آسیب شناسی آداب نقد در ایران درک حضور دیگری

مهدی خطیبی،   3970317163
درک حضور دیگری

اگر به مجادله‌های ادبی معاصر بنگریم، می‌بینیم به‌جای استدلالی قانع‌کننده، «رگ‌های گردن به حجت قوی» نمایان است و مبالغی دشنام و کنایه‌های نیش‌دار. بررسی این مجادله‌ها هم شیرین است، هم نمودی از فرهنگ ما

آیا تابه‌حال با گزاره‌هایی از این دست مواجه شده‌اید؟
«من کتاب فلانی را نقد کردم، حالش را گرفتم.»
«دیدی فلانی چه نقد مثبتی روی کتابم نوشته بود.»
یا شاید با واکنش‌هایی از این دست روبه‌رو شده‌‌ باشید. فرض کنید با دوست نویسنده‌ای به سمینار یا جلسه‌ای رفته‌اید. دو صندلی خالی پیدا کرده‌اید. همین که می‌خواهید بنشینید. دوست شما دستتان را می‌کشد و می‌گوید: «اینجا نه.» و تو همان‌طور که حیران شانه‌به‌شانه او راه می‌روی، می‌شنوی که می‌گوید: «نفهمیدی؟ این یارو که می‌خواستی کنارش بنشینی، همان بابایی بود که رو داستانم نقد منفی نوشته بود.»
احتمالاً شما هم اصطلاحات و واکنش‌هایی از این دست را شنیده و دیده‌اید. شگفت‌انگیز آنکه کسانی آنها را به‌کار می‌برند که از تحصیل‌کردگان جامعه‌اند. همین چند ماه پیش بود که یک آشنای مهربان که اتفاقاً خوب هم می‌نویسد به من زنگ زد و آمرانه گفت: «برو تو صفحه‌م یکی درباره آخرین پستم چرت‌وپرت نوشته. برو جوابش رو بده.» حیران از این برخورد به صفحه او در اینستاگرام مراجعه کردم و دیدم، خواننده‌ای نظرش را نوشته است. برای آن آشنا پیامی نوشتم به این مفهوم که من چیزی دال بر چرت‌وپرت‌نویسی خواننده ندیدم. چند لحظه بعد دیدم که نمی‌توانم صفحه‌اش را ببینم. بله، درس حدس زده‌اید. او مرا «بلاک» کرده بود.
باری، این روزها چند مطلب دیدم که یکی‌اش یادداشت مترجمی پیشکسوت درباره مترجمی دیگر بود. دردناک‌ترین بخش یادداشت، خطاب پیشکسوت به آن مترجم بود:«[فلانی]... این مهندس مکانیک...» و بعد در گروهی بحثی درگرفت در باب اینکه اگر خواننده‌ای مشکلی در متن دید، آیا آن را خصوصی با نویسنده یا ناشر در میان گذارد یا عمومی منتشر کند؟ اینها و واکنش خواننده‌ای به یکی از کتاب‌هایم سبب‌ساز شد که این مطلب را بنویسم. در این یادداشت که در چند بخش ارائه خواهد شد، می‌کوشم تا درباره همین موضوعات سخن بگویم. این نکته را هم بیفزایم که اصطلاح «درک حضور دیگری» از اصطلاحات برساخته زنده‌نام «محمد مختاری»‌ست.

اگر به مجادله‌های ادبی معاصر بنگریم، می‌بینیم به‌جای استدلالی قانع‌کننده، «رگ‌های گردن به حجت قوی» نمایان است و مبالغی دشنام و کنایه‌های نیش‌دار. بررسی این مجادله‌ها هم شیرین است، هم نمودی از فرهنگ ما. اگر از مجادله متین «ملک‌الشعرای بهار» و «تقی رفعت» بگذریم. نخستین مجادله‌ای که در حافظه من مانده، بحث درازدامن «حمیدی شیرازی» و شاگردان «نیما»ست. مقاله «اخوان ثالث» به نام «گر تو شاه دخترانی، من خدای شاعرانم» یکی از بازتاب‌های آن مجادله است. دیگر یقه‌گیری «نادرپور» و «شاملو»ست که در صفحات فردوسی دهه سی و چهل ضبط شده. بحث‌های کاخ جوانان که یک ‌طرف «مشیری» و «سایه» و «کسرایی» و «نادرپور» بودند و طرف دیگر «براهنی» و «نوری‌علا». اگر اندکی جلو‌تر بیاییم مجادله «براهنی» و «گلشیری» را هم می‌بینیم... نمونه‌ها زیاد است، اما سخنی از براهنی در حافظه من مانده، و آن اعترافی‌ست به این مضمون که کاش من و گلشیری به‌جای بحث‌های طولانی داستان می‌نوشتیم. این وضع اکنون نیز بر همین مدار است. از خود می‌پرسم، چطور آن بحث متین بهار و رفعت ادامه نیافت و ما همچنان گمان می‌بریم باید برابر هر اعتراض یا رد و قبولی، رگ‌های گردن به حجت قوی داشته باشیم. پاسخ روشن است. این تکرار در تکرار از ذهنی دین‌خو و استبدادی ریشه می‌گیرد. ذهنی که حصار و معاییری ساخته و دورتر و متفاوت‌تر از آن را به‌شکلی بدوی واکنش نشان می‌دهد. این از خاصیت‌های جوامعی‌ست که هنوز در نوجوانی به‌سر می‌برند. در چنین جامعه‌ای نقد جایی ندارد، فقط سایه‌ای از رد و قبول وجود دارد. همان تمثیل زیبای «اراسموس» که من نخستین‌بار در یکی از کتاب‌های دکتر «زرین‌کوب» خواندم. پسافوْنامی خودشیفته و جویای قدرت، طوطی‌هایی را آموزش می‌دهد که بگویند پسافو خداست، و زمانی که مردم این معجزه را می‌شنوند به او ایمان می‌آورند. این رابطه طوطی و پسافو هنوز ادامه دارد. پسافوها کمترین واکنش را به‌شدیدترین شکل پاسخ می‌دهند. با وجود همین پسافوها و طوطیان است که جامعه نوجوان می‌ماند و رشد نمی‌کند. ذهن نقال دین‌خویی که می‌پذیرد همیشه طوطی بماند و ذهن شبان‌رمه‌ای که به تعبیر هگل خود را خدایگان می‌داند و دیگران را بنده. البته گناه اصلی بر گردن آنانی‌ست که آنچه را طوطیان می‌گویند می‌پذیرند. آنان نقش پررنگ‌تری از دیگران دارند. بااین‌همه، حال و روز پسافوها و طوطیان و آن ناظران ساکت پذیرنده یکسان است. همگی کسانی‌اند که بین خردسالی و نوجوانی عمر سپری می‌کنند بی‌آنکه از از این مرز بگذرند.

منبع: کانال سایه دست

الف را در شبکه‌های اجتماعی دنبال کنید

عناوین مرتبط

وب‌گردی

تجارت نیوزطاقچهپارس نماد داده

پربحث‌های امروز

  1. سکوت دولت چه پیامی دارد؟

  2. امروز بانک مرکزی باید بپذیرد که خطا کرده است/ سیاست‌های ارزی دولت نه تنها جواب نداد بلکه به التهابات بازار دامن زد /خریداران سکه و ارز شناسایی شدند و باید اظهار نامه مالیاتی ارائه دهند

  3. واکنش رونالدو به سر و صدای ایرانیان در مقابل هتل  

  4. سیف خبر داد: بازار ثانویه ارز ایجاد می شود

  5. پور ابراهیمی: گرانی‌های اخیر دلار توجیه اقتصادی ندارد

  6. "مجموعه تفریحی توچال" خبر و تصاویر حضور روحانی در تله‌کابین توچال را حذف کرد + سند

  7. فائزه هاشمی: احساس می‌شود روحانی کشور را رها کرده است

  8. بازاریان تهران در اعتراض به رکود و قیمت ارز دست از کار کشیدند  

  9. آخرین نتایج انتخابات ترکیه/ اردوغان: از سوی مردم به‌عنوان رئیس جمهور انتخاب شدم/ خط و نشان برای مخالفان+ فیلم و عکس

  10. وزیر اطلاعات: برجام به مویی بند است

  11. خرید دلار آزاد شد؟/ سخنگوی بانک مرکزی هم پاسخگو نیست

  12. کاش آقای دادستان کاری کند

  13. ایران - پرتغال؛ حساس‌ترین دیدار تاریخ فوتبال ایران/ایران، کی‌روش، آزمون و دیگران/نود دقیقه تا صعود با یک ملت، یک ضربان

  14. پیشنهادهایی برای مداخله هوشمند در بازار ارز و سکه طلا از طریق بانک مرکزی و بدنه دولت

  15. پشت پرده اعطای مجوز فله‌ای در آموزش و پرورش/ خصوصی سازی مدارس؛ تضعیف یا تکمیل نظام آموزشی؟

  16. شرط افزایش بیش از ۹.۶ درصدی قیمت لوازم‌خانگی

  17. ماجرای مکالمه ارزی بهکیش و سیف

  18. مقایسه عملکرد آزمون، عزت‌اللهی و بیرانوند با رونالدو، موتینیو و پاتریسیو+عکس

  19. هندوانه باز هم گران شد/جدول

  20. رئیس اتاق اصناف: بازار تهران در آرامش و فعال است

  21. انتشار فیلم بازی ایران و پرتغال در سال 1351 برای اولین بار  

  22. جزئیات درگیری مرزبانان با اشرار مسلح در مرز پیرانشهر اعلام شد

  23. کشورهای دیگر برای مهار سوداگری سکه و ارز چه کرده‌اند؟

  24. هیچ مشکلی برای تماشای مسابقه ایران و پرتغال در ورزشگاه آزادی وجود ندارد

  25. نامه نمایندگان مجلس به رئیس قوه مقننه/ کمیته ویژه بررسی «گرانی» تشکیل شود

پربحث‌های دیروز

  1. نظر شما درباره این عکس چیست؟  

  2. علی مطهری: مردم ۶ ماه مقاومت کنند/ رفتن رئیس‌جمهور به توچال ایرادی ندارد

  3. سخنگوی دولت مطرح کرد: هیچ آثار منفی در شاخص‌های اقتصادی دیده نشد/عرضه بیش از ۷ میلیون قطعه سکه برای برطرف کردن عطش عده‌ای!

  4. تیم اقتصادی دولت از جمله نوبخت، نهاوندیان، سیف و کرباسیان باید تغییر کنند

  5. جهانگیری در مجلس: آمریکا جنگ اقتصادی را شروع کرده است/همه با اتحاد از این توطئه بزرگ عبور می‌کنیم

  6. ظریف: بدنامی ترامپ در درازمدت به نفع ماست/ رویترز روزی 50 خبر دروغ در مورد اقتصاد ایران تولید می‌کند/ ما به دشواری‌ها عادت داریم

  7. افشاگری مدیر برنامه‌ کارلوس پویول درخصوص حاشیه‌ها  

  8. شریعتمداری: عذرخواهی می‌کنم/"سینکی" حتما خسته بوده است!

  9. طلا گرمی ۲۵۲ هزار تومان شد/ سکه ۲ میلیون و ۸۲۰ هزار تومان

  10. یادداشت حسین شریعتمداری/ چون به گَردَش نمی‌رسی برگرد! / آیا اقتصاد را نجات داده‌اید یا ده‌ها مشکل به آن افزوده‌اید؟!

  11. واکنش رشیدپور به دلار ۸ هزار تومانی!   

  12. احمد توکلی: فقرا روزبه‌روز فقیرتر می‌شوند/ پیگیر سامانه برخط حقوق مدیران و مقامات هستیم/ماجرای انتقال پول از تبریز به تهران و خارج از کشور

  13. ژاپن با ۱۳ میلیون بیکار چه کرد؟ ماجرای کمپینی که ۷۰ سال طول کشید

  14. تقدیر از دولت / یک گام به جلو برای به رسمیت شناختن مطالبه گری مردم 

  15. سفر خانوادگی وزیر ارتباطات به سوادکوه  

  16. انتخابات و تلاش برای انقلاب مخملی در ترکیه/ بزودی اردوغان متهم به تقلب می شود

  17. در بازار موبایل چه گذشت؟ داد موبایل فروش‌ها از دلار ۸ هزار تومانی

  18. دهقان مطرح کرد؛ تدوین طرح اعاده اموال نامشروع مسئولان برای بازپس‌گیری اموال غیرقانونی و باد‌آورده/ بازپس‌گیری اموال نامشروع در صورت تصویب طرح

  19. دستور فرمانده ناجا برای برخورد با بی حجابی، دور دور، شیشه دودی غیرمتعارف در خودروها

  20. کرباسچی: عبدالله نوری جایگزین خوبی برای عارف است/رای رئیس شورای عالی سیاست گذاری اصلاح طلبان بالاتر از اعضا نیست

  21. نیاز مبرم به گروه‌های خونی منفی در تهران/کاهش 3درصدی اهدای خون در پایتخت

  22. دادستان کل کشور: به بهانه پخش فوتبال در استادیوم آزادی اتفاقاتی افتاد که شرم داریم بیان کنیم

  23. کتک خوردن وحشتناک دانش آموز 14 ساله به دست معلم  

  24. چرا واردات ذرت و سویا در سیطره ۲ نفر است؟ / ضریب خودکفایی دانه‌های روغنی کاهش یافت!

  25. بحران در حوالی تشک/ گرگ‌های وارداتی در پوستین رژیم صهیونیستی

پربحث‌های هفته

  1. نظر شما درباره این عکس چیست؟  

  2. چند نکته با افرادی که در دام ترامپ گرفتار شده‌اند

  3. توضیحات سرلشکر فیروزآبادی پیرامون ویلای لواسان+سند

  4. پزشکیان:در هیچ جای دنیا پزشکان به اندازه ایران درآمد ندارند

  5. درباره مذاکره مستقیم با آمریکا / رییس جمهور چه کسانی را دیوانه نامید؟

  6. علی مطهری: مردم ۶ ماه مقاومت کنند/ رفتن رئیس‌جمهور به توچال ایرادی ندارد

  7. نام ۲ نفری که ۵۹ هزار سکه خریدند چیست؟

  8. سخنگوی دولت مطرح کرد: هیچ آثار منفی در شاخص‌های اقتصادی دیده نشد/عرضه بیش از ۷ میلیون قطعه سکه برای برطرف کردن عطش عده‌ای!

  9. قرار بود حکومت‌مان، رنگ و بوی علی را داشته باشد  

  10. نهاوندیان: مردم باید از آرامش و امنیت اقتصادی خودشان حراست کنند/نیاز به تصمیم گیری‌های قوی داریم و با صبوری مشکلات حل می‌شود/اگر علت گرانی کالایی مشخص نیست، نباید آن را بخریم

  11. آزمون: اگر ناراضی هستند، بعد از جام جهانی دیگر برای تیم ملی بازی نمی‌کنم

  12. فیروزآبادی ویلای لواسان را تحویل داد

  13. تیم اقتصادی دولت از جمله نوبخت، نهاوندیان، سیف و کرباسیان باید تغییر کنند

  14. جهانگیری در مجلس: آمریکا جنگ اقتصادی را شروع کرده است/همه با اتحاد از این توطئه بزرگ عبور می‌کنیم

  15. پاسخ نوبخت به سه ادعای عجیب/ نقش جهانگیری در چالش آتی دولت/پشت پرده مشکلات اقتصادی/ داستان خانه ولایتی/ چاپ کتابی مجازی علیه روحانی/ سیاسی‌ترین گل جام‌جهانی

  16. اولین اعتراضات به تلگرام طلایی / دست وزارت ارتباطات در کار است

  17. اسپانیا به سختی برد/ یوزها جانانه جنگیدند/ویدئو چک گل ایران به ماتادورها مردود اعلام کرد/امیدها به بازی پرتغال زنده است

  18. سکوت دولت چه پیامی دارد؟

  19. بیماری‌های اقتصاد ایران علاج دارند اما...

  20. محمد ثلاث قصاص شد

  21. امروز بانک مرکزی باید بپذیرد که خطا کرده است/ سیاست‌های ارزی دولت نه تنها جواب نداد بلکه به التهابات بازار دامن زد /خریداران سکه و ارز شناسایی شدند و باید اظهار نامه مالیاتی ارائه دهند

  22. سیف:کاهش تورم در ۴۰ سال اخیر بی‎سابقه است/ احتمال توقف پرداخت ازر به کالاهای غیرضرور

  23. اعلام جرم علیه مدیران ارشد پیشین و فعلی بانک مرکزی و مدیران موسسات/ بانک مرکزی به تقصیر متهم است/فرشتگان، آرمان، آرمان ایرانیان و کاسپین یکی هستند؛ حکمت تغییر نام‌ها باید معلوم شود

  24. بی‌هنری بی بی سی /وقتی قاتل را بی گناه وقهرمان نشان می‌دهند

  25. ماجرای ویلای لواسان/ تفریح آمریکایی ها در نیشابور/ مشکل دولت روحانی از نگاه تئوریسین های اصلاح طلب/ چرا در ایران مسئولی استعفا نمی‌دهد؟

پربحث‌های اخیر

    آخرین عناوین