«فلسفه معاصر اروپایی»؛ ا. م. بوخنسکی؛ ترجمه‌ی شرف‌الدین خراسانی؛ علمی و فرهنگی فلسفه قرن بیستم؛ مختصر و مفید

دکترعلی غزالی‌فر*،   3961202068
فلسفه قرن بیستم؛ مختصر و مفید

آن‌چه بوخنسکی انجام داده است در واقع ترسیم چارچوب اصلی و نشان دادن خطوط کلی فلسفه غرب در نیمه اول قرن بیستم است. اساتید می‌توانند آن را به عنوان یک درسنامه لحاظ کنند و هر بخش را طبق صلاحدید خود در جهت‌های مورد نیاز بسط دهند

 «فلسفه معاصر اروپایی»

نویسنده: ا. م. بوخنسکی

مترجم: شرف‌الدین خراسانی

ناشر: علمی و فرهنگی، چاپ چهارم 1387

442 صفحه، 16500 تومان

 ****

اگر یک گلوله برف کوچک را از بلندی‌های یک کوه روی دامنه برفی بغلتانیم، هر چه پایین‌تر رود، بر حجم آن افزوده می‌شود. به کوه‌پایه که می‌رسد، چه بسا به عظمت یک ماموت باشد. جریان تاریخ فلسفه غرب بی‌شباهت به این مثال نیست. فلسفه غرب در سرآغاز خود، در سده ششم پیش از میلاد، مجموعه کوچکی از چند نظریه کلی بود. اما هر چه جلوتر آمده بر وسعت آن افزوده شده است. در قرن بیستم تکثر و تنوع فلسفه در غرب به حدی رسید که از جهت کمیت چند برابر کل میراث فلسفی پیش از خود است. این دامنه گسترده فلسفه غرب در قرن بیستم، شناخت همه‌جانبه آن را بسیار دشوار کرده است. البته اگر فیلسوف، فلسفه‌دان و منطق‌دان ممتازی همچون ژوزف ماریا بوخِنسکی (1902-1995) اقدام به چنین کاری کند، قطعا از پس آن بر می‌آید.

بوخنسکی اصالتا لهستانی است، اما بیشتر در کشورهای اروپای غربی و آمریکای شمالی به تدریس و تحقیق در زمینه فلسفه و منطق مشغول بود. حوزه تخصصی او فلسفه نوتومیستی و منطق جدید است. وی آثار درخشان خود را در زمینه فلسفه و منطق به آلمانی می‌نوشت و تاکنون فقط دو اثر از او به فارسی ترجمه شده است که اثر حاضر اولین آنهاست. بیشتر نوشته‌های او مختصر و فشرده هستند و در طراز تخصصی بالایی قرار دارند. فقط چنین کسی می‌تواند فلسفه اروپایی قرن بیستم را در دویست صفحه گزارش کند.

بخش یکم، "پیدایش فلسفه معاصر"، اگرچه حجم آن سی صفحه بیشتر نیست، اما یک درآمد بسیار عالی برای فلسفه معاصر است. این بخش تسلط کم‌نظیر نویسنده بر کل جریان‌های فکری معاصر را به خوبی نشان می‌دهد. او در این قسمت ویژگی‌های فلسفه قرن نوزدهم، بحران‌های فکری اواخر آن قرن و اوائل قرن بیستم، جریان‌های فلسفی اصلی و فرعی این دو سده و مشخصات کل جریان‌ها را با دقت بیان می‌کند. در پایان، چارچوب کلی فلسفه‌های معاصر اروپایی را ترسیم می‌کند و همه فلسفه‌های این دوران را در شش گروه دسته‌بندی می‌کند که بخش‌های دوم تا هفتم کتاب را تشکیل می‌دهند. این شش بخش به ترتیب عبارتند از: ماتریالیسم، ایده‌آلیسم، فلسفه زندگی یا حیات‌گرایی، پدیدارشناسی، اگزیستانسیالیزم و فلسفه‌های وجود. منظور از عنوان آخر آن دسته فلسفه‌هایی است که متافیزیکی هستند؛ فلسفه‌هایی که به طور مشخص نیکولای هارتمان آلمانی، آلفرد نورث وایتهد انگلیسی و چند فیلسوف فرانسوی آنها را نمایندگی می‌کنند. اما از همه مهمتر جریان فلسفی نوتومیسم است که به باور بوخسنکی نیرومندترین جریان تفکر فلسفی معاصر است. البته به علت اهمیت فراوانی که منطق ریاضی در قرن بیستم داشت و نقش موثری که در آن ایفا کرد، فصل پایانی کتاب به توضیح کلیات مباحث و مبانی این منطق اختصاص دارد. نکته دیگر این‌که، اگرچه عنوان کتاب نشان می‌دهد که فلسفه‌های اروپایی مد نظر هستند، اما یک جریان فلسفی غیراروپایی نیز در آن جای گرفته است؛ یک فلسفه کاملا آمریکایی. فلسفه در آمریکا کاملا تحت تاثیر فلسفه اروپایی بود. ولی یک استثناء مهم وجود دارد؛ پراگماتیسم. پدران این جریان مهم و موثر فلسفی همگی آمریکایی بودند؛ یعنی چارلز سندرس پیرس، ویلیام جیمز و جان دیوئی. پراگماتیسم در اروپا نیز رواج یافت اما پراگماتیسم اروپایی تحت تاثیر پراگماتیسم آمریکایی است. از این روی، بوخنسکی فصلی را هم به این جریان فلسفی اختصاص می‌دهد.

این کتاب اگرچه یک گزارش منصفانه است، اما بی‌طرفانه نیست. بوخنسکی در پیشگفتار این اثر، که مترجم آن را ترجمه نکرده است، تصریح می‌کند که بی‌طرفی در باب صدق و درستی فلسفه‌ها برخلاف روح فلسفه و توهین به فیلسوفان است؛ زیرا هدف آنان شناخت درست حقیقت و تمایز میان واقعیت و ضد آن است. لذا او در مواجهه با فلسفه‌های گوناگون دیدگاه خاص خودش را دارد و آن را نادیده نمی‌گیرد. ترتیب ارائه مباحث نیز کاملا ارزشی است؛ یعنی از نادرست به درست. بر این اساس ماتریالیسم سست‌ترین فلسفه و نوتومیسم قوی‌ترین فلسفه معاصر اروپایی است. البته داوری بوخنسکی به گزارش‌ها راه پیدا نمی‌کند. هر فلسفه همان‌طور که هست گزارش می‌شود و تنها در پایان هر بخش نقدهای خود را به آن فلسفه ذکر می‌کند. این نقدها را نیز مترجم حذف کرده است.

کتاب بوخنسکی در سال 1951 منتشر شد و طبیعی است که فقط فلسفه‌های نیمه اول قرن بیستم را در بر می‌گیرد. مترجم برای این‌که خواننده از فلسفه‌های اروپایی نیمه دوم این قرن هم بی‌خبر نباشد، ضمیمه مفصلی به اندازه خود متن اصلی به آن افزوده است و فلسفه‌های دهه پنجاه، شصت و هفتاد میلادی را بازگو می‌کند. با توجه به گرایش‌ اصلی مترجم، طبیعی است که بر جریان‌های چپ مارکسیستی نو تمرکز کند. برای این منظور ابتدا اشاره‌ای به وضعیت فکری و اجتماعی اروپا پس از جنگ جهانی دوم صورت می‌گیرد. سپس اندیشه‌های چهار فیلسوف نامدار مکتب فرانکفورت توضیح داده می‌شود؛ یعنی ماکس هورکهایمر، تئودور آدورنو، هربرت مارکوزه و یورگن هابرماس. در بخش بعد، دو متفکر بزرگ مارکسیسم فلسفی، جورج لوکاچ و ارنست بلوخ، نیز به تفصیل بررسی می‌شوند. اندیشه‌های مارکسیستی ژان پل سارتر نیز از قلم نمی‌افتد. بخشی هم به ساختارگرایی فرانسوی اختصاص دارد؛ چرا که برخی از بزرگترین ساختارگراها مارکسیست بودند و بالعکس؛ برای مثال لوئی آلتوسر. اما رویکرد چپ مترجم او را به جریان نومارکسیسم محدود نکرده است. از این روی در دو بخش بعدی به تفصیل اندیشه‌های فلسفی ویتگنشتاین متقدم و متاخر و عقل‌گرایی انتقادی کارل پوپر را گزارش می‌کند. روی هم رفته این ضمیمه مفصل که یک تالیف کامل است، چون به زبان فارسی و برای خواننده ایرانی نگاشته شده، یک درآمد روشنگر و آموزنده به شمار می‌آید.

آن‌چه بوخنسکی انجام داده است در واقع ترسیم چارچوب اصلی و نشان دادن خطوط کلی فلسفه غرب در نیمه اول قرن بیستم است. اساتید می‌توانند آن را به عنوان یک درسنامه لحاظ کنند و هر بخش را طبق صلاحدید خود در جهت‌های مورد نیاز بسط دهند. دانشجویان تحصیلات تکمیلی نیز می‌توانند از آن به مثابه راهنمای مطالعات گسترده‌تر و تخصصی‌تر استفاده کنند. به ویژه که منابع اصلی در پایان کتاب معرفی شده است. بوخنسکی در این اثر نقشه یک سفر پرماجرا و هیجان‌انگیز را به ما نشان می‌دهد. روشن است که هیچ نقشه‌ای هر چقدر هم که خوب و دقیق باشد، جای خود سیر و سفر را نمی‌گیرد. و البته برای داشتن یک سفر خوب نیز لازم است نقشه خوبی داشته باشیم.

 

*دکترای فسلفه

 

الف را در شبکه‌های اجتماعی دنبال کنید

عناوین مرتبط

وب‌گردی

طاقچهپارس نماد داده

پربحث‌های اخیر

  1. قیمت دلار و نرخ ارز امروز ۱ تیر ۹۷ +جدول

  2. در جلسه اوپک چه گذشت/زنگنه پس از ترک جلسه اوپک به نشانه اعتراض: فکر نمی‌کنم به توافق برسیم

  3. نظر استاندار تهران درباره حضور زنان در ورزشگاه‌ها

  4. بررسی پشت پرده واردات غیرقانونی ۶ هزار دستگاه خودرو

  5. بازهم اشک مسی درآمد!  

  6. توصیه‌های اخلاقی رهبرانقلاب در دیدار با نمایندگان مجلس  

  7. جان بولتون برای دیدار با لاوروف به روسیه می‌رود

  8. برای خرید پژو ۴۰۵ چقدر باید هزینه کرد؟ +جدول

  9. انصاری فرد: باور کنید ایران به دور دوم صعود می‌کند

  10. گشت و گذار ملی‌پوشان در مسکو/ تیم ملی فردا عازم سارانسک می‌شود  

  11. خلاصه دیدار تیم‌های ملی والیبال ایران و کره‌جنوبی  

  12. ترکیب تیم‌های سوئیس و صربستان اعلام شد

  13. والیبال ایران از سد کره گذشت

  14. تیم داوری ایران در دوم مرحله گروهی جام جهانی قضاوت نخواهد کرد

  15. بیرانوند در راه تاریخ سازی در جام جهانی

  16. پیروزی نیجریه با دبل احمد موسی

  17. توضیحات بروجردی درباره نامه ظریف به وزیرخارجه آمریکا

  18. دزدی در روز روشن فقط در ۵ ثانیه  

  19. وزیر کشور: مبارزه با مواد مخدر ۲ برابر می‌شود

  20. نماز جمعه امروز تهران  

  21. خودسوزی کامیون حین حرکت در خیابان  

  22. پیش‌بینی نتایج انگلستان با مورچه!  

  23. تاکید اوپک بر پایبندی ۱۰۰ درصدی به توافق جهانی کاهش تولید نفت

  24. واکنش فوری ترامپ به نشست اوپک

  25. عراق: تحریم‌های آمریکا بر توافق سوآپ نفت با ایران بی‌تاثیر است

پربحث‌های دیروز

  1. پزشکیان:در هیچ جای دنیا پزشکان به اندازه ایران درآمد ندارند

  2. احمد توکلی در پاسخ به درخواست یک روزنامه‌نگار: دیده‌بان شفافیت و عدالت به همه ایرانیان ضدفساد تعلق دارد/ اگر اسنادی در مورد بدهی میلیاردی ایران مال به دست آید، پیگیری می‌کنیم

  3. کی‌روش: راه مهار رونالدو را نمی‌گویم/ فیلمنامه ایران - پرتغال را اسکورسیزی هم نمی‌توانست اینگونه برایم بنویسد

  4. واردات 424 خودوری قاچاق از بندرعباس/ مگر می‌شود هزاران دستگاه خودرو با قیمت بالا وارد شود، اما شبکه ای در کار نباشد؟/ تشریح آخرین وضعیت پرونده ایرانشهر و حقوق‌های نجومی

  5. ملکی: وزیر صمت قول داد 31 روزه حباب قیمت خودرو بترکد

  6. واعظی: مقصران موسسات مالی نباید آزادانه بگردند

  7. قیمت دلار و نرخ ارز امروز ۱ تیر ۹۷ +جدول

  8. در جلسه اوپک چه گذشت/زنگنه پس از ترک جلسه اوپک به نشانه اعتراض: فکر نمی‌کنم به توافق برسیم

  9. بررسی افزایش مجدد دستمزد کارگران در شورای عالی کار

  10. نظر استاندار تهران درباره حضور زنان در ورزشگاه‌ها

  11. بررسی پشت پرده واردات غیرقانونی ۶ هزار دستگاه خودرو

  12. منبع نمودار ضد ایرانی پمپئو درد سر ساز شد

  13. توییت زائری درباره حضور خانواده ها در استادیوم  

  14. شینزو آبه پس از ۴۰ سال به ایران سفر می کند

  15. احتمالات محدود صعود تیم ملی ایران/ پیروزی خودمان و شکست اسپانیا

  16. خواص جادویی و شگفت انگیز این میوه گرمسیری برای سلامتی

  17. نامجومطلق: می‌توانیم در جام جهانی شگفتی ساز شویم/ مقابل اسپانیا 60 دقیقه مطلقا دفاع کردیم

  18. زن:شوهرم با دوستم رابطه دارد/ مرد:زنم شیشه ای است و توهم دارد

  19. خون ایرانیان؛ از سالم‌ترین خون‌های اهدایی در جهان

  20. ترامپ: خلع سلاح کامل هسته ای در کره شمالی آغاز شده است!

  21. درخواست دو قانوگذار ارشد آمریکایی برای قرار گرفتن ایران در لیست سیاه FATF

  22. بازدید سردار سلیمانی از پروژه ترفیع گنبد حرم امام حسین (ع) +عکس

  23. بازهم اشک مسی درآمد!  

  24. توصیه‌های اخلاقی رهبرانقلاب در دیدار با نمایندگان مجلس  

  25. جان بولتون برای دیدار با لاوروف به روسیه می‌رود

پربحث‌های هفته

  1. چند نکته با افرادی که در دام ترامپ گرفتار شده‌اند

  2. توضیحات سرلشکر فیروزآبادی پیرامون ویلای لواسان+سند

  3. از شعر امسال تا شعر پارسال/تریبون زبان مردم

  4. پزشکیان:در هیچ جای دنیا پزشکان به اندازه ایران درآمد ندارند

  5. تولید کجا بود؟ این روزها همه منتظرند ارز بگیرند تا کود حیوانی را هم وارد کنند

  6. درباره مذاکره مستقیم با آمریکا / رییس جمهور چه کسانی را دیوانه نامید؟

  7. بیش از یک سوم جوانان بیکار ایرانی، درتلاش و حتی کسب مهارت برای پیدا کردن شغل نیستند

  8. قرار بود حکومت‌مان، رنگ و بوی علی را داشته باشد  

  9. تصمیم گیری در خصوص بازار خودرو، مسکن، ارز و سکه در جلسه ستاد مبارزه با مفاسد اقتصادی /۵۰ نفر، ۵ درصد سکه‌های ثبت‌نامی را خریده‌اند/ هک سایت وزارت صنعت و فروش ۴ هزار خودروی وارداتی قاچاق

  10. نهاوندیان: مردم باید از آرامش و امنیت اقتصادی خودشان حراست کنند/نیاز به تصمیم گیری‌های قوی داریم و با صبوری مشکلات حل می‌شود/اگر علت گرانی کالایی مشخص نیست، نباید آن را بخریم

  11. آزمون: اگر ناراضی هستند، بعد از جام جهانی دیگر برای تیم ملی بازی نمی‌کنم

  12. آخوندی: نوسانات بازار مسکن سیاسی است

  13. فیروزآبادی ویلای لواسان را تحویل داد

  14. زور تورم به قدرت خرید مردم می‌چربد/ چه زمانی توانایی خرید مردم بالا می‌رود؟

  15. به بهانه "شبی که ایران نخوابید" / فوتبال را ببینید آقای رئیس جمهور + فیلم

  16. اسپانیا به سختی برد/ یوزها جانانه جنگیدند/ویدئو چک گل ایران به ماتادورها مردود اعلام کرد/امیدها به بازی پرتغال زنده است

  17. محمد ثلاث قصاص شد

  18. وقتی عادل فردوسی پور احساساتی میشود !

  19. سیف:کاهش تورم در ۴۰ سال اخیر بی‎سابقه است/ احتمال توقف پرداخت ازر به کالاهای غیرضرور

  20. اعلام جرم علیه مدیران ارشد پیشین و فعلی بانک مرکزی و مدیران موسسات/ بانک مرکزی به تقصیر متهم است/فرشتگان، آرمان، آرمان ایرانیان و کاسپین یکی هستند؛ حکمت تغییر نام‌ها باید معلوم شود

  21. بی‌هنری بی بی سی /وقتی قاتل را بی گناه وقهرمان نشان می‌دهند

  22. ماجرای ویلای لواسان/ تفریح آمریکایی ها در نیشابور/ مشکل دولت روحانی از نگاه تئوریسین های اصلاح طلب/ چرا در ایران مسئولی استعفا نمی‌دهد؟

  23. بازار خودرو کاملا انحصاری است/ چرا شرکت های خودروساز به آشفتگی بازار دامن زدند؟

  24. ماجرای پرحاشیه ویلای لواسان سرلشکر فیروزآبادی

  25. ضرورت تشکیل اتاق فرماندهی برای اقتصاد

آخرین عناوین