قاصدک24

«قصدیت جمعی»؛ گروه نویسندگان؛ ترجمه‌ی مریم خدادادی؛ هرمس ذهن جمعی

مجید بخشی*،   3960902050
ذهن جمعی

«قصدیت» (intentionality)، یکی از مفاهیمی است که در فلسفه‌ی ذهن و فلسفه‌ی کنش در قرن بیستم، جایگاه مهمی پیدا کرده است. از جمله مسایلی که قصدیت به دنبال خودش در این فلسفه‌ها آورده است، مفهوم «قصدیت جمعی» (collective intentionality) است

«قصدیت جمعی»

نویسندگان: دیوید پ. شوایکارت و هانس برنهارت اشمیت

مترجم: مریم خدادادی

ناشر: ققنوس، چاپ اول 1395

96 صفحه، 6000 تومان

 

*****

«قصدیت» (intentionality)، یکی از مفاهیمی است که در فلسفه‌ی ذهن و فلسفه‌ی کنش در قرن بیستم، جایگاه مهمی پیدا کرده است. از جمله مسایلی که قصدیت به دنبال خودش در این فلسفه‌ها آورده است، مفهوم «قصدیت جمعی» (collective intentionality) است. «قصدیت جمعی عبارت است از توانایی اذهان برای این‌که مشترکاً به اشیا، امور واقع، اوضاع امور، اهداف یا ارزش‌هایی معطوف شوند». قصدیت جمعی، به شکل‌های گوناگونی ممکن است پدیدار شود، مانند اقدام مشترک، توجه مشترک، باور مشترک، پذیرش مشترک و عاطفه‌ی مشترک. زندگی روزانه‌ی ما پر است از قصدیت‌های مشترک. در عمده‌ی ساحت‌های زندگی، ما با قصدیت‌های جمعی بسیار زیادی مواجه هستیم. اصلا هر فعالیت‌ گروهی، به نوعی ما را درگیر این بحث می‌کند. برای همین است که اندیشمندان حوزه‌های مختلفی به این بحث علاقه‌مند شده‌اند.

در این بین، قصدیت جمعی با یک چالش فلسفی نیز همراه شده است. مسئله این است که افراد در داخل گروه، دقیقاً چه هویتی دارند؟ یا به بیان دقیق‌تر، گویا میان دو ادعای پذیرفته‌شده‌ی ما، تناقضی در میان است:

الف) قصدیت جمعی، صرفاً انباشت قصدیت‌های فردی نیست. قصدیت جمعی، امر مستقلی است که به قصدیت فردی قابل تحویل نیست. (ادعای تحویل‌ناپذیری)

ب) همه‌ی قصدیتی که یک فرد دارد، متعلق به خود اوست. مالک هر قصدی، خود همان فرد است. (ادعای مالکیت فردی)

مسئله محوری، این است که آیا می‌شود به گونه‌ای این دو ادعا را با هم جمع کرد؟ یا اینکه باید از یکی از آن‌ها کوتاه آمد؟ اگر قابل جمع است، باید توضیح داد که چگونه؟ و اگر هم باید یکی را کنار گذاشت، باید گفت کدام یک را، و به کدام دلیل.

این مدخل از دانشنامه‌ی فلسفی استنفورد، می‌کوشد مباحثی را که در پاسخ به این مشکل طرح شده، و سایر مباحث مرتبط با قصدیت جمعی را به شکلی مناسب دسته‌بندی کند و ارایه بدهد. نویسنده، این مدخل را در چهار فصل و یک درآمد ترتیب داده است.

نویسنده، در قسمت درآمد، مفاهیم ابتدایی و اهمیت این بحث را توضیح مختصری می‌دهد. سپس در فصل اول، به تببین «مسئله‌ی محوری» این بحث می‌پردازد. او دو ادعای مطرح شده را توضیح می‌دهد، تا وجه تناقض آن‌ها به خوبی روشن شود. نویسنده در توضیح ادعای مالکیت فردی، سه نظری را که ذیل آن مطرح شده ذکر می‌کند و توضیح می‌دهد، که عبارتند از: رویکرد طبیعت‌گرایانه، رویکرد درون‌گرایانه و رویکرد ناطبیعت‌گرایانه و برون‌گرایانه.

در فصل دوم، نویسنده می‌خواهد تاریخچه‌ی مختصری از این بحث را در فلسفه ارایه بدهد. او خاطرنشان می‌کند که از «ارسطو» گرفته تا «روسو»، و در «ایده‌آلیسم آلمانی» یا «مکتب تاریخی حقوق»، بحث‌هایی در این زمینه شکل گرفته است. اما او بالخصوص به مواردی می‌پردازد که این بحث را به شکل روشن‌تری و با همین مسئله طرح کرده‌اند. در این قسمت، مباحث فلسفی در این زمینه را در سه عنوان می‌شود جای داد.

گروه اول، متفکران نظریه‌ی اجتماعی و روان‌شناختی اولیه هستند. بالخصوص، «دورکهیم» و «وبر» در این زمینه مباحثی داشته‌اند. دورکهیم ذیل آگاهی جمعی مباحثی را در این باب طرح کرده است. او معتقد است در موقعیت‌های اجتماعی، فرد تصمیم نمی‌گیرد. بلکه آگاهی جمعی است که شیوه‌ی عمل ما را تعیین می‌کند. در مقابل، وبر بر روی مالکیت فردی تاکید بیشتری دارد. به اعتقاد او، این افراد هستند که تصمیم می‌گیرند. وجود دیگران برای تصمیم فردی، صرفاً به عنوان عامل مؤثری در تصمیم‌گیری است. نویسنده تذکر می‌دهد که این‌ها تنها یک خوانش از وبر و دورکهیم است، و خوانش‌های دیگری نیز از این دو ارایه شده است.

گروه دومی که نویسنده در تاریخ بحث قصدیت جمعی، به‌ آن‌ها اشاره می‌کند، پدیدارشناس‌ها و فیلسوفان اگزیستانسیال اولیه هستند. در این میان، او «والتر» و «شلر» را ذکر می‌کند و به اقتباس‌های «هایدگر» از شلر نیز اشاره می‌کند. این فیلسوفان قصدیت جمعی را پذیرفته بودند، و می‌کوشیدند نشان دهند چگونه‌ یک «تجربه‌ی مشترک» شکل می‌گیرد. به عبارتی دیگر، مؤلفه‌های تجربه‌ی مشترک چیست؟

گروه سوم، فیلسوفانی هستند که به نوعی شروع جدی این بحث (در فلسفه‌ی تحلیلی معاصر) محسوب می‌شوند. «سلرز»، در ادامه‌ی مسیری که «کالینگوود» طی کرده بود، بصیرت‌هایی را برای این بحث می‌آورد. کالینگوود، ایده‌ی «جامعه به عنوان اراده‌ی مشترک» را طرح کرده بود. سلرز با نظری دیگر، همان مسیر را ادامه داد. او با طرح ایده‌ی «قصدیت مع الغیر» کوشید راهی را میان شهودگرایی و عاطفه‌گرایی باز کند. سلرز می‌خواست بگوید: قصد جمعی، قصد افراد است، اما با قصد فردی فرق دارد.

نویسنده در فصل سوم، به این پرسش می‌پردازد که: قصد جمعی از چه جهت جمعی است؟ جمعی بودن دقیقاً کجای تحلیل قصدیت قرار می‌گیرد؟ قصدیت سه خصوصیت مقوم دارد: محتوا، حالت و فاعل.

محتوای قصدیت، همان چیزی است که برخورد ما درباره‌ی آن است. مثلا محتوای تصمیم ما برای پیاده‌روی، پیاده‌روی است.

حالت، نحوه‌ی ارتباط ما با محتوای قصدیت است. مثلاً اینکه می‌ترسیم، یا دوست داریم و چیزهای دیگر. حالات قصدی، اساساً سه دسته هستند: کنشی یا عملی (قصدها و امیال)، شناختی یا نظری (باورها و ادراکات)، انفعالی یا عاطفی (امیدها و بیم‌ها).

فاعل، مالک قصد است. یا به عبارت دیگر، منشأ یا حامل قصد.

حال با این توضیح، باید دید جمعی‌بودن قصدیت، متعلق به کدام یک از این سه خصوصیت است. نویسنده در این فصل، که مفصل‌ترین فصل این مدخل است، آرای موافقان و مخالفان هر قسمت را ذکر می‌کند.

نویسنده، عنوان فصل چهارم را گذاشته است «مباحث خاص». بحث قصدیت اجتماعی، حوزه‌های دیگر فلسفی را نیز با خود درگیر می‌کند. نویسنده چهار بحثی را که ارتباطی جدی با قصدیت اجتماعی پیدا می‌کنند، در این قسمت ذکر می‌کند. او ذیل هر قسمت به آرای ارایه‌شده نیز اشاره می‌کند.

بحث اول، واقعیت‌های اجتماعی و نهادی است. قصدیت جمعی، خودبه‌خود پای ما را می‌کشاند به بررسی ماهیت واقعیت اجتماعی. هم‌چنین شماری از مباحث خاص در وجودشناسی اجتماعی را نیز برمی‌انگیزد.

بحث دوم، مسئولیت جمعی است. مبادی و عملکرد درباره‌ی مسئولیت جمعی، ارتباط مستقیمی با بحث قصدیت جمعی دارد.

بحث سوم، تعقل تیمی است. هماهنگی گروهی، قانون، قراردادهای جمعی، مباحثی است که دوباره ما را مجبور می‌کند به قصدیت جمعی بیندیشیم. نویسنده اینجا صحبت نظریه‌های کلاسیک بازی را به میان می‌آورد، و نشان می‌دهد که آن مباحث نمی‌تواند پاسخ‌گوی خوبی برای مسئله‌ی ما در این زمینه باشد.

در بحث چهارم، نویسنده به تحقیقاتی اشاره می‌کند که قابلیت قصدیت جمعی را به عنوان نشان نوع بشر معرفی می‌کند. این تحقیقات ادعا کرده‌اند بنیادی‌ترین تفاوت میان انسان‌ها و نخستی‌ها، قصدیت جمعی است.

نویسنده‌ی این مدخل، کوشیده است به شکل موجز و رسا، اهمّ مسایلی را که در فلسفه تحلیلی ذیل قصدیت جمعی شکل گرفته است، دسته‌بندی کند. اشاره‌ به ابعاد مختلف بحث، ذکر ادله‌ی گروه‌های مختلف به شکل منصفانه (و البته گاهی با اعمال داوری شخصی نویسنده)، باعث شده است این مدخل، مرجع مناسبی برای علاقه‌مندان این بحث باشد.

 

*کارشناسی ارشد فسلفه

عضویت در کانال تلگرام الف

عناوین مرتبط

وب‌گردی

تجارت نیوز

پربحث‌های امروز

  1. آقای رئیسی شما خوش شانس بودید!

  2. حاجی بابایی: بودجه ۹۷ یارانه بگیران را قلع و قمع و فقرا را نابود می‎کند

  3. بحران کاغذی/ وقتی تنها کارخانه کاغذ ایرانی تولید نمی‌کند/ باز هم دست به دامان واردات / محموله‌ای در راه است

  4. براي پشيماني کمی زود نيست؟

  5. وزیر کار خبر داد:‌ ورود سالانه یک میلیون نفر به بازار کار

  6. نباید در تسویه با سپرده گذاران موسسات مالی–اعتباری نوع تازه ای از کلاهبرداری شکل بگیرد

  7. آقای رئیس جمهور! «مدیران آویزان» را برکنار کنید

  8. حقه عجیب روس‌ها در اصفهان!

  9. سی‌ان‌بی‌سی: بیت کوین؛ سرمایه گذاران را ثروتمند کرده است

  10. جنایت در آشپزخانه

  11. نوبخت: رییس جمهوری از افزایش نرخ ارز بسیار مکدر است/ قسم می خورم ماهی حدود هشت میلیون و 700 هزار تومان حقوق می گیرم/ قیمت کنونی بنزین 1200 ارزان تر از فوب خلیج فارس است

  12. بهترین شیوه جلوگیری از سرقت کیف  

  13. ناگفته های مدیر تلگرام پس از مهاجرت به دبی

  14. دیابت و فشارخون را با مصرف این سبزی درمان کنید + اینفوگرافی

  15. درگذشت پیرترین نقاره‌زن حرم امام رضا (ع)

  16. آخرین خبرها از ساخت سریال «فوق لیسانسه‌ها»

  17. گزارش رسانه غربی درباره میزان لابی «منافقین» در آمریکا علیه ایران

  18. محسن هاشمی: 700 مدرسه تهران با طوفان شدید تخریب می‌شوند؛ زلزله که جای خود دارد

  19. عادل الجبیر: ترامپ هنوز به راه‌حل دو کشوری متعهد است/ هیچ فشاری بر عباس نیاورده‌ایم

  20. ماجرای دعوای مهران مدیری با تلویزیون  

  21. خودکشی نماینده کنگره آمریکا در پی رسوایی جنسی

  22. دستگیری ۲۷۵ قاچاقچی در پاتک پلیس پایتخت

  23. خودروهای میلیاردی برای سوپرپولدارها

  24. موگرینی اروپا را افشا کرد

  25. موسوی: نحوه اجرای قانون هدفمندی یارانه‌ها باید اصلاح شود/حاجی بابایی: لایحه بودجه ۹۷ سبب نابودی فقیر می‌شود

پربحث‌های دیروز

  1. چرخش در سیاست یارانه‌ای دولت با عبور از انتخابات/ سال 95: درآمد 3 میلیون هم نمی‌تواند، ملاک حذف باشد/ آذر 96: فقط به افراد شناسایی شده یارانه می‌دهیم

  2. بلاتکلیفی ثبت سفارش و هدیه میلیاردی دولت به دلالان و واردکنندگان خودرو

  3. ماجرای درگیری لفظی نمایندگان با عیسی کلانتری به روایت یک شاهد عینی

  4. هر همایش حسام‌الدین آشنا ۱۱۳ میلیون تومان خرج دارد

  5. کیهان خطاب به هنرمندان: به عوارض خروج از کشور معترض شده اید که فقط 8درصد مردم با آن سروکار دارند؟

  6. رازی که موگرینی فاش کرد/ جمله‌ای که به درخواست ایران در برجام آمد+ توضیح عراقچی

  7. حداد عادل: بودجه‌های مؤسساتی که من در آنها هستم کارشناسی شده است

  8. عذرخواهی علی کریمی برای حمایت از حسن روحانی در انتخابات   

  9. محسن هاشمی: ترافیک تهران از داعش خطرناک‌تر است

  10. فرمانده قرارگاه خاتم‌الانبیاء: از دولت 30 هزار میلیارد تومان طلب داریم / برای بازسازی سوریه آمادگی داریم

  11. ناگفته های زندگی قاتل ستایش/ او در 14 سالگی با یک زن رابطه جنسی کامل داشته است

  12. نگهداری هواپیمای ایران ایر در حیاط خانه یک تهرانی  

  13. بی‌کیفیت ترین خودروهای داخلی/ خودروسازان سوار بر بی‌کیفیت‌ها می‌تازند!

  14. دولت به جای درخواست کمک هزینه های جاری خود در بودجه ۹۷ را کاهش دهد/ بودجه برخی طرح‌ها کورکورانه زیاد شد

  15. ادعای موگرینی: امروز رازی را درباره درخواست ایران در برجام افشا می‌کنم

  16. ماجرای حذف یارانه ۳۰ میلیون نفر از ثروتمندان به نفع کمیته امداد

  17. ۶۰۰ میلیارد عوارض خروج سال گذشته کجا هزینه شد

  18. پاسخ سید حسن به حواشی بودجه دفتر نشر آثار امام

  19. ۷۰۰ میلیارد عوارض خروج کجا هزینه شد؟

  20. قوه قضائیه و دو اقدام قابل ستایش

  21. اردوغان: قدس خط قرمز ماست/ /آنها فراتر از یک کشور رفتار می کنند، درحالی که اسرائیل اصلا کشور نیست

  22. رونمایی از چند پرونده جدید قاچاق و پشت پرده قاچاق خودروهای لوکس/ واردات 600 خودرو پورشه و بنز به نام "مریم دو سر دهلیز"/ تبانی سازمان یافته سلطان قاچاق تجهیزات پزشکی

  23. پیشنهاد فرماندار تهران: مکانی برای تجمعات اعتراضی تعیین شود

  24. ترافیک سنگین جاده چالوس؛ روزگاری که حتی پیکان خلق نشده بود!  

  25. عکس/ اخم روحانی در نشست اضطراری استانبول

پربحث‌های هفته

  1. افزایش عجیب عوارض خروج از کشور/ سفر اول 220 هزار تومان، سفر دوم 330 و سفرهای بعدی 440 هزار تومان

  2. مشاور رییس برنامه و بودجه در واکنش به انتقادات از افزایش ۳ برابری عوارض خروج از کشور: پول ندارید، سفر خارجی نروید

  3. نوبخت: با قیمت کنونی بنزین نمی توانیم به سقف برسیم/ قیمت بنزین می تواند به بالاتر از ۱۵۰۰ تومان هم برسد

  4. زمزمه بنزين 1500 توماني از دی ماه

  5. روایت نوبخت از سازوکار شناسایی سه گروه یارانه بگیر/یارانه کسانی که اعلام نیاز کنند حذف نمی‌شود/فعلاً افزایش قیمت حامل‌‌های انرژی قطعی نیست/ برگشت منابع حاصل از اصلاح قیمت‌ها به مردم

  6. صادقی؛ فساد؛ سکوت

  7. واکنش واعظی به افزایش عوارض خروج از کشور: درآمد افزایش عوارض برای اقشار کم درآمد هزینه می‌شود

  8. از فروش هویج آمریکایی ۹۰هزار تومانی و تمشک‌ 480 هزار تومان تا اجناس سوپرلاکچری در فروشگاه شهرداری +عکس

  9. در لایحه بودجه ۹۷ افزایش حقوق کارکنان ۱۰ درصد در نظر گرفته شد

  10. درباره سه برابر شدن عوارض خروج از کشور؛ برای دریافت عوارض نوع سفر مدنظر قرار بگیرد/ دولت همه مسافران را به یک چشم نگاه نکند/ وعده احیای گردشگری شعار بود

  11. تاوانی که باید برای سفر بپردازیم/ حکایت ما و ثبت نام خودرو/ با نخبگان چنین نکنید

  12. چک سفید امضای دولت برای افزایش قیمت بنزین/ زنگنه گرانی را تکذیب نکرد: افزایش قیمت بنزین در بودجه دیده شده

  13. باور کنید اینجا تهران است  

  14. واکنش سید حسن خمینی به انتقادها از بودجه موسسه امام: نقدها پديده‌ای مبارک است/ امثال من را نيز از خطا و خطر مصون می‌دارد

  15. جزئیات لایحه بودجه‌۹۷/ از حذف گسترده یارانه بگیر، افزایش قیمت آب و قیمت خرید سربازی تا افزایش 10درصدی حقوق و بودجه عمرانی و اشتغال

  16. آقای رئیسی شما خوش شانس بودید!

  17. چرخش در سیاست یارانه‌ای دولت با عبور از انتخابات/ سال 95: درآمد 3 میلیون هم نمی‌تواند، ملاک حذف باشد/ آذر 96: فقط به افراد شناسایی شده یارانه می‌دهیم

  18. عکس / مالیات یا عوارض خروج از کشور در برخی کشورها

  19. خداحافظی رضا صادقی با حسن روحانی  

  20. وامهای کلان آقازاده ها و مقامات باعث ورشکستگی موسسات مالی- اعتباری شد

  21. توافق ۵عضو کابینه برای افزایش تعرفه خودرو/ سقف تعرفه ۱۵۰درصد می‌شود

  22. دلار رکورد سال را شکست/ هر دلار ۴۲۲۰ تومان/ بازاری که بر خلاف اظهارات سیف به آرامش نمی رسد+جدول

  23. اینفوگرافی؛ نهادها و موسسات وابسته به چهره‌های مذهبی و سیاسی چه سهمی از بودجه ۱۳۹۷دارند؟

  24. گزارش روحانی از بودجه ۱۱۹۴ تریلیونی سال ۹۷: حذف بخشی از یارانه بگیرها/ دنبال اصلاح قیمت‌ها هستیم/ انتقاد از تصویب ردیف های دریافت بودجه توسط دو برادر یا پسرعمو!/ ریشه مسکن مهر غلط بود

  25. اخبار سرکاری سود سهام عدالت و بازی با اعصاب مردم

آخرین عناوین