از سوی مردم به‌عنوان رئیس جمهور انتخاب شدم/ خط و نشان برای مخالفان+ فیلم و عکس

  10. وزیر اطلاعات: برجام به مویی بند است

  11. خرید دلار آزاد شد؟/ سخنگوی بانک مرکزی هم پاسخگو نیست

  12. کاش آقای دادستان کاری کند

  13. ایران - پرتغال؛ حساس‌ترین دیدار تاریخ فوتبال ایران/ایران، کی‌روش، آزمون و دیگران/نود دقیقه تا صعود با یک ملت، یک ضربان

  14. پیشنهادهایی برای مداخله هوشمند در بازار ارز و سکه طلا از طریق بانک مرکزی و بدنه دولت

  15. پشت پرده اعطای مجوز فله‌ای در آموزش و پرورش/ خصوصی سازی مدارس؛ تضعیف یا تکمیل نظام آموزشی؟

  16. شرط افزایش بیش از ۹.۶ درصدی قیمت لوازم‌خانگی

  17. ماجرای مکالمه ارزی بهکیش و سیف

  18. مقایسه عملکرد آزمون، عزت‌اللهی و بیرانوند با رونالدو، موتینیو و پاتریسیو+عکس

  19. هندوانه باز هم گران شد/جدول

  20. رئیس اتاق اصناف: بازار تهران در آرامش و فعال است

  21. انتشار فیلم بازی ایران و پرتغال در سال 1351 برای اولین بار  

  22. جزئیات درگیری مرزبانان با اشرار مسلح در مرز پیرانشهر اعلام شد

  23. کشورهای دیگر برای مهار سوداگری سکه و ارز چه کرده‌اند؟

  24. هیچ مشکلی برای تماشای مسابقه ایران و پرتغال در ورزشگاه آزادی وجود ندارد

  25. نامه نمایندگان مجلس به رئیس قوه مقننه/ کمیته ویژه بررسی «گرانی» تشکیل شود

پربحث‌های دیروز

  1. نظر شما درباره این عکس چیست؟  

  2. علی مطهری: مردم ۶ ماه مقاومت کنند/ رفتن رئیس‌جمهور به توچال ایرادی ندارد

  3. سخنگوی دولت مطرح کرد: هیچ آثار منفی در شاخص‌های اقتصادی دیده نشد/عرضه بیش از ۷ میلیون قطعه سکه برای برطرف کردن عطش عده‌ای!

  4. تیم اقتصادی دولت از جمله نوبخت، نهاوندیان، سیف و کرباسیان باید تغییر کنند

  5. جهانگیری در مجلس: آمریکا جنگ اقتصادی را شروع کرده است/همه با اتحاد از این توطئه بزرگ عبور می‌کنیم

  6. ظریف: بدنامی ترامپ در درازمدت به نفع ماست/ رویترز روزی 50 خبر دروغ در مورد اقتصاد ایران تولید می‌کند/ ما به دشواری‌ها عادت داریم

  7. افشاگری مدیر برنامه‌ کارلوس پویول درخصوص حاشیه‌ها  

  8. شریعتمداری: عذرخواهی می‌کنم/"سینکی" حتما خسته بوده است!

  9. طلا گرمی ۲۵۲ هزار تومان شد/ سکه ۲ میلیون و ۸۲۰ هزار تومان

  10. یادداشت حسین شریعتمداری/ چون به گَردَش نمی‌رسی برگرد! / آیا اقتصاد را نجات داده‌اید یا ده‌ها مشکل به آن افزوده‌اید؟!

  11. واکنش رشیدپور به دلار ۸ هزار تومانی!   

  12. احمد توکلی: فقرا روزبه‌روز فقیرتر می‌شوند/ پیگیر سامانه برخط حقوق مدیران و مقامات هستیم/ماجرای انتقال پول از تبریز به تهران و خارج از کشور

  13. ژاپن با ۱۳ میلیون بیکار چه کرد؟ ماجرای کمپینی که ۷۰ سال طول کشید

  14. تقدیر از دولت / یک گام به جلو برای به رسمیت شناختن مطالبه گری مردم 

  15. سفر خانوادگی وزیر ارتباطات به سوادکوه  

  16. انتخابات و تلاش برای انقلاب مخملی در ترکیه/ بزودی اردوغان متهم به تقلب می شود

  17. در بازار موبایل چه گذشت؟ داد موبایل فروش‌ها از دلار ۸ هزار تومانی

  18. دهقان مطرح کرد؛ تدوین طرح اعاده اموال نامشروع مسئولان برای بازپس‌گیری اموال غیرقانونی و باد‌آورده/ بازپس‌گیری اموال نامشروع در صورت تصویب طرح

  19. دستور فرمانده ناجا برای برخورد با بی حجابی، دور دور، شیشه دودی غیرمتعارف در خودروها

  20. کرباسچی: عبدالله نوری جایگزین خوبی برای عارف است/رای رئیس شورای عالی سیاست گذاری اصلاح طلبان بالاتر از اعضا نیست

  21. نیاز مبرم به گروه‌های خونی منفی در تهران/کاهش 3درصدی اهدای خون در پایتخت

  22. دادستان کل کشور: به بهانه پخش فوتبال در استادیوم آزادی اتفاقاتی افتاد که شرم داریم بیان کنیم

  23. کتک خوردن وحشتناک دانش آموز 14 ساله به دست معلم  

  24. چرا واردات ذرت و سویا در سیطره ۲ نفر است؟ / ضریب خودکفایی دانه‌های روغنی کاهش یافت!

  25. بحران در حوالی تشک/ گرگ‌های وارداتی در پوستین رژیم صهیونیستی

پربحث‌های هفته

  1. نظر شما درباره این عکس چیست؟  

  2. چند نکته با افرادی که در دام ترامپ گرفتار شده‌اند

  3. توضیحات سرلشکر فیروزآبادی پیرامون ویلای لواسان+سند

  4. پزشکیان:در هیچ جای دنیا پزشکان به اندازه ایران درآمد ندارند

  5. درباره مذاکره مستقیم با آمریکا / رییس جمهور چه کسانی را دیوانه نامید؟

  6. علی مطهری: مردم ۶ ماه مقاومت کنند/ رفتن رئیس‌جمهور به توچال ایرادی ندارد

  7. نام ۲ نفری که ۵۹ هزار سکه خریدند چیست؟

  8. سخنگوی دولت مطرح کرد: هیچ آثار منفی در شاخص‌های اقتصادی دیده نشد/عرضه بیش از ۷ میلیون قطعه سکه برای برطرف کردن عطش عده‌ای!

  9. قرار بود حکومت‌مان، رنگ و بوی علی را داشته باشد  

  10. نهاوندیان: مردم باید از آرامش و امنیت اقتصادی خودشان حراست کنند/نیاز به تصمیم گیری‌های قوی داریم و با صبوری مشکلات حل می‌شود/اگر علت گرانی کالایی مشخص نیست، نباید آن را بخریم

  11. آزمون: اگر ناراضی هستند، بعد از جام جهانی دیگر برای تیم ملی بازی نمی‌کنم

  12. فیروزآبادی ویلای لواسان را تحویل داد

  13. تیم اقتصادی دولت از جمله نوبخت، نهاوندیان، سیف و کرباسیان باید تغییر کنند

  14. جهانگیری در مجلس: آمریکا جنگ اقتصادی را شروع کرده است/همه با اتحاد از این توطئه بزرگ عبور می‌کنیم

  15. پاسخ نوبخت به سه ادعای عجیب/ نقش جهانگیری در چالش آتی دولت/پشت پرده مشکلات اقتصادی/ داستان خانه ولایتی/ چاپ کتابی مجازی علیه روحانی/ سیاسی‌ترین گل جام‌جهانی

  16. اولین اعتراضات به تلگرام طلایی / دست وزارت ارتباطات در کار است

  17. اسپانیا به سختی برد/ یوزها جانانه جنگیدند/ویدئو چک گل ایران به ماتادورها مردود اعلام کرد/امیدها به بازی پرتغال زنده است

  18. سکوت دولت چه پیامی دارد؟

  19. بیماری‌های اقتصاد ایران علاج دارند اما...

  20. محمد ثلاث قصاص شد

  21. امروز بانک مرکزی باید بپذیرد که خطا کرده است/ سیاست‌های ارزی دولت نه تنها جواب نداد بلکه به التهابات بازار دامن زد /خریداران سکه و ارز شناسایی شدند و باید اظهار نامه مالیاتی ارائه دهند

  22. سیف:کاهش تورم در ۴۰ سال اخیر بی‎سابقه است/ احتمال توقف پرداخت ازر به کالاهای غیرضرور

  23. اعلام جرم علیه مدیران ارشد پیشین و فعلی بانک مرکزی و مدیران موسسات/ بانک مرکزی به تقصیر متهم است/فرشتگان، آرمان، آرمان ایرانیان و کاسپین یکی هستند؛ حکمت تغییر نام‌ها باید معلوم شود

  24. بی‌هنری بی بی سی /وقتی قاتل را بی گناه وقهرمان نشان می‌دهند

  25. ماجرای ویلای لواسان/ تفریح آمریکایی ها در نیشابور/ مشکل دولت روحانی از نگاه تئوریسین های اصلاح طلب/ چرا در ایران مسئولی استعفا نمی‌دهد؟

پربحث‌های اخیر

    آخرین عناوین