تاریخچۀ خستگی خستگی محصول دوران مدرن نیست

آنا کاترینا شافنر؛ ترجمه‌ی مهدی منتظری،   3960802064
خستگی محصول دوران مدرن نیست

در قرن نوزدهم پزشک امریکایی، جورج ام.بیرد، روشی برای تشخیص ضعف اعصاب اختراع کرد. آن زمان تعریفِ مبهمی برای ضعف اعصاب وجود داشت به‌نام خستگیِ عصبی. او اعلام کرد این بیماری ناشی از تمدن است و مؤلفه‌های دنیای مدرن موجبات آن را فراهم می‌کند

آیا عصر حاضر فرساینده‌ترین عصر همیشۀ تاریخ است؟ بسیاری از جامعه‌شناسان، روان‌شناسان و منتقدان فرهنگی معتقدند که گسترش سندروم‌های خستگی نظیرِ افسردگی، استرس و فرسودگی از عواقبِ مدرنیته‌ و چالش‌های آن هستند. آن‌ها بر این باورند که سطوح انرژیِ انسان در طول تاریخ ثابت بوده است؛ درحالی‌که نیازهای شناختی، عاطفی و جسمانیِ تحت‌سلطۀ مدرنیته چنان افزایش یافته‌اند که کاهش شدید منابع [انرژیِ] درونی را موجب گردیده‌اند. اغلب «مولدهای خستگیِ» عنوان‌شده ماحصل تغییرات اجتماعی‌اند که از شتاب، فناوری‌های نوین و تغییر تولید به خدمات و اقتصادهای مالی ناشی می‌شوند. برای مثال، ایمیل و گوشی‌های همراه، با ازبین‌بردن مرز کار و فراغت کارگران را همیشه دسترس‌پذیر کرده است. به همین دلیل دست‌کشیدن از کار برای کارکنان به معضلی بدل شده است. همچنین اگر بر این موضوع، رقابت شدیدِ منبعث از سرمایه‌داری جهانی را اضافه کنید، آنگاه نتیجۀ آن این است: امروزه کارگر به‌ندرت شغل خود را ترک می‌کند. در این شرایط تعجبی نخواهد داشت که همه خسته باشند.

هرچند آنچه اغلب مغفول واقع می‌گردد، آن است که اضطرابِ همراه خستگی مختص عصر حاضر نیست. آن‌هایی که تصور می‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌کنند زندگی در گذشته ساده‌تر، آهسته‌تر و بهتر بوده است، تماماً اشتباه می‌کنند. تجربۀ خستگی و اضطراب همراه با آن گویای این مطلب است که این مسائل به‌طور اپیدمیک در جمعیت‌های گسترده وجود داشته است و مختص زمان و مکان خاصی نیستند؛ بلکه بالعکس: خستگی و تأثیراتش از دوران باستان جزء دغدغه‌های متفکران بوده است.


همان‌گونه که در کتاب تاریخچۀ خستگی نشان داده‌ام، خستگیْ تجربه‌ای لا‌مکان و لا‌زمان است. در تاریخ، بسیاری از دوره‌ها «فرساینده‌ترین عصر» معرفی شده‌اند. در طول قرن‌ها، منابع پزشکی، فرهنگی، ادبی و زندگی‌نامه‌ها خستگی را عدم‌تعادلی بیوشیمیایی، عارضه‌ای جسمانی، بیماری ویروسی یا فروپاشیِ معنوی معرفی کرده‌اند. همچنین این موضوع را به برهم‌خوردن نظم سیارات، تمایل افراطی به مرگ، از‌دست‌دادن چیزی و اختلالات اجتماعی و اقتصادی مرتبط دانسته‌اند. ازآنجاکه خستگی به‌طور هم‌زمان، هم تجربه‌ای جسمانی، هم ذهنی و هم فرهنگی است، نظریات این حوزه می‌تواند دربارۀ اینکه مردم در گذشته چگونه در مورد ذهن، بدن و جامعه می‌اندیشیدند، بینشی را فراهم آورد.

نظریات خستگی عموماً به سؤالاتی در خصوص مسئولیت، عاملیت و نیرویِ اراده اشاره می‌کنند. در برخی از تعاریف، خستگیْ شکلی از ضعف و فقدان نیرویِ اراده یا حتی نوعی فروپاشی معنوی فاجعه‌بار در قالب نوعی نگرش ذهنی نامناسب در نظر گرفته می‌شود. برای مثال، نظریات قرون وسطایی [در مورد خستگی] حول‌ محور گناه و رخوت شکل گرفتند؛ درحالی‌که نظریات نئولیبرالْ افراد را برای مدیریت نادرست سلامت جسمی و ذهنیِ‌شان مقصر قلمداد می‌کنند.


رخوت در لغت به‌معنی «حالتی از بی‌تفاوتی» است که برخی این مفهوم را همچنین «ملال قلبی» توصیف کرده‌اند. در اواخر دوران باستان و اوایل قرون وسطا، این موضوع راهبان را بسیار متأثر می‌کرد. آن‌ها باور داشتند که این حالت نتیجۀ ضعف معنوی و گوش‌فرادادن به وسوسه‌‌‌های شیطانی است. جان کاسین (۳۶۰ تا ۴۵۰م) که یکی از پدران صحرا بود، می‌نویسد: رخوتْ راهب را «در تمام کارها کند و تنبل» می‌کند. راهب متأثر از «خستگی جسمی و اشتیاقِ به غذا در نظر خویشتن فرسوده و خسته می‌آید؛ به‌طوری که انگار سفری طولانی را پشت‌سر گذاشته است، کار طاقت‌فرسایی را به پایان برده است یا حتی انگار دو یا سه روز بدون غذا روزه گرفته است». او همچنین دربارۀ این موضوع می‌افزاید: «مضطربانه این‌سووآن‌سو می‌رود و آه که هیچ‌یک از هم‌قطارانش به دیدنش نمی‌آیند و اغلب از حجره‌اش بیرون می‌آید و برمی‌گردد و بیشتر اوقات به‌گونه‌ای به خورشید خیره می‌شود که انگار حرکتش کند شده است و بنابراین نوعی سردرگمیِ بی‌دلیل ذهن او را مانند نوعی تاریکی‌ پلید تصرف می‌کند که او را برای انجام هر امر معنوی‌ای سست و ناکارآمد می‌کند، به‌طوری که تصور می‌کند برای این هجوم وحشتناک هیچ درمانی را نمی‌تواند بیابد. به‌جز دیدن برخی از هم‌قطارانش یا خوابیدن در آرامش.»

کاسین علائم فیزیکی‌ رخوت را توصیف می‌کند که امروزه تحت عنوان خستگیِ پس از فعالیت طبقه‌بندی می‌شود. این علائم عبارت است از ضعفی بدنی که بعد از تجربۀ گرسنگیِ طولانی‌مدتِ ناشی از روزه‌گرفتن، کار سخت و پیاده‌روی زیاد به وجود می‌آید. او همچنین این حالت را همراه با بی‌قراری، بی‌حالی، تحریک‌پذیری، خواب‌آلودگی و فعالیت‌های جایگزین غیرمولد توصیف می‌کند؛ رفتارهایی که بسیاری از نظریه‌پردازانِ خستگی در طول تاریخ به آن اشاره کرده‌اند.


برخی دیگر باور دارند که علت خستگی امری جسمانی است. در دوران یونان باستان، فزونی صفرای سیاه و سرچشمه‌های هومورال بدن مقصر شناخته می‌شدند. در قرن نوزدهم، علت را فقدان توان عصبی می‌دانستند. در قرون بیستم و بیست‌ویکم نیز دلیل وجود خستگی را در سیستم شناختی جست‌وجو می‌کردند و معتقد بودند به‌طور مزمن و به‌وسیلۀ محرک‌های خارجی و عوامل استرس‌زا بیش‌ازحد از این سیستم کار کشیده می‌شود. همچنین محققان مرکز سندروم خستگیِ مزمن، ضعف سیستم ایمنی با عفونت‌های ویروسی را منشأ خستگی تشخیص می‌دادند. برخی دیگر برهم‌خوردن تعادل اَشکال مختلف بیوشیمیایی را مقصر می‌دانستند.

در قرن نوزدهم پزشک امریکایی، جورج ام.بیرد، روشی برای تشخیص ضعف اعصاب اختراع کرد. آن زمان تعریفِ مبهمی برای ضعف اعصاب وجود داشت به‌نام خستگیِ عصبی. او اعلام کرد این بیماری ناشی از تمدن است و مؤلفه‌های دنیای مدرن موجبات آن را فراهم می‌کند که از آن جمله می‌توان به «نیروی بخار، فشارهای دوره‌ای، تلگراف، علم و فعالیت‌های ذهنیِ زنان» اشاره کرد. در این تحلیل علل ضعف اعصاب قویاً به جهان خارج نسبت داده شده بود؛ به تکنولوژی و تغییرات اجتماعی که ذخایر انرژی محدود مردان و زنان دوران مدرن را تحلیل می‌برد. چنین تصور می‌شد که محیط مدرن، به‌ویژه محیط‌زیست شهری محرک‌های بسیاری را تولید می‌کند که حواس را مداوماً توسط سروصدا، چشم‌اندازها، سرعت و اطلاعات مورد هجمه قرار می‌دهد. بیرد می‌ترسید که سیستم‌های حساس عصبیِ سوژه‌های مدرن نتواند این اضافه‌بار حسی را تحمل کند.


این نظریه چیزِ جدیدی را بیان نمی‌کرد. یک قرن پیش از بیرد، پزشک اسکاتلندی، جورج چِینی (۱۶۷۱ تا ۱۷۴۳) «بیماریِ انگلیسی» را مفهوم‌پردازی کرده بود. او تظاهرات آن را «پستیِ روح، کندی توأم با خستگی، مالیخولیا و افسردگی» می‌دانست. او علت این موضوع را رشد سریع رفاهِ ناشی از دریانوردی ملت انگلیس می‌دانست که عواقب نامطلوب آن عبارت بودند از: زیاده‌روی، تنبلی و سبک‌زندگیِ تجملی. نظریات فرسودگی قرن بیست‌ویکم هنوز مباحث مشابهی را درمورد تأثیرات مخرب تکنولوژی‌های ارتباطیِ جدید و محیط‌های کاری نئولیبرال طرح می‌کنند.

وقتی که خستگی را امری جسمانی در نظر بگیریم، آنگاه فردِ خسته احتمالاً قربانی‌ بی‌گناهی درنظر گرفته می‌شود که از عوامل خارجیِ انگلی متأثر است یا نهایتاً او را کسی می‌دانند که ژن‌‌های بدی را به ارث برده است. امّا در مقابل، می‌توان افراد را بعضاً برای خستگی‌ای که متحمل می‌شوند ،مقصر دانست؛ چراکه به رفتارهای کاهندۀ انرژی اشتغال می‌یابند، مانند کار بیش‌ازاندازه، خوردن غذاهای نامناسب، نگرانی بی‌حدوحساب، استراحت و خواب ناکافی یا زیاده‌روی در فعالیت‌های جنسی.

برخلاف افسردگی، فرسودگی به‌علت مؤلفه‌های خارجی، به‌خصوص عوامل مرتبط با کار، روی می‌دهد. آن‌هایی که دچار فرسودگی‌اند، صرفاً به این علت پیوسته در ناراحتی‌اند که بیش از اندازه ظرفیتشان کار می‌کنند. خستگی ناشی از فرسودگی همچنین می‌تواند سنخی از افسردگی اجتماعی باشد؛ کژکارکردی سیستمیک که به‌طور مستقیم به محیط کار و جایگاه فرد در آن مربوط است. اگرچه شاید بتوانیم بپذیریم که فرد را نمی‌توان مسئولِ افتادن در چنین دامی دانست، حداقل می‌توان او را قربانی‌ِ شرایط دشوار کاری قلمداد کرد.


برای تحلیل تاریخی خستگی می‌توان به‌لحاظ تاریخی نظریات مشخصی را پیدا کرد که علت خستگی را بیان می‌کنند. همچنین می‌توان تمایلاتِ نوستالژیکی را مشاهده کرد که به‌دنبال اعصاری در گذشته می‌گردند که توأم با آسودگی بیشتری بوده است؛ هرچند، تداوم نظریه‌پردازی دربارۀ ازدست‌رفتن انرژی بشر، خود گواهی بر اضطراب‌های بی‌انتهای [بشر] درمورد مرگ، سال‌خوردگی و ترس از پایان جهان است. نظریه‌پردازی درمورد خستگی و ارائۀ علاج و درمان برای تأثیرات آن یک تاکتیک برای مقابله با آگاهی‌مان از ناتوانی در مواجهه با مرگ است. به‌عبارت‌دیگر، [نظریه‌پردازی درمورد خستگی] استراتژی‌ای برای مدیریت وحشت است تا ترس‌های وجودی‌مان را تحت کنترل نگه‌داریم؛ ترس‌هایی که به‌هیچ‌وجه مختص عصر حاضر نیستند.

عضویت در کانال تلگرام الف

عناوین مرتبط

وب‌گردی

بانک آیندهبیمه دیمادیرانسام سیر

پربحث‌های اخیر

  1. تصحیح دو اشتباه و تقدیر از گروه پزشکان بیمارستان نمازی شیراز

  2. آخوندی: هر حادثه‌ای رخ می‌دهد، به جای اصلاح فرآیندها سریعا دنبال یک نفر می‌رویم که با آن درگیر شویم

  3. سرقت بنز C200 برای خوشگذرانی در شب ولنتاین

  4. رقص ماشین‌ها در کارخانه بنز  

  5. توصیه پیامبر در مورد مصرف نمک

  6. بیشترین عامل تصادفات برون شهری چیست؟

  7. پزشکیان: دولت روحانی در طرح نظام سلامت خلاف قانون حرکت کرد/ دولت در این طرح ورشکسته است

  8. شکایت دایی از یک هنرپیشه و صداوسیمای گیلان

  9. خودسوزی عاشق پیشه ۱۸ ساله+عکس

  10. ناگفته‌های فیروزآبادی از کوی دانشگاه  

  11. آیا رژیم صهیونیستی، «عربستانِ اتمی» را می‌پذیرد؟

  12. ترکیه هم ارز مجازی ترک‌کوین راه‌اندازی می‌کند

  13. با ۶ سریال ترسناک آمریکایی آشنا شوید (۱۶+)  

  14. سفیر مالزی در ایران:برنامه‌های پتروناس برای سرمایه‌گذاری در صنایع بالادستی نفت / در برجام صرفا آمریکا طرف نیست

  15. ثبات در بازار خودروهای وارداتی

  16. کنسرت کیهان کلهر در تالار وحدت   

  17. آمار متناقض اشتغالزایی سخنگوی دولت

  18. زمانی: هواداران استقلال در دربی به چیزی جز برد فکر نکنند

  19. توقف حراج سکه در بانک مرکزی منتفی شد

  20. بیرانوند حکم توقیف اموال نفت را گرفت

  21. ۱۰ تاثیر شگفت انگیز زردچوبه بر پوست

  22. ترافیک در تهران، ۷۰ سال پیش  

  23. بارندگی در ۱۰ استان/ احتمال سیلابی شدن رودخانه ها

  24. شورای مرکزی و بازرسان کانون کارگردانان انتخاب شدند/ اسامی اعضا

  25. پزشکیان: تعداد دانشگاه‌های ایران بیشتر از چین است

پربحث‌های دیروز

  1. روحانی: با گذاشتن قرآن در داشبورد، خودرو اسلامی نمی‌شود/ عده ای می خواستند برای هر علمی یک آیه و حدیث پیدا کنند

  2. حمایت روسیه از اسرائیل در صورت حمله ایران

  3. زبان مادری و زبان رسمی

  4. تصحیح دو اشتباه و تقدیر از گروه پزشکان بیمارستان نمازی شیراز

  5. آخوندی: هر حادثه‌ای رخ می‌دهد، به جای اصلاح فرآیندها سریعا دنبال یک نفر می‌رویم که با آن درگیر شویم

  6. درباره پالس‌های جدی و بی‌سابقه ایران به 1+5

  7. فقط یک درصد مخالف شفافیت هستند/ حقوق شهروندی یعنی داشتن نظام شفاف/ غرب شفافیت دارد؛ اما اسلام در 1400 سال پیش آن را توصیه و سفارش کرد

  8. سرقت بنز C200 برای خوشگذرانی در شب ولنتاین

  9. رقص ماشین‌ها در کارخانه بنز  

  10. توصیه پیامبر در مورد مصرف نمک

  11. بیشترین عامل تصادفات برون شهری چیست؟

  12. پزشکیان: دولت روحانی در طرح نظام سلامت خلاف قانون حرکت کرد/ دولت در این طرح ورشکسته است

  13. تک تکشان محاسبه می‌شود...  

  14. عجیب ترین گل تاریخ لیگ برتر

  15. مشخصات فنی پژو ۵۰۸ مدل ۲۰۱۹ +عکس

  16. چه ساعتی شام بخوریم؟

  17. توقف حراج سکه در بانک مرکزی منتفی شد

  18. بیرانوند حکم توقیف اموال نفت را گرفت

  19. ۱۰ تاثیر شگفت انگیز زردچوبه بر پوست

  20. ترافیک در تهران، ۷۰ سال پیش  

  21. بارندگی در ۱۰ استان/ احتمال سیلابی شدن رودخانه ها

  22. شورای مرکزی و بازرسان کانون کارگردانان انتخاب شدند/ اسامی اعضا

  23. پزشکیان: تعداد دانشگاه‌های ایران بیشتر از چین است

  24. ابراهیم جعفری: ایران باید از بازار‌های عراق بهره ببرد

  25. نقص فنی هواپیمای تهران-مشهد

پربحث‌های هفته

  1. پوشش لحظه به لحظه/سقوط هواپیما تهران- یاسوج در سمیرم/همه مسافران جان باختند+اسامی مسافران| لاشه هواپیما هنوز پیدا نشده/ عدم امکان اعزام بالگرد به‌دلیل برف و بوران/+تصاویر

  2. تشک کشتی، چالش جدید ایران با اسرائیل

  3. آقای آخوندی! زمان عذرخواهی و استعفا فرا نرسیده است؟

  4. قیمت واقعی دلار 1000 تومان است / استدلال؟

  5. افشاگری بزرگ در مورد سقوط ATR/هواشناسی هشدار داده بود ولی شرکت آسمان پرواز را لغو نکرد/ از خلبان چک گرفتند و مجبور به پرواز میکنند/ به وزیر تذکر دادیم ولی ربیعی توجهی نکرد

  6. انتقاد کیهان از بازیگر معروف

  7. دستور روحانی برای پیگیری حقوقی پرونده برخورد با دختر خیابان انقلاب

  8. روحانی: با گذاشتن قرآن در داشبورد، خودرو اسلامی نمی‌شود/ عده ای می خواستند برای هر علمی یک آیه و حدیث پیدا کنند

  9. نشانه‌ای دیگر برای خروج  بی بی سی از بی طرفی

  10. رئیس سازمان اجتماعی کشور: ۹۵ درصد بانوان کشور به حجاب باور دارند

  11. پیکر محمد توکلی فرزند احمد توکلی تشییع شد+تصاویر  

  12. دفتر سخنگوی دولت: حداکثر حقوق مقامات ۱۰ میلیون تومان است

  13. درخواست احمد توکلی از شرکت کنندگان در مراسم ترحیم فرزندش 

  14. استیضاح وزرای کار و راه تقدیم هیات رییسه شد/ نامه برخی نمایندگان به روحانی: ربیعی و آخوندی قبل از استیضاح، استعفا دهند

  15. حمایت روسیه از اسرائیل در صورت حمله ایران

  16. زبان مادری و زبان رسمی

  17. آیت‌الله جنتی 91 ساله شد/ کدام روحانیون از ایشان بزرگتر هستند؟

  18. رییس کمیسیون عمران مجلس: قصور سازمان هواپیمایی و هواپیمایی آسمان در سقوط هواپیما/ مسئولین استعفاء دهند/ بررسی علت سقوط هواپیما در کمیسیون عمران

  19. هواپیمای آسمان ۴ دقیقه قبل از سقوط وضعیت عادی داشته/ بزرگترین قطعه پیدا شده از اجساد یک بالاتنه بوده/ روشن شدن حقایق با پیدا شدن جعبه سیاه

  20. احتمال زنده ماندن سرنشینان هواپیما بسیار کم و نزدیک به صفر شد/اعزام تکاوران تیپ ۶۵ نوهد/ارتش مختصات تقریبی محل سقوط هواپیمای ATR را در اختیار ستاد بحران گذاشت

  21. کدخدایی: احمدی‌نژاد اصرار داشت نتیجه انتخابات ۸۸ هرچه زودتر اعلام شود/ علی رغم اصرار تن به اعلام پیش از موعد صحت انتخابات ندادیم

  22. نماینده شرکت آسمان: خیلی از کشورها دنبال این بودند همین هواپیماهای ATR بیست و پنج ساله‌‌ی ما را بخرند  

  23. سوال از رئیس جمهور درباره افزایش قیمت دلار و کاهش ارزش پول ملی/ 80 امضاء

  24. جزئیات شهادت ۳ مامور ناجا در درگیری خیابانی در پاسداران تهران/ قاتلان بلافاصله دستگیر شدند/ اوضاع تحت کنترل است +فیلم

  25. تصحیح دو اشتباه و تقدیر از گروه پزشکان بیمارستان نمازی شیراز

پربحث‌های هفته

  1. زبان مادری و زبان رسمی

  2. در باب رنج‌ها و غم‌های میراث مکتوب و مرکز دایره‌المعارف بزرگ اسلامی

  3. سازوکارهای انگیزه‌های ما چیست؟

  4. سفر به سرزمین خوشبختی!

  5. بازخوانی اندیشه‌های جامعه‌شناس بزرگ به زبان ساده

  6. اهدای نشان لاک‌پشت پرنده به گلی امامی و غریب‌پور

  7. چالش‌های اخلاقی مهندسی انسان

  8. جلسه رونمایی و نقد و بررسی کتاب «تاریخ مصور جراحی جهان»

  9. چطور با یک استاد سرشناس هم‌صحبت بشویم؟

  10. بزرگداشت رابیندرانات تاگور

  11. کتاب بی متن/ 176

  12. شب شاهنامه نقالان

  13. جنگی که هیچ کس را بی نصیب نگذاشت!

  14. معرفی برندگان جوایز «پن» آمریکا

  15. روایت زندگی «دهخدا» در رادیو تهران

  16. فلسفه قرن بیستم؛ مختصر و مفید

  17. مراسم بزرگداشت علامه دهخدا و دکتر انوری در دانشگاه تهران برگزار می‌شود

  18. آدام اسمیت واقعی چطور فکر می‌کرد؟

  19. کتاب بی متن/ 175

  20. هر آنچه از ادبیات معاصر می‌خواهید بدانید

  21. رویای آرامش در هنگامه‌ی خشونت

  22. نشست «مدیریت داده‌های اصلی» برگزار می‌شود

  23. دوره‌ آموزش مهارت ترجمه فارسی به زبان آموزان عرب برگزار می‌شود

  24. تجربه بخرید، نه کالا

  25. کتاب بی متن/ 174

آخرین عناوین