نیسان

«هرس»؛ نسیم مرعشی؛ چشمه نخل‌های بی سر

حمیدرضا امیدی سرور،   3960720168

«هرس» حکایت تاثیری است که جنگ بر زندگی ساکنان خطه جنوب گذاشته است. جنگ پایان یافته اما تاثیر مخربش بر آن اقلیم و طبیعتش پابرجاست، چنان که رد آن بر ذهن و روح مردم آن دیار هنوز باقی است

«هرس»

نویسنده: نسیم مرعشی

ناشر: چشمه، چاپ اول 1396

185 صفحه، 17000 تومان

 

 

****

 

آنچه در نگاه نخست رمان «هرس» را به اثری متفاوت با اولین رمان ستایش شده‌ی نسیم مرعشی (پاییز فصل آخر سال است) بدل می‌سازد و حتی آن را از بسیاری از آثاری که توسط نویسندگان جوان این سال‌ها نوشته شده ممتاز می‌کند، بلند پروازی و اعتماد به نفسی است که در آن موج می‌زند. اعتماد به نفسی که بار روانی بازدارنده‌ای را که معمولا به آثار نویسندگان جوان، قبل از تثبیت موقعیت‌شان لطمه می‌زند، از بین برده و باعث شکوفایی توانایی‌های بالقوه این نویسنده شده است تا راه خود را پیدا کند، بی‌آنکه از داشتن مخاطب در هراس باشد و یا اینکه برای بی‌نیاز نشان دادن خود به مخاطب در دام ادا و اطوارها و دشوار‌نمایی های توخالی بیفتد.

صرف نظر از اینکه نویسنده با چه نیتی نام هرس را برای رمان خود برگزیده، ساختار روایی این رمان شباهت زیادی با خودِ «هَرس» دارد. با این فرض که نویسنده در طول روایت، با پیش رفتن رمان و هرس کردن و کنار زدن شاخ و برگ‌هایی که جلوی دید خواننده را گرفته، نهایتا ایده اصلی داستان را پیش چشمش آشکار می‌کند.

رمان «هرس» در جنوب می‌گذرد، جنوب جنگ زده‌ای که حتی سال‌ها بعد از پایان جنگ نیز آن جنوب قدیمی نشد. نسیم مرعشی اگرچه زاده تهران است اما در ارائه تصاویری زنده و تاثیرگذار از اقلیمی که طبیعت بکر آن را در اثر جنگ ویران شده است، بسیار موفق عمل می‌کند. چه در تصویر کردن نخل‌های سوخته و بی‌سری که طبیعت تخریب شده آن خطه را پیش چشم شخصیت‌های رمان نمایندگی می‌کنند، و چه با خیل از دست رفتگانی که باعث می‌شوند یکی از شخصیت‌های اصلی رمان، هنگام بی‌خوابی به جای شمردن گوسفند‌ها، خیل نزدیکانش را که در طول جنگ کشته شده اند، در ذهن خود شمارش کند! بکار بردن تمهیداتی از این دست به خوبی فضای ذهنی شخصیت‌ها و دردی را که در ذهن و قلب خود به واسطه آسیب‌های جبران ناپذیر جنگ، احساس می‌کنند، نشان می‌دهد.

مرعشی در این رمان به کهن الگوی سفر نیز نظر داشته است، سفری که هم در درون شخصیت‌ها شاهد هستیم و هم در بیرون آن‌ها. رسول به همراه پسرش سفری را آغاز کرده در جستجوی همسرش، تا او را یافته و باخود به خانه برگرداند. سالها از پایان جنگ می‌گذرد، حتی در رمان اشاراتی هم غیر مستقیم به جنگ عراق و کویت شده است. جنگی که دودش به چشم مردم جنوب هم رفته بود! جالب اینکه در این رمان این جنگ نیست که میان رسول و همسرش جدایی میاندازد، بلکه تاثیرات آن است که جسم و روح آنها را چنان رنجور کرده که در ایام پس از جنگ میان آنها جدایی افتاده است. حالا رسول در جستجوی همسرش پا به روستایی دور افتاده در جنوب می‌گذارد که همه ساکنان آن زن هستند. روستایی محصور در میان آب که برای رسیدن به آنجا باید با بلم از هور گذشت که با نی‌هایی بلند در تاریک روشنای غروب فضایی پر از وهم و هراس را می‌سازند.در طول این مسیر خاطرات گذشته در ذهن رسول مدام تداعی می‌شوند.

این تداعی خاطرات در ذهن رسول و دیگر شخصیت‌ها به شکل متداومی در جریان است، نویسنده با برگزیدن زاویه دید دانای کل، شرایطی را تدارک دیده که تا حد امکان از این ظرفیت برای روشن شدن ابعاد مختلف داستان از نگاه شخصیت‌ها استفاده کند. یک اتفاق، رد و بدل شدن یک دیالوگ و جزئیاتی از این دست، در طول داستان جرقه‌ای در ذهن شخصیت‌های اصلی رمان ( بخصوص رسول) زده و او را به گذشته می‌برد. اگرچه این رفت و برگشت‌های ذهنی، از تداوم و منطق  زمانی مشخصی پیروی نمی‌کنند، اما در نهایت پازل‌وار در ذهن مخاطب کامل شده و روایتی یک پارچه را در کلیت رمان می‌سازند.

«هرس» رمانی جنگی نیست، اما سایه نحس جنگ بر گذشته و حال زندگی آدم‌ها را در آن می‌توان احساس کرد. بیشتر رمان در فضای بعد از جنگ می‌گذرد و تنها چند صحنه کوتاه از دوران جنگ را در این رمان می‌توان یافت. اما همین صحنه‌های کوتاه چنان تاثیر‌گذار از کار در آمده‌اند که می‌توانند عمق تأثیری را که بر ذهن و روح این شخصیت‌ها گذاشته‌اند به مخاطب منتقل کنند. یکی از تاثیر‌گذارترین لحظه‌های رمان که نویسنده با پرداختی دقیق و تصاویری زنده روایت کرده، زمانی است که شرهان اولین فرزند رسول و نوال (همسر رسول) در حمله‌ای هوایی کشته می‌شود. در روزهای جنگ زمانی که نوال دومین فرزندش را باردار است، شرهان پسر کوچکش را در آغوش می‌گیرد، بعد از انفجار، نوال که جاری شدن خون را روی لباس و بدن خود احساس می‌کند، ابتدا گمان می‌برد فرزندی که در شکم دارد سقط شده، اما وقتی بخود می‌آید می‌بیند این شرهان است که در آغوش او آخرین نفس‌هایش را می‌کشد. برای یک لحظه آرزو می‌کند ای کاش فرزندی که در شکم دارد مرده باشد! جنگ چنان لحظه تلخی را می‌سازد که مادر آرزوی مردن فرزند ندیده اش را می‌کند...

«نگاه کرد به شرهان. لباس او هم سرخ بود، از وسط سینه تا روی پاها. نوال دست برد لای پاهایش. فکر کرد بچه باید افتاده باشد. کاش بچه‌اش افتاده باشد. سیاهی چشمهای شرهان سیاهی رفت. نوال گرفتش توی بغل،سرش را فشار داد توی گردن و بلند شد. سنگین و سخت از پله ها بالا فت. رفت پشت رخت خواب ها قایم شد. بوی خرمای سوخته می آمد. نوال شرهان را محکم گرفته بود توی بغلش و گوش می داد به صدای نفس هایش که تو می رفت، اما بیرون نمی آمد. با هر نفسی که تو می‌رفت، یک مشت خون سرخ می سُرید توی بغل نوال.»

سایه مرگ این شخصیت در جای جای رمان بر ذهن و روح رسول و نوال سنگینی می‌کند. حتی سال‌ها بعد هنگامی که آنها صاحب دو دختر و یک پسر دیگر نیز شده‌اند و رسول مهزیار را با خود همراه کرده تا به دیدار نوال بروند، هنگامی که با ام عقیل یکی از همسایگان قدیمی روبه‌رو می‌شوند، او ناخودآگاه رسول را ابو شرهان صدا می‌کند!

این اتفاق نقش بسزایی در فروپاشی جسمی و ذهنی نوال و همچنین رابطه او و رسول که در آن هنگام در اهواز بودند دارد. فکر اینکه ای کاش رسول آن هنگام کنارش بود، اگر رسول بود زنده می‌ماند یا می‌مرد؟ بهتر بود کودک در شکم را از دست می‌داد یا شرهان را؟ اصلا چرا باید آن‌ها را از دست می‌داد؟ پسرش، اهل خانواده، فامیل یا آشنایانشان که تعداد زیادی از آن‌ها در خرمشهر مرده بودند و او هنگام بی‌خوابی با شمارش آنها خود را سرگرم می‌کرد تا بخواب برود.

«هرس» حکایت تاثیری است که جنگ بر زندگی ساکنان خطه جنوب گذاشته است. جنگ پایان یافته اما تاثیر مخربش بر آن اقلیم و طبیعتش پابرجاست، چنان که رد آن بر ذهن و روح مردم آن دیار هنوز باقی است. هریک از این آدمها چیزی را در گذشته در اثر جنگ از دست داده‌اند که بدست آوردن آن ناممکن به نظر می‌رسد. پس از جنگ باوجود تلاش آدم‌ها برای بازگرداندن زندگی به روال سابق، بازگشت به گذشته با وجود آنهمه رنج و زخم که بر جان و روان این آدمها وارد شده، اگر ناممکن نباشد با دشواری بسیار همراه است. «هرس» شرح این رنج‌هاست، از نگاه نویسنده ای که اگرچه در آن روزها در سنین کودکی بوده اما با تحقیق و پژوهش و شنیدن روایت های آدمهایی که درکی بی واسطه از آن دوران داشتند رمانی جذاب، با روایتی محکم و تاثیر گذار را به خواننده عرضه کرده است.

 

عناوین مرتبط

دیدگاه کاربران


نظراتی كه به تعميق و گسترش بحث كمك كنند، پس از مدت كوتاهی در معرض ملاحظه و قضاوت ديگر بينندگان قرار مي گيرد. نظرات حاوی توهين، افترا، تهمت و نيش به ديگران منتشر نمی شود.

پربحث‌های امروز

  1. در حاشیه برخورد خانم نماینده با معاون استاندار خراسان رضوی

  2. دیدار ظریف با حجت‌الاسلام رئیسی  

  3. بازتاب واکنش قاطع رهبر انقلاب به آمریکا در رسانه ها

  4. تصمیم جنجالی برانکو بعد از بازی الهلال

  5. سهم 21 درصدی تهران از کل تولید ناخالص داخلی ایران

  6. اجرای طرح رجیستری گوشی موبایل از فردا آغاز می‌شود/ زمان اعمال محدودیت برای گوشی‌های ممنوعه

  7. زورگیر آپارتمان‌های درباز دستگیر شد

  8. دیوان عالی پاکستان نوازشریف و دخترش را مجرم اعلام کرد

  9. یک ترامپ برای جهان کافی است

  10. روایت پنج نخبه دانشجویی از دیدار با رهبر انقلاب

  11. اروپا بار دیگر بر تعهد کامل خود به برجام تاکید می‌کند

  12. روزانه ۱۵ هزار کودک خردسال در پی گرسنگی و بیماری می‌میرند

  13. نوتیفیکیشن «خبر فوری» وارد نسخه اندرویدی Chrome شد

  14. قابلیت اشتراک گذاری موقعیت مکانی به صورت زنده به واتس اپ اضافه شد

  15. ظهور "ابر انسان‌ها" طی 20 سال آینده

  16. توافق عربستان و آمریکا برای «بازسازی رقه سوریه»

  17. آسمان‌ آفتابی در اغلب مناطق کشور تا ۳ روز آینده

  18. نوری المالکی: تنها اسرائیل برای «بارزانی» مانده است

  19. آمار حوادث ناشی از کار ۷۵ درصد کاهش یافته است

  20. العبادی: دولت اقلیم کردستان در آستانه ورشکستی است

  21. آمریکا:‌ داعش برای ۱۱ سپتامبر دیگری برنامه دارد

  22. محمد قوچانی از واعظی حکم گرفت

  23. پایان مرگبار مثلث عشقی در شهر ری

  24. محور کرج ـ چالوس فردا یک‌طرفه می‌شود

  25. مروری بر بازی های شب گذشته لیگ قهرمانان اروپا (96/07/27)  

پربحث‌های دیروز

  1. از گرا دادن به دشمن در مورد خزانه ی خالی تا بازگشایی پرونده ی تخلفات نفتی دولت نهم و دهم

  2. رییس مجلس کویت نماینده رژیم صهیونیستی را اشغالگر و کودک کُش خطاب کرد  

  3. نقدی بر نظریه ترامپ بد، اوبامای خوب

  4. اگر طرف مقابل برجام را پاره کرد ما آن را ریزریز می‌کنیم / از اروپایی‌ها قبول نمی‌کنیم که با حرف زور آمریکا هم‌آواز شوند

  5. این نفت لعنتی

  6. واقعیت ها و فریب ها در بازی هسته ای ایران و آمریکا/ چرا عصبانیت این روزهای دولت ترامپ از برجام طبیعی است؟

  7. معطل ماندن مطالبه 21 ساله رهبری و سنگ‌اندازی‌های ناتمام وزارت نیرو

  8. مطهری: به آمر اصلی حمله شیراز رضایت می‌دهم

  9. گوشت های بی‌کیفیت در راه بازار/ چرا مردم باید هزینه ضعف نظارت را بپردازند؟

  10. بازتاب بیانات مهم رهبر انقلاب درباره اظهارات ترامپ در رسانه‌های خارجی

  11. ممنوع‌التصویری نجفی شایعه بود

  12. واکنش دادستان‌کل به شایعه اعدام قریب‌الوقوع بابک زنجانی: چرا شایعه؟

  13. اظهارات نماینده عربستان علیه ایران در نشست شورای امنیت

  14. نماینده مجلس: وزیر کار احتمالا تا قبل از پایان سال اول دولت استیضاح می‌شود

  15. هشدار درباره جنگ داخلی در منطقه کردستان عراق

  16. ۱۱ کشته و زخمی در برخورد خودرو با جمعیت در اوکراین

  17. ۸ کشور اروپایی از رژیم صهیونیستی طلب غرامت کردند

  18. رحیم‌صفوی: ایران به‌دنبال صلح و امنیت پایدار در منطقه است

  19. هدف جهانگیری از سفر به ترکیه چیست؟

  20. روایت بازیگر زن از تجاوز جنسی در ۱۶ سالگی

  21. ژنرال آمریکایی: با رفتارهای مخرب ایران مقابله می‌کنیم

  22. رقیب جدی حمید درخشان مشخص شد!

  23. برانکو: برخی‌ها هوادار بعضی از بازیکنان خاص هستند؛ چرا یقه ربیع‌خواه و بیرانوند را می‌گیرید؟

  24. تشکر هادی العامری از مواضع پیشمرگه در عقب‎‏نشینی از کرکوک

  25. تکذیب حذف واژه فارس از سایت بانک صادرات در امارات

پربحث‌های هفته

  1. حکایت استخدام یک ژن خوب در وزارت نفت/ زنگنه: دختر نماینده مجلس صلاحیت داشت، استخدام شد

  2. اخراج آقای دوربینی توسط قرائتی/ آقا پاشو برو بیرون، صدبار تو دوربین دیدن ات!   

  3. فتاح خطاب به روحانی: یارانه‌‌ها را قطع کنید من فحش‌ها را می‌پذیرم/ بگویید هرکس نیازمند است برود کمیته امداد/ داعشی‌ها را شبانه جزغاله می‌کنید؛ نمی‌توانید جلوی قاچاق در روز روشن را بگیرید؟

  4. واکنش بهارستان به خبر دیروز احمد توکلی/ احضار وزیر نفت به مجلس به علت کشیدن خط لوله گاز تا ویلای طیب نیا

  5. ترامپ: برجام را تایید نمی‌کنیم و نخواهیم کرد، اما کنگره باید نواقص توافق را برطرف کند/ اگر کنگره به نتیجه نرسد برجام تمام می‌شود/ تحریم‌های شدید علیه کل سپاه پاسداران

  6. واکنش ها به عذر خواهی آقای قرائتی

  7. عذر خواهی حجت‌الاسلام قرائتی از آقای دوربینی/ همه ما ممکن است اشتباه کنیم

  8. روحانی: سخنرانی ترامپ بیشتر فحاشی بود/ چطور یک رئیس‌جمهور اسم خلیج تاریخی فارس را یاد نگرفته/ ظاهرا نمی‌داند برجام سند دوجانبه نیست که هر گونه بخواهد رفتار کند/ برای اولین بار در تاریخ، کشورهای بزرگ جهان در برابر امریکا ایستادند

  9. ترامپ: برجام جزو ناشیانه‌ترین توافق‌هایی است که دیده‌ام/ می‌دانید ۱.۷ میلیارد دلار چند هواپیما پر از پول می‌شود؟

  10. توضیحات جنجالی هاجر چنارانی از درگیری با معاون سیاسی استاندار خراسان رضوی  

  11. از برکات مذاکره؛ دور جدید شعار مرگ بر آمریکا

  12. موضع مشترک اروپا و آمریکا علیه ایران/ دلخوشی به اروپای منهای ترامپ رنگ باخت

  13. روایتی از برخورد خانم نماینده با معاون استاندار خراسان رضوی

  14. تصمیم ترامپ درباره برجام جمعه اعلام خواهد شد/ اعلام «پای‌بندی ایران به برجام در سطح فنی» و «عدم پایبندی به روح برجام»

  15. مشکل واقعی ما ترامپ نیست، خودمانیم

  16. واکنش کیهان پس از اظهارات ضد ایرانی ترامپ و پاسخ روحانی به او  

  17. قتل هولناک پسر 2 ساله رشتی به دست دوست مادرش!

  18. دونالد ترامپ: ایرانی‌ها مذاکره‌کنندگان بزرگی هستند/ پایان کامل «برجام» یک احتمال واقعی و قوی است

  19. ترامپ علیه ایران، دنیا علیه ترامپ

  20. پاسخی روشن و کاملا حقوقی به اظهارات عجیب وزیر اطلاعات؛ قانون چه می‌گوید؟

  21. رونمایی از شاهکار دیگر شهرداری رشت و ادامه توجیهات عجیب/ نامه تشویقی را مسئول دفتر امضا کرده است!

  22. طیب نیا مطالب مطرح شده درباره موضوع باغچه سولقان را به شدت تکذیب کرد

  23. انتشار نامه منتشرنشده روحانی به اوباما در سال 2016: رویکرد برد - برد می تواند الگوی مناسبی برای حل اختلافات باشد

  24. گزينه هاي پيش روي کنگره بعد از تصميم جنجالي ترامپ درباره برجام

  25. چرا برنامه ریزی در ایران ناکارآمد است؟!/ سازمان یا وزارتخانه؛ مشکل چیست؟

پربحث‌های هفته

بامیلوایران نوین

وب‌گردی

آخرین عناوین