تامین مالی، چالشی بزرگ فراروی وزارت نیرو

سید جواد سید پور، گروه تعاملی الف،   3960716018
تامین مالی، چالشی بزرگ فراروی وزارت نیرو

می توان از تأمین مالی به عنوان یکی از بزرگترین چالش های فراروی وزارت نیرو و اردکانیان به عنوان یکی از گزینه های پیشنهادی دولت برای تصدی پست وزیر نیرو نام برد.

مرداد ماه سال 1392 مهندس چیت‌چیان در صحن مجلس اصلی‌ترین چالش وزارت نیرو را وضعیت اقتصادی و کمبود منابع مالی معرفی کرد. به گفته وی در نتیجه کمبود منابع مالی، حتی در صورت اضافه نشدن طرحهای جدید، میانگین دوره اجرای طرحهای وزارت نیرو 30 سال طول خواهد کشید. بررسی وضعیت کنونی شرایط تامین مالی طرحهای وزارت نیرو از محل بودجه عمرانی، شرایط بهتری را نسبت به گذشته نشان نمی‌دهد. با توجه به تداوم شرایط رکود اقتصادی، امکان تامین نیازهای مالی طرح ها با رویکردهای کنونی، عملا ناممکن است. گذشته از آثار تورمی این سرمایه‌‌گذاریهای به بهره‌برداری نرسیده، منافع از دست رفته این طرحها و سپری شدن بخش قابل توجهی از عمر مفید آن ها، حتی قبل از آغاز بهره‌برداری، زیان بار بودن این رویکرد را بیش از پیش نمایان کرده است.

راهکاری که به ویژه از سال 1394 برای جبران کمبود منابع عمومی بکار گرفته شده است، استفاده از اوراق بدهی مدت دار، بجای وجوه نقد بوده است. اوراق مشارکت و اسناد خرانه اسلامی با سررسیدهای یک تا چهارساله، علاوه بر تحمیل هزینه‌های مالی به طرحها و در نتیجه افزایش هزینه‌ تمام شده خدمات آنها، با به تعویق انداختن تعهدات مالی، وزارت نیرو را با کوهی از تعهدات انباشته در سال های بعد رو به رو کرده است.

تلاش ها در حوزه جلب منابع مالی خارجی -در قالب تسهیلات فاینانس و سرمایه‌گذاری مستقیم خارجی- نیز به رغم وجود پتانسیل های مناسب برای سرمایه‌گذاران خارجی، در عمل به دلیل محدودیت های سیاسی کشور، ریسک بالای سرمایه‌گذاری و فضای نامناسب کسب و کار، تنها منجر به تعداد معدودی قرارداد در قالب فاینانس خارجی با استفاده از خط اعتباری کشور چین شده است. حتی با وجود ایجاد مشوق هایی چون خرید تضمینی انرژی های تجدید پذیر و آب، موفقیت های درخوری در زمینه سرمایه‌گذاری خارجی بدست نیامده است.

بررسی سرمایه‌گذاری‌های انجام شده داخلی در طرحهای زیربنایی وزارت نیرو نشان می‌دهد که در طرحهای آب و فاضلاب و همچنین تولید برق حرارتی، به لطف ایجاد زیرساختهای قانونی و تامین منابع مالی جهت خرید تضمینی محصول، اقدامات قابل توجهی انجام شده اند. بر اساس اطلاعات منتشر شده از سوی وزارت نیرو(گزارش عملکرد دولت یازدهم)، در دولت یازدهم ارزش قراردادهای خرید تضمینی در بخش برق 10.5 میلیارد دلار و در طرحهای آب و فاضلاب 62 هزار میلیارد ریال بوده است که عملکرد خوبی را نشان می‌دهد. اما حتی در این حوزه نیز به علت شکاف فزاینده میان تعرفه‌های آب و برق با هزینه تمام شده آنها، تامین منابع مالی جهت ایفای تعهدات شرکتهای وزارت نیرو در مقابل سرمایه‌گذاران، به یکی از محدودیتهای جدی در به کارگیری روشهای سرمایه‌گذاری تبدیل شده است، به طوری که اختلاف میان بهای تمام شده برق با تعرفه‌های فروش به مشترکین، باعث انباشت دیون وزارت نیرو به تولیدکنندگان برق در بخش خصوصی، به میزان 14 هزار میلیارد تومان شده است. (نایب رییس سندیکای صنعت برق-25/6/1396).

در بخش آب، به رغم تصویب قانون تشویق سرمایه‌گذاری در طرح های آب کشور در سال 1381 و تدوین آیین‌نامه اجرایی آن، تاکنون هیچ گونه سرمایه‌گذاری بر اساس این قانون انجام نشده است.

با توجه به مطالب پیش‌گفته، تامین مالی و جلب سرمایه‌گذاری یکی از چالش های جدی فراروی وزارت نیرو در دولت دوازدهم خواهد بود. در برنامه منتسب به دکتر اردکانیان که از سوی چهار تن از کارشناسان منتشر شده است، بند هایی در خصوص تامین مالی، جلب سرمایه، طرح های نیمه تمام، اصلاح نظام فنی و اجرایی و اصلاحات نهادی گذاشته شده است و می توان گفت که این موارد تا حدودی مورد توجه قرار گرفته است، اما نگارنده پیشنهاد می نماید در مقام عمل و طرح ریزی جزییات، موارد زیر مورد توجه جدی قرار گیرد:

اصلاح نظام تعرفه به ویژه در بخش آب

بر اساس بند "ج" ماده 1 و ماده 3 قانون هدفمند کردن یارانه‌ها، مصوب سال 1388 دولت موظف بوده است تا پایان برنامه پنجم توسعه، قیمت فروش داخلی برق و همچنین میانگین قیمت آب برای مصارف مختلف را به هزینه تمام شده آنها برساند. به رغم وجود این الزام قانونی، تا کنون نه تنها اقدام موثری در این رابطه انجام نشده است، بلکه فاصله میان تعرفه‌های کنونی و هزینه تمام شده در حال افزایش است. بر اساس اطلاعات ارایه شده از سوی مسئولین وزارت نیرو، هزینه تمام شده هر کیلووات ساعت برق تولیدی در کشور با احتساب قیمت بین‌المللی سوخت، به 300 تومان می رسد که نزدیک به 5 برابر میانگین تعرفه آن است. بر این اساس می توان گفت که تنها میزان یارانه برق با اندازه کل اعتبارات عمرانی دولت در سال 1396 قابل مقایسه خواهد بود. هزینه تمام شده هر متر مکعب آب شرب نیز به طور متوسط حدود 1000 تا 1500 تومان(بدون آب شیرین کن) است یعنی 3 تا 4 برابر میانگین درآمد فروش آن.

این افزایش از یک سو با ارسال نشانه های اشتباه قیمتی به مصرف‌کنندگان، به سوء مصرف آب و برق انجامیده و فشار دوچندان به منابع طبیعی وارد می‌کند و از سوی دیگر، با کاهش نسبت بازیافت هزینه‌های طرحها از محل درآمدها، فشار بیشتری به منابع محدود مالی می آورد، به گونه ای که در شرایط کنونی، گاهی تعرفه‌های خدمات حتی پاسخگوی هزینه‌های بهره‌برداری و نگهداری سالانه هم نیستند و ناگفته پیداست که این به معنی نیاز همیشگی طرحها به منابع عمومی است.

بهبود فضای کسب و کار بخش خصوصی

بر اساس گزارش سال 2017 بانک جهانی، ایران از دیدگاه «سهولت انجام کسب و کار» در میان 190 کشور در رتبه 120 قرار دارد. اگر چه آمارها، بهبود نسبی فضای کسب و کار ایران را نسبت به سالهای گذشته نشان می‌دهد اما به نظر می‌رسد بهبود واقعی فضای کسب و کار در کشور، نیازمند تغییر نگرش جدی در خصوص پتانسیل بخش خصوصی در زمینه سرمایه‌گذاری، بهره‌برداری و مدیریت طرحهای زیربنایی است. در سالهای اخیر در پی محدودیت های شدید منابع مالی دولت، حضور بخش خصوصی، تنها به عنوان راهکار تامین مالی برای برون رفت از وضعیت موجود، مورد توجه قرار گرفته است. در حوزه طرحهای آب و برق، یکی از اصول اساسی در موفقیت قراردادهای مشارکتی، تسهیم و مدیریت مناسب ریسکهای پروژه است. زیرساختهای نهادی و قانونی ناکارا در این بخش و گاهی وجود قوانین مخل کسب و کار بخش خصوصی، موجب انتقال ریسکهای فضای کسب و کار، علاوه بر ریسکهای اجرا و بهره‌برداری از پروژه به سرمایه‌گذاران شده است.

بهبود نظام بنگاه‌داری

هم اکنون بیشتر دستگاههای اجرایی وزارت نیرو زیان‌ده هستند. بر اساس ساختار مالی موجود در این شرکتها، پیوند روشنی میان اعتبارات اختصاص یافته و درآمدهای بدست آمده از کارهای آنها وجود ندارد. نظام کنونی مالی در این شرکتها، در عمل با سرنوشت طرحهای عمرانی که در مجموعه آنها به اجرا و بهره‌برداری می‌رسد،ارتباطی ندارد. در حالی‌ که بر اساس ماده 32 قانون برنامه و بودجه مصوب سال 1351 وجوهی که از محل اعتبارات عمرانی جهت اجرای‌ طرحهای عمرانی انتفاعی به دستگاههای اجرایی مربوط پرداخت‌ می‌شود، به صورت وام بوده و دستگاه‌های اجرایی باید اصل و بهره آن را در سررسید مقرر به خزانه بپردازند. همچنین بر اساس ماده 33 این قانون و مصوبه شورای اقتصاد در سال 1376، دستگاههای اجرایی برای طرحهایی که حتی به دلایل اقتصادی، اجتماعی و یا اعمال سیاست های دولت در قیمت‌گذاری کالاها و خدمات تولیدی، دچار زیان شده اند، باید حداقل 50 درصد از وجوه دریافتی از محل اعتبارات عمرانی را به خزانه عمومی بازپرداخت نمایند.

اجرا نکردن این قانون و عدم توجه به نظام بنگاه‌داری، از یک‌ سو موجب ایجاد نوعی مسابقه میان دستگاههای اجرایی برای تعریف طرحهای جدید- صرف نظر از میزان هزینه‌های سرمایه‌گذاری و بهره برداری آنها- گشته و از سوی دیگر موجب ایجاد جریان یک سویه تزریق منابع مالی به طرحها بدون توجه به میزان بازگشت مالی آنها شده است. در این زمینه نیز وزارت نیرو باید با تدوین سازوکار مناسب و در کنار انجام اصلاحات در نظام تعرفه گذاری، نسبت به بهبود نظام بنگاه‌داری در شرکتهای خود اقدام نماید.

اولویت بندی و مدیریت پروژه‌های نیمه تمام

همانگونه که گفته شد انباشت طرح‌های نیمه ‌تمام عمرانی در کنار محدودیت منابع مالی موجب شده است تا بازده اقتصادی منابع مالی صرف شده در این طرحها به شدت کاهش یابد. در شرایط کنونی، تزریق قطره چکانی منابع محدود مالی نتیجه‌ای جز تداوم شرایط ناپسند موجود ندارد. در این زمینه در کنار تدوین برخی از ضوابط قانونی در خصوص امکان واگذاری طرحهای عمرانی شروع نشده، نیمه‌تمام و تمام شده به بخشهای غیردولتی، و همچنین تدوین فرایندهای پیچیده برای اضافه شدن طرحهای جدید( موضوعی که در برنامه منتسب به دکتر اردکانیان به اصلاح نظام فنی اجرایی و اصلاحات نهادی تعبیر شده است)، باید حوزه ستادی وزارت نیرو با بررسی همه جانبه طرحهای در دست اجرا، به جراحی اساسی برای اولویت‌بندی طرحهای نیمه‌تمام دست یابد .

الف را در شبکه‌های اجتماعی دنبال کنید

وب‌گردی

طاقچهپارس نماد داده

پربحث‌های امروز

  1. قرار بود حکومت‌مان، رنگ و بوی علی را داشته باشد  

  2. زینب طاهری بازداشت شد/ دروغ پردازی های خانم وکیل

  3. فیروزآبادی ویلای لواسان را تحویل داد

  4. خودروسازان داخلی 93 درصد بازار را به‌صورت انحصار در اختیار دارند/وزیر می‌گوید دولت 13.5 درصد سهم دارد و به‌اندازه آن پاسخ بخواهید/ احتکار خودرو برای فروش باقیمت بالاتر است

  5. دستور روحانی برای توقف گرانی‌های غیرمتعارف

  6. سلیمی: افشای رانت ۱۱۰ هزار میلیاردی در بازار ارز/ دلار 4200 تومانی باعث به وجود آ‌مدن ده‌ها بابک زنجانی شد

  7. پخش بازی ایران و اسپانیا در ورزشگاه آزادی ملغی شد/ مردم به ورزشگاه مراجعه نکنند

  8. واکنش‌های توئیتری به ویلای مصادره‌ای فیروزآبادی

  9. مقابله با گرانی محور جلسه دو هفته بعد ستاد مبارزه با مفاسد اقتصادی/ اطلاعات سپاه دعوت شد

  10. شیوه بازی امشب با اسپانیا لو رفت!  

  11. تحقیق و تفحص از بانک مرکزی بعد از هشت ماه معطلی در کمیسیون اقتصادی مطرح شد/ اصرار سیف بر پس گرفتن

  12. سهمیه کنکور همسران و فرزندان ایثارگران تغییر کرد

  13. رفتار زننده رئیس اتحادیه خبازان زاهدان با خبرنگاری که از او پرسید چرا 20 نانوایی زاهدان به نام او و فرزندانش است  

  14. اوپک به ساز آمریکا می‌رقصد؟

  15. نتیجه بازی سعودی‌ها در زمین یمن چه می‌شود؟

  16. لزومی ندارد معاهداتی که میدانیم مشکل دارد به‌خاطر جهات مثبت تصویب کنیم/قانون در جهت رفع مشکلات طبقات ضعیف و متوسط باشد نه در خدمت صاحبان زر و زور/اشرافی‌گری بلای بزرگ کشور است

  17. شفر: چرا نتوانیم اسپانیا و پرتغال را شکست دهیم؟

  18. حضور یک خارجی برای فردوسی‌پور دردسر شد

  19. ستاد اجرایی فرمان امام (ره): ویلای لواسان را تحویل گرفتیم

  20. مدرسه "معین" تعطیل شد/ تغییر مدیر آموزش و پرورش منطقه ۲ تهران

  21. بارندگی شدید در کازان قبل از بازی ایران و اسپانیا

  22. احتمال بازنگری در طرح جدید ورود بدون مهر ایرانیان به لبنان

  23. وزیر بهداشت: دفترچه بیمه چک سفیدامضا نیست

  24. سلطانی‎فر:تیم ملی فوتبال از ظرفیت‎های خود برای دیدار با اسپانیا استفاده کند

  25. پروانه استاندارد هشت فرآورده غذایی ابطال شد+ اسامی

پربحث‌های دیروز

  1. چند نکته با افرادی که در دام ترامپ گرفتار شده‌اند

  2. توضیحات سرلشکر فیروزآبادی پیرامون ویلای لواسان+سند

  3. نهاوندیان: مردم باید از آرامش و امنیت اقتصادی خودشان حراست کنند/نیاز به تصمیم گیری‌های قوی داریم و با صبوری مشکلات حل می‌شود/اگر علت گرانی کالایی مشخص نیست، نباید آن را بخریم

  4. سیف:کاهش تورم در ۴۰ سال اخیر بی‎سابقه است/ احتمال توقف پرداخت ازر به کالاهای غیرضرور

  5. ماجرای پرحاشیه ویلای لواسان سرلشکر فیروزآبادی

  6. توکلی: دیده بان شفافیت تا چند روز آینده در مورد ویلای فیروزآبادی موضع گیری خواهد کرد/ از اقدام عدالت طلبانه دانشجویان تشکر می‌کنم

  7. حرفهای دختر17ساله ماهشهری که جسد پسر خردسال را آتش زد

  8. آدرسی برای ترامپ توسط دلالان تحریم و تجربه ای که ایران از کره‌شمالی آموخت

  9. خطر از بیخ گوش تیم ملی عربستان گذشت/آتش گرفتن یکی از بال‌های هواپیمای سعودی‌ها+تصاویر

  10. مومن شوخ و بامزه است  

  11. ضرر ۳۴۰ میلیارد تومانی به بیت المال با اجرا نکردن قانون از سوی آخوندی

  12. آغاز تماشای خانوادگی جام جهانی در ورزشگاه آزادی با بازی ایران - اسپانیا

  13. سفر برجامی روحانی به اتریش و سوئیس/ آیا تضمین های اروپایی منجر به حفظ توافق هسته ای خواهد شد؟

  14. انتقاد وزیر دولت اصلاحات از نامه‌نگاری برای مذاکره با ترامپ

  15. روزبه چشمی غیر از جام‌جهانی دیگر چه‌چیزی را از دست داد؟

  16. زمان آغاز تحریم‌های جدید صنعت خودرو

  17. نمایندگان از پاسخ‌های آخوندی درباره افزایش بی‌رویه اجاره خانه‌ها قانع نشدند/ وزیر قولی برای تنظیم بازار مسکن نداد

  18. پیش بینی نتیجه دیدار تیم ملی فوتبال ایران و اسپانیا

  19. قانون عجیب ازدواج دختران در ژاپن

  20. خاتمی: مذاکره ‌ایران با آمریکا احمقانه است/کسانی که ‌بیانیه را امضا کردند از ‌مردم ایران عذرخواهی کنند

  21. کی‌روش در روسیه میلیاردر می‌شود!

  22. ناصر ایمانی: نامه نگاری اصلاح طلبان کاملاً در خط سیاست آمریکا است

  23. واردکنندگان ۶ هزار خودرو با ثبت سفارش غیر مجاز متخلفند یا هکرها

  24. ایران - اسپانیا/ تیم کی‌روش صدرجدول را به لاروخا نمی‌فروشد

  25. ایران تنها نماینده پیروز میان تیم‌های آسیایی و آفریقایی/مورد عجیب تیم‌های عرب زبان!

پربحث‌های هفته

  1. چند نکته با افرادی که در دام ترامپ گرفتار شده‌اند

  2. توضیحات سرلشکر فیروزآبادی پیرامون ویلای لواسان+سند

  3. توریست‌هایی که با پول بیت‌المال عازم روسیه میشوند + جدول اسامی

  4. روحانی: همه حاکمان آمریکا علیه ملت ما بوده اند و این یکی خبیث تر/ نقد را می پذیریم اما تخریب نه/ تلاطم بازار، دلیل اقتصادی ندارد

  5. از شعر امسال تا شعر پارسال/تریبون زبان مردم

  6. روحانی به گرانی‌ها واکنش نشان داد/ بررسی افزایش قیمت‌ها در هیات دولت

  7. کواکبیان: وضعیت معیشتی و اقتصادی مردم مناسب نیست/شب می‌خوابیم و صبح بلند می‌شویم و می‌بینیم قیمت‌ها تغییر کرده است/ خجالت می‌کشم بگویم از این دولت حمایت کردم

  8. تولید کجا بود؟ این روزها همه منتظرند ارز بگیرند تا کود حیوانی را هم وارد کنند

  9. جمعه عید سعید فطر است

  10. درباره مذاکره مستقیم با آمریکا / رییس جمهور چه کسانی را دیوانه نامید؟

  11. بیش از یک سوم جوانان بیکار ایرانی، درتلاش و حتی کسب مهارت برای پیدا کردن شغل نیستند

  12. ایران 1 - مراکش 0؛ پیروزی یوزها در دقیقه 93 و پایان 20 سال انتظار

  13. قرار بود حکومت‌مان، رنگ و بوی علی را داشته باشد  

  14. تصمیم گیری در خصوص بازار خودرو، مسکن، ارز و سکه در جلسه ستاد مبارزه با مفاسد اقتصادی /۵۰ نفر، ۵ درصد سکه‌های ثبت‌نامی را خریده‌اند/ هک سایت وزارت صنعت و فروش ۴ هزار خودروی وارداتی قاچاق

  15. احمد توکلی: اعتماد مردمی به سیاستمداران به حداقل خود رسیده/ سبد کالای مردم کوچک‌تر شده است

  16. نهاوندیان: مردم باید از آرامش و امنیت اقتصادی خودشان حراست کنند/نیاز به تصمیم گیری‌های قوی داریم و با صبوری مشکلات حل می‌شود/اگر علت گرانی کالایی مشخص نیست، نباید آن را بخریم

  17. آخوندی: نوسانات بازار مسکن سیاسی است

  18. درباره دادگاه صادر کننده حکم فیلتر تلگرام/ لطفا نیمه پر لیوان را هم ببینید

  19. به بهانه "شبی که ایران نخوابید" / فوتبال را ببینید آقای رئیس جمهور + فیلم

  20. اروپا می خواهد برجام را ادامه دهد، اما بدون آمریکا نمی تواند/ ایران نباید منتظر بماند

  21. محمد ثلاث قصاص شد

  22. وقتی عادل فردوسی پور احساساتی میشود !

  23. سیف:کاهش تورم در ۴۰ سال اخیر بی‎سابقه است/ احتمال توقف پرداخت ازر به کالاهای غیرضرور

  24. بی‌هنری بی بی سی /وقتی قاتل را بی گناه وقهرمان نشان می‌دهند

  25. ماجرای ویلای لواسان/ تفریح آمریکایی ها در نیشابور/ مشکل دولت روحانی از نگاه تئوریسین های اصلاح طلب/ چرا در ایران مسئولی استعفا نمی‌دهد؟

آخرین عناوین