تاریخچۀ خستگی خستگی محصول دوران مدرن نیست

آنا کاترینا شافنر؛ ترجمه‌ی مهدی منتظری،   3960802064
خستگی محصول دوران مدرن نیست

در قرن نوزدهم پزشک امریکایی، جورج ام.بیرد، روشی برای تشخیص ضعف اعصاب اختراع کرد. آن زمان تعریفِ مبهمی برای ضعف اعصاب وجود داشت به‌نام خستگیِ عصبی. او اعلام کرد این بیماری ناشی از تمدن است و مؤلفه‌های دنیای مدرن موجبات آن را فراهم می‌کند

آیا عصر حاضر فرساینده‌ترین عصر همیشۀ تاریخ است؟ بسیاری از جامعه‌شناسان، روان‌شناسان و منتقدان فرهنگی معتقدند که گسترش سندروم‌های خستگی نظیرِ افسردگی، استرس و فرسودگی از عواقبِ مدرنیته‌ و چالش‌های آن هستند. آن‌ها بر این باورند که سطوح انرژیِ انسان در طول تاریخ ثابت بوده است؛ درحالی‌که نیازهای شناختی، عاطفی و جسمانیِ تحت‌سلطۀ مدرنیته چنان افزایش یافته‌اند که کاهش شدید منابع [انرژیِ] درونی را موجب گردیده‌اند. اغلب «مولدهای خستگیِ» عنوان‌شده ماحصل تغییرات اجتماعی‌اند که از شتاب، فناوری‌های نوین و تغییر تولید به خدمات و اقتصادهای مالی ناشی می‌شوند. برای مثال، ایمیل و گوشی‌های همراه، با ازبین‌بردن مرز کار و فراغت کارگران را همیشه دسترس‌پذیر کرده است. به همین دلیل دست‌کشیدن از کار برای کارکنان به معضلی بدل شده است. همچنین اگر بر این موضوع، رقابت شدیدِ منبعث از سرمایه‌داری جهانی را اضافه کنید، آنگاه نتیجۀ آن این است: امروزه کارگر به‌ندرت شغل خود را ترک می‌کند. در این شرایط تعجبی نخواهد داشت که همه خسته باشند.

هرچند آنچه اغلب مغفول واقع می‌گردد، آن است که اضطرابِ همراه خستگی مختص عصر حاضر نیست. آن‌هایی که تصور می‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌کنند زندگی در گذشته ساده‌تر، آهسته‌تر و بهتر بوده است، تماماً اشتباه می‌کنند. تجربۀ خستگی و اضطراب همراه با آن گویای این مطلب است که این مسائل به‌طور اپیدمیک در جمعیت‌های گسترده وجود داشته است و مختص زمان و مکان خاصی نیستند؛ بلکه بالعکس: خستگی و تأثیراتش از دوران باستان جزء دغدغه‌های متفکران بوده است.


همان‌گونه که در کتاب تاریخچۀ خستگی نشان داده‌ام، خستگیْ تجربه‌ای لا‌مکان و لا‌زمان است. در تاریخ، بسیاری از دوره‌ها «فرساینده‌ترین عصر» معرفی شده‌اند. در طول قرن‌ها، منابع پزشکی، فرهنگی، ادبی و زندگی‌نامه‌ها خستگی را عدم‌تعادلی بیوشیمیایی، عارضه‌ای جسمانی، بیماری ویروسی یا فروپاشیِ معنوی معرفی کرده‌اند. همچنین این موضوع را به برهم‌خوردن نظم سیارات، تمایل افراطی به مرگ، از‌دست‌دادن چیزی و اختلالات اجتماعی و اقتصادی مرتبط دانسته‌اند. ازآنجاکه خستگی به‌طور هم‌زمان، هم تجربه‌ای جسمانی، هم ذهنی و هم فرهنگی است، نظریات این حوزه می‌تواند دربارۀ اینکه مردم در گذشته چگونه در مورد ذهن، بدن و جامعه می‌اندیشیدند، بینشی را فراهم آورد.

نظریات خستگی عموماً به سؤالاتی در خصوص مسئولیت، عاملیت و نیرویِ اراده اشاره می‌کنند. در برخی از تعاریف، خستگیْ شکلی از ضعف و فقدان نیرویِ اراده یا حتی نوعی فروپاشی معنوی فاجعه‌بار در قالب نوعی نگرش ذهنی نامناسب در نظر گرفته می‌شود. برای مثال، نظریات قرون وسطایی [در مورد خستگی] حول‌ محور گناه و رخوت شکل گرفتند؛ درحالی‌که نظریات نئولیبرالْ افراد را برای مدیریت نادرست سلامت جسمی و ذهنیِ‌شان مقصر قلمداد می‌کنند.


رخوت در لغت به‌معنی «حالتی از بی‌تفاوتی» است که برخی این مفهوم را همچنین «ملال قلبی» توصیف کرده‌اند. در اواخر دوران باستان و اوایل قرون وسطا، این موضوع راهبان را بسیار متأثر می‌کرد. آن‌ها باور داشتند که این حالت نتیجۀ ضعف معنوی و گوش‌فرادادن به وسوسه‌‌‌های شیطانی است. جان کاسین (۳۶۰ تا ۴۵۰م) که یکی از پدران صحرا بود، می‌نویسد: رخوتْ راهب را «در تمام کارها کند و تنبل» می‌کند. راهب متأثر از «خستگی جسمی و اشتیاقِ به غذا در نظر خویشتن فرسوده و خسته می‌آید؛ به‌طوری که انگار سفری طولانی را پشت‌سر گذاشته است، کار طاقت‌فرسایی را به پایان برده است یا حتی انگار دو یا سه روز بدون غذا روزه گرفته است». او همچنین دربارۀ این موضوع می‌افزاید: «مضطربانه این‌سووآن‌سو می‌رود و آه که هیچ‌یک از هم‌قطارانش به دیدنش نمی‌آیند و اغلب از حجره‌اش بیرون می‌آید و برمی‌گردد و بیشتر اوقات به‌گونه‌ای به خورشید خیره می‌شود که انگار حرکتش کند شده است و بنابراین نوعی سردرگمیِ بی‌دلیل ذهن او را مانند نوعی تاریکی‌ پلید تصرف می‌کند که او را برای انجام هر امر معنوی‌ای سست و ناکارآمد می‌کند، به‌طوری که تصور می‌کند برای این هجوم وحشتناک هیچ درمانی را نمی‌تواند بیابد. به‌جز دیدن برخی از هم‌قطارانش یا خوابیدن در آرامش.»

کاسین علائم فیزیکی‌ رخوت را توصیف می‌کند که امروزه تحت عنوان خستگیِ پس از فعالیت طبقه‌بندی می‌شود. این علائم عبارت است از ضعفی بدنی که بعد از تجربۀ گرسنگیِ طولانی‌مدتِ ناشی از روزه‌گرفتن، کار سخت و پیاده‌روی زیاد به وجود می‌آید. او همچنین این حالت را همراه با بی‌قراری، بی‌حالی، تحریک‌پذیری، خواب‌آلودگی و فعالیت‌های جایگزین غیرمولد توصیف می‌کند؛ رفتارهایی که بسیاری از نظریه‌پردازانِ خستگی در طول تاریخ به آن اشاره کرده‌اند.


برخی دیگر باور دارند که علت خستگی امری جسمانی است. در دوران یونان باستان، فزونی صفرای سیاه و سرچشمه‌های هومورال بدن مقصر شناخته می‌شدند. در قرن نوزدهم، علت را فقدان توان عصبی می‌دانستند. در قرون بیستم و بیست‌ویکم نیز دلیل وجود خستگی را در سیستم شناختی جست‌وجو می‌کردند و معتقد بودند به‌طور مزمن و به‌وسیلۀ محرک‌های خارجی و عوامل استرس‌زا بیش‌ازحد از این سیستم کار کشیده می‌شود. همچنین محققان مرکز سندروم خستگیِ مزمن، ضعف سیستم ایمنی با عفونت‌های ویروسی را منشأ خستگی تشخیص می‌دادند. برخی دیگر برهم‌خوردن تعادل اَشکال مختلف بیوشیمیایی را مقصر می‌دانستند.

در قرن نوزدهم پزشک امریکایی، جورج ام.بیرد، روشی برای تشخیص ضعف اعصاب اختراع کرد. آن زمان تعریفِ مبهمی برای ضعف اعصاب وجود داشت به‌نام خستگیِ عصبی. او اعلام کرد این بیماری ناشی از تمدن است و مؤلفه‌های دنیای مدرن موجبات آن را فراهم می‌کند که از آن جمله می‌توان به «نیروی بخار، فشارهای دوره‌ای، تلگراف، علم و فعالیت‌های ذهنیِ زنان» اشاره کرد. در این تحلیل علل ضعف اعصاب قویاً به جهان خارج نسبت داده شده بود؛ به تکنولوژی و تغییرات اجتماعی که ذخایر انرژی محدود مردان و زنان دوران مدرن را تحلیل می‌برد. چنین تصور می‌شد که محیط مدرن، به‌ویژه محیط‌زیست شهری محرک‌های بسیاری را تولید می‌کند که حواس را مداوماً توسط سروصدا، چشم‌اندازها، سرعت و اطلاعات مورد هجمه قرار می‌دهد. بیرد می‌ترسید که سیستم‌های حساس عصبیِ سوژه‌های مدرن نتواند این اضافه‌بار حسی را تحمل کند.


این نظریه چیزِ جدیدی را بیان نمی‌کرد. یک قرن پیش از بیرد، پزشک اسکاتلندی، جورج چِینی (۱۶۷۱ تا ۱۷۴۳) «بیماریِ انگلیسی» را مفهوم‌پردازی کرده بود. او تظاهرات آن را «پستیِ روح، کندی توأم با خستگی، مالیخولیا و افسردگی» می‌دانست. او علت این موضوع را رشد سریع رفاهِ ناشی از دریانوردی ملت انگلیس می‌دانست که عواقب نامطلوب آن عبارت بودند از: زیاده‌روی، تنبلی و سبک‌زندگیِ تجملی. نظریات فرسودگی قرن بیست‌ویکم هنوز مباحث مشابهی را درمورد تأثیرات مخرب تکنولوژی‌های ارتباطیِ جدید و محیط‌های کاری نئولیبرال طرح می‌کنند.

وقتی که خستگی را امری جسمانی در نظر بگیریم، آنگاه فردِ خسته احتمالاً قربانی‌ بی‌گناهی درنظر گرفته می‌شود که از عوامل خارجیِ انگلی متأثر است یا نهایتاً او را کسی می‌دانند که ژن‌‌های بدی را به ارث برده است. امّا در مقابل، می‌توان افراد را بعضاً برای خستگی‌ای که متحمل می‌شوند ،مقصر دانست؛ چراکه به رفتارهای کاهندۀ انرژی اشتغال می‌یابند، مانند کار بیش‌ازاندازه، خوردن غذاهای نامناسب، نگرانی بی‌حدوحساب، استراحت و خواب ناکافی یا زیاده‌روی در فعالیت‌های جنسی.

برخلاف افسردگی، فرسودگی به‌علت مؤلفه‌های خارجی، به‌خصوص عوامل مرتبط با کار، روی می‌دهد. آن‌هایی که دچار فرسودگی‌اند، صرفاً به این علت پیوسته در ناراحتی‌اند که بیش از اندازه ظرفیتشان کار می‌کنند. خستگی ناشی از فرسودگی همچنین می‌تواند سنخی از افسردگی اجتماعی باشد؛ کژکارکردی سیستمیک که به‌طور مستقیم به محیط کار و جایگاه فرد در آن مربوط است. اگرچه شاید بتوانیم بپذیریم که فرد را نمی‌توان مسئولِ افتادن در چنین دامی دانست، حداقل می‌توان او را قربانی‌ِ شرایط دشوار کاری قلمداد کرد.


برای تحلیل تاریخی خستگی می‌توان به‌لحاظ تاریخی نظریات مشخصی را پیدا کرد که علت خستگی را بیان می‌کنند. همچنین می‌توان تمایلاتِ نوستالژیکی را مشاهده کرد که به‌دنبال اعصاری در گذشته می‌گردند که توأم با آسودگی بیشتری بوده است؛ هرچند، تداوم نظریه‌پردازی دربارۀ ازدست‌رفتن انرژی بشر، خود گواهی بر اضطراب‌های بی‌انتهای [بشر] درمورد مرگ، سال‌خوردگی و ترس از پایان جهان است. نظریه‌پردازی درمورد خستگی و ارائۀ علاج و درمان برای تأثیرات آن یک تاکتیک برای مقابله با آگاهی‌مان از ناتوانی در مواجهه با مرگ است. به‌عبارت‌دیگر، [نظریه‌پردازی درمورد خستگی] استراتژی‌ای برای مدیریت وحشت است تا ترس‌های وجودی‌مان را تحت کنترل نگه‌داریم؛ ترس‌هایی که به‌هیچ‌وجه مختص عصر حاضر نیستند.

عضویت در کانال تلگرام الف

عناوین مرتبط

وب‌گردی

بانک گردشگری

پربحث‌های امروز

  1. زلزله مهیب دلهای مردم، روی گسلهای دردناک اظهارات سیاسیون

  2. چگونه "زلزله" را بی‌خطر پشت سر بگذاریم؟

  3. پیشنهاد ویژه وزیر ورزش که مهدوی‌کیا ردش کرد!

  4. کشته شدن 100 عضور الشباب در حمله هوایی آمریکا در سومالی

  5. تصادف زنجیره ای مرگبار در محور اهواز - رامشیر   

  6. مرگ یک روستایی به دلیل رعد و برق

  7. اولین رستوران زیرآبی اروپا در نروژ  

  8. محدودیت‌های ترافیکی آخرهفته جاده‌ها

  9. ترمز این رفتار غلط را بکشید

  10. تولید مسکن یک سوم تقاضا + قیمت

  11. سازمان ملل: کردستان عراق «لغو همه‌پرسی» را به‌رسمیت بشناسد

  12. گفت‌وگوی تلفنی پوتین با سران سعودی و مصر درباره سوریه

  13. انصارالله: باید از تجربه مشترک هم‌پیمانان سوریه استفاده کرد

  14. مركل در بن بست، اروپا در يأس

  15. سازمان ملل: ائتلاف سعودی مانع از ارسال کمک‌های بشردوستانه به یمن می‌شود

  16. زن و شوهر افغانی، راننده های مسافرکش را می ربودند

  17. اعتراف تلخ بعد از رهایی از قصاص/ از پدرم پول خواستم نداد؛او را با کلنگ کشتم

  18. راه های پیشگیری از پوکی استخوان را بشناسید

  19. قیمت رهن آپارتمانهای زیر 100متر در نقاط مختلف تهران + جدول

  20. تاثیر میزان ویتامین D بر درمان ناباروری

  21. کواکبیان: کشورهای عربی با طناب پوسیده عربستان ته چاه نروند

  22. همراه شدن اروپا با ترامپ چقدر محتمل است؟

  23. بازداشت 100 مظنون به سرقت در منطقه زلزله زده سرپل‌ذهاب

  24. تعطیلی بی منطق 8 ربیع‌الاول را از تقویم حذف کنید

  25. نجات معجزه آسای 6 نفر از مجروحان زلزله کرمانشاه + عکس

پربحث‌های دیروز

  1. دقیقا کجایی؟

  2. تصمیم گیری ۲۳ نماینده مجلس برای دریافت حقوق نجومی و مادام العمر خود و سایر مقامات

  3. نامه سردار سلیمانی به رهبر انقلاب: به عنوان سرباز مکلف شده از جانب حضرتعالی پایان داعش را اعلام می‌کنم/ آمار خسارت‌ 500 میلیارد دلار است/ 6 هزار نفر به نام اسلام خود را منفجر کردند

  4. سعد حریری: اگر روسیه نبود بشار اسد سقوط می‌کرد

  5. نامه احمد توکلی به وزیر نفت: اجرای قرارداد غیرقانونی فروش گاز به شرکت نروژی ایرانی را متوقف کنید / چرا گاز طبیعی را نصف قیمت فروش به ترکیه تعیین کرده اید؟

  6. پاسخ رهبر انقلاب اسلامی به نامه سردار سرلشکر حاج قاسم سلیمانی درباره پایان سیطره شجره خبیثه داعش

  7. عزل شهردار ناحیه دو منطقه یک شهرداری تهران بابت قطع درختان خیابان ولیعصر/ شرکت نگین خودرو مقصر بود

  8. اعلام جزئیات کمک‌های نقدی به خانواده‌های مناطق آسیب‌دیده زلزله کرمانشاه

  9. بنز 3 میلیارد تومانی در تهران + عکس  

  10. نوبخت: انتقاد به مسکن مهر سرپل ذهاب به پیمانکار است نه به دولت قبل

  11. بقایی باز هم به دادگاه نرفت

  12. پاداش خوب برای پلیس بد!

  13. جزئیات تعرفه‌های جدید اینترنت +جدول

  14. کنکور چگونه نظام آموزش‌وپرورش کشور را به بحران کشاند؟

  15. عکس/ جشن تولد کودک زلزله‌زده در چادر هلال‌احمر

  16. اشمید: امکان مذاکره مجدد وجود ندارد/ تحریم‌ها باید برداشته می‌شد و این قابل بازگشت نیست

  17. آنچه در مناطق زلزله زده دیدم

  18. رقم دقیق کمک یانگوم به زلزله‌زدگان غرب ایران

  19. نامه نمایندگان مجلس به رهبر انقلاب، ملت ایران و سایر کشورهای اسلامی درپی پایان داعش

  20. چرا سکه گران شد؟

  21. کمک‌رسانی ارتش به مردم زلزله‌زده   

  22. حمایت عجیب منشا از دروازه‌بان مغضوب هواداران+ عکس

  23. بودجه سرّی!

  24. بنز 3 میلیارد تومانی در تهران   

  25. سفیر ایران در فرانسه: توافق هسته‌ای، نه امکان اضافه شدن دارد و نه کاستن/ با همه گروه‌ها در لبنان تماس داریم

پربحث‌های هفته

  1. درخواست کشف معمار اقتصادی برای نجات کشور از بحران‌های مبتلابه

  2. دولت نتوانست فاینانسور بیابد/ایرباس هواپیماهای ایران را حراج کرد

  3. پاسخ نیکزاد به جهانگیری/ پرداختن به تسویه‌حساب سیاسی دور از جوانمردی است

  4. سیف: کمبود ارز نداریم/امسال افزایش قیمت دلار نظم مناسب‌تری داشته است

  5. دقیقا کجایی؟

  6. توضيحات وحید حقانیان پیرامون اظهاراتش در مورد معاون اول رئیس جمهور

  7. هدف یاران احمدی‌نژاد از زنبیل به دست گرفتن و تحصن در حرم حضرت عبدالعظیم

  8. تصمیم گیری ۲۳ نماینده مجلس برای دریافت حقوق نجومی و مادام العمر خود و سایر مقامات

  9. توئیت جالب عبدلله‌رمضان‌زاده سخنگوی دولت اصلاحات خطاب به وزیر مسکن  

  10. هشدار توکلی درباره فعالیت رانتی یک شرکت خصوصی در تدوین بودجه عملیاتی برای دستگاه‌ها

  11. نامه سردار سلیمانی به رهبر انقلاب: به عنوان سرباز مکلف شده از جانب حضرتعالی پایان داعش را اعلام می‌کنم/ آمار خسارت‌ 500 میلیارد دلار است/ 6 هزار نفر به نام اسلام خود را منفجر کردند

  12. هیچ سازه‌ای توان مقاومت برابر زلزله اخیر را ندارد/ قدرت ۸ بمب اتم

  13. بازی سیاسی جدید یاران احمدی نژاد؛ بقایی بجای دادگاه به حرم عبدالعظیم حسنی رفت /بست نشینی بقایی، علی اکبر جوانفکر و حبیب الله جزء خراسانی در حرم

  14. اينجا كرمانشاه، روز ششم زلزله/ سلام ما را به وزیر مسکن برسانید!

  15. بدرقه بقایی و جوانفکر توسط احمدی نژاد پیش از بست نشینی  

  16. سقوط اخلاق در زلزله سیاست

  17. مدیران امروز مدیران عرصه ی عرض تسلیت

  18. سیاه نمایی علیه یکی از خدمات نظام

  19. ویرگول نجومی!

  20. زلزله کرمانشاه و فاجعه ای به نام ساختمان های نوساز

  21. رقصنده با زلزله

  22. گفت وگو با سرتیپی که مغز زن50ساله را در بیمارستان صحرایی عمل کرد

  23. بدون مشخصات زلزله،تخریب مسکن مهر را قضاوت نکنید

  24. قالیباف: منکر تخلفات شهرداری نیستم/ تعطیلی خط هفت مترو کار سیاسی است

  25. قیمت‌ احتمالی انواع نان از اول آذر (+جدول)

پربحث‌های اخیر

    آخرین عناوین