نیسان

تامین مالی، چالشی بزرگ فراروی وزارت نیرو

سید جواد سید پور، گروه تعاملی الف،   3960716018
تامین مالی، چالشی بزرگ فراروی وزارت نیرو

می توان از تأمین مالی به عنوان یکی از بزرگترین چالش های فراروی وزارت نیرو و اردکانیان به عنوان یکی از گزینه های پیشنهادی دولت برای تصدی پست وزیر نیرو نام برد.

مرداد ماه سال 1392 مهندس چیت‌چیان در صحن مجلس اصلی‌ترین چالش وزارت نیرو را وضعیت اقتصادی و کمبود منابع مالی معرفی کرد. به گفته وی در نتیجه کمبود منابع مالی، حتی در صورت اضافه نشدن طرحهای جدید، میانگین دوره اجرای طرحهای وزارت نیرو 30 سال طول خواهد کشید. بررسی وضعیت کنونی شرایط تامین مالی طرحهای وزارت نیرو از محل بودجه عمرانی، شرایط بهتری را نسبت به گذشته نشان نمی‌دهد. با توجه به تداوم شرایط رکود اقتصادی، امکان تامین نیازهای مالی طرح ها با رویکردهای کنونی، عملا ناممکن است. گذشته از آثار تورمی این سرمایه‌‌گذاریهای به بهره‌برداری نرسیده، منافع از دست رفته این طرحها و سپری شدن بخش قابل توجهی از عمر مفید آن ها، حتی قبل از آغاز بهره‌برداری، زیان بار بودن این رویکرد را بیش از پیش نمایان کرده است.

راهکاری که به ویژه از سال 1394 برای جبران کمبود منابع عمومی بکار گرفته شده است، استفاده از اوراق بدهی مدت دار، بجای وجوه نقد بوده است. اوراق مشارکت و اسناد خرانه اسلامی با سررسیدهای یک تا چهارساله، علاوه بر تحمیل هزینه‌های مالی به طرحها و در نتیجه افزایش هزینه‌ تمام شده خدمات آنها، با به تعویق انداختن تعهدات مالی، وزارت نیرو را با کوهی از تعهدات انباشته در سال های بعد رو به رو کرده است.

تلاش ها در حوزه جلب منابع مالی خارجی -در قالب تسهیلات فاینانس و سرمایه‌گذاری مستقیم خارجی- نیز به رغم وجود پتانسیل های مناسب برای سرمایه‌گذاران خارجی، در عمل به دلیل محدودیت های سیاسی کشور، ریسک بالای سرمایه‌گذاری و فضای نامناسب کسب و کار، تنها منجر به تعداد معدودی قرارداد در قالب فاینانس خارجی با استفاده از خط اعتباری کشور چین شده است. حتی با وجود ایجاد مشوق هایی چون خرید تضمینی انرژی های تجدید پذیر و آب، موفقیت های درخوری در زمینه سرمایه‌گذاری خارجی بدست نیامده است.

بررسی سرمایه‌گذاری‌های انجام شده داخلی در طرحهای زیربنایی وزارت نیرو نشان می‌دهد که در طرحهای آب و فاضلاب و همچنین تولید برق حرارتی، به لطف ایجاد زیرساختهای قانونی و تامین منابع مالی جهت خرید تضمینی محصول، اقدامات قابل توجهی انجام شده اند. بر اساس اطلاعات منتشر شده از سوی وزارت نیرو(گزارش عملکرد دولت یازدهم)، در دولت یازدهم ارزش قراردادهای خرید تضمینی در بخش برق 10.5 میلیارد دلار و در طرحهای آب و فاضلاب 62 هزار میلیارد ریال بوده است که عملکرد خوبی را نشان می‌دهد. اما حتی در این حوزه نیز به علت شکاف فزاینده میان تعرفه‌های آب و برق با هزینه تمام شده آنها، تامین منابع مالی جهت ایفای تعهدات شرکتهای وزارت نیرو در مقابل سرمایه‌گذاران، به یکی از محدودیتهای جدی در به کارگیری روشهای سرمایه‌گذاری تبدیل شده است، به طوری که اختلاف میان بهای تمام شده برق با تعرفه‌های فروش به مشترکین، باعث انباشت دیون وزارت نیرو به تولیدکنندگان برق در بخش خصوصی، به میزان 14 هزار میلیارد تومان شده است. (نایب رییس سندیکای صنعت برق-25/6/1396).

در بخش آب، به رغم تصویب قانون تشویق سرمایه‌گذاری در طرح های آب کشور در سال 1381 و تدوین آیین‌نامه اجرایی آن، تاکنون هیچ گونه سرمایه‌گذاری بر اساس این قانون انجام نشده است.

با توجه به مطالب پیش‌گفته، تامین مالی و جلب سرمایه‌گذاری یکی از چالش های جدی فراروی وزارت نیرو در دولت دوازدهم خواهد بود. در برنامه منتسب به دکتر اردکانیان که از سوی چهار تن از کارشناسان منتشر شده است، بند هایی در خصوص تامین مالی، جلب سرمایه، طرح های نیمه تمام، اصلاح نظام فنی و اجرایی و اصلاحات نهادی گذاشته شده است و می توان گفت که این موارد تا حدودی مورد توجه قرار گرفته است، اما نگارنده پیشنهاد می نماید در مقام عمل و طرح ریزی جزییات، موارد زیر مورد توجه جدی قرار گیرد:

اصلاح نظام تعرفه به ویژه در بخش آب

بر اساس بند "ج" ماده 1 و ماده 3 قانون هدفمند کردن یارانه‌ها، مصوب سال 1388 دولت موظف بوده است تا پایان برنامه پنجم توسعه، قیمت فروش داخلی برق و همچنین میانگین قیمت آب برای مصارف مختلف را به هزینه تمام شده آنها برساند. به رغم وجود این الزام قانونی، تا کنون نه تنها اقدام موثری در این رابطه انجام نشده است، بلکه فاصله میان تعرفه‌های کنونی و هزینه تمام شده در حال افزایش است. بر اساس اطلاعات ارایه شده از سوی مسئولین وزارت نیرو، هزینه تمام شده هر کیلووات ساعت برق تولیدی در کشور با احتساب قیمت بین‌المللی سوخت، به 300 تومان می رسد که نزدیک به 5 برابر میانگین تعرفه آن است. بر این اساس می توان گفت که تنها میزان یارانه برق با اندازه کل اعتبارات عمرانی دولت در سال 1396 قابل مقایسه خواهد بود. هزینه تمام شده هر متر مکعب آب شرب نیز به طور متوسط حدود 1000 تا 1500 تومان(بدون آب شیرین کن) است یعنی 3 تا 4 برابر میانگین درآمد فروش آن.

این افزایش از یک سو با ارسال نشانه های اشتباه قیمتی به مصرف‌کنندگان، به سوء مصرف آب و برق انجامیده و فشار دوچندان به منابع طبیعی وارد می‌کند و از سوی دیگر، با کاهش نسبت بازیافت هزینه‌های طرحها از محل درآمدها، فشار بیشتری به منابع محدود مالی می آورد، به گونه ای که در شرایط کنونی، گاهی تعرفه‌های خدمات حتی پاسخگوی هزینه‌های بهره‌برداری و نگهداری سالانه هم نیستند و ناگفته پیداست که این به معنی نیاز همیشگی طرحها به منابع عمومی است.

بهبود فضای کسب و کار بخش خصوصی

بر اساس گزارش سال 2017 بانک جهانی، ایران از دیدگاه «سهولت انجام کسب و کار» در میان 190 کشور در رتبه 120 قرار دارد. اگر چه آمارها، بهبود نسبی فضای کسب و کار ایران را نسبت به سالهای گذشته نشان می‌دهد اما به نظر می‌رسد بهبود واقعی فضای کسب و کار در کشور، نیازمند تغییر نگرش جدی در خصوص پتانسیل بخش خصوصی در زمینه سرمایه‌گذاری، بهره‌برداری و مدیریت طرحهای زیربنایی است. در سالهای اخیر در پی محدودیت های شدید منابع مالی دولت، حضور بخش خصوصی، تنها به عنوان راهکار تامین مالی برای برون رفت از وضعیت موجود، مورد توجه قرار گرفته است. در حوزه طرحهای آب و برق، یکی از اصول اساسی در موفقیت قراردادهای مشارکتی، تسهیم و مدیریت مناسب ریسکهای پروژه است. زیرساختهای نهادی و قانونی ناکارا در این بخش و گاهی وجود قوانین مخل کسب و کار بخش خصوصی، موجب انتقال ریسکهای فضای کسب و کار، علاوه بر ریسکهای اجرا و بهره‌برداری از پروژه به سرمایه‌گذاران شده است.

بهبود نظام بنگاه‌داری

هم اکنون بیشتر دستگاههای اجرایی وزارت نیرو زیان‌ده هستند. بر اساس ساختار مالی موجود در این شرکتها، پیوند روشنی میان اعتبارات اختصاص یافته و درآمدهای بدست آمده از کارهای آنها وجود ندارد. نظام کنونی مالی در این شرکتها، در عمل با سرنوشت طرحهای عمرانی که در مجموعه آنها به اجرا و بهره‌برداری می‌رسد،ارتباطی ندارد. در حالی‌ که بر اساس ماده 32 قانون برنامه و بودجه مصوب سال 1351 وجوهی که از محل اعتبارات عمرانی جهت اجرای‌ طرحهای عمرانی انتفاعی به دستگاههای اجرایی مربوط پرداخت‌ می‌شود، به صورت وام بوده و دستگاه‌های اجرایی باید اصل و بهره آن را در سررسید مقرر به خزانه بپردازند. همچنین بر اساس ماده 33 این قانون و مصوبه شورای اقتصاد در سال 1376، دستگاههای اجرایی برای طرحهایی که حتی به دلایل اقتصادی، اجتماعی و یا اعمال سیاست های دولت در قیمت‌گذاری کالاها و خدمات تولیدی، دچار زیان شده اند، باید حداقل 50 درصد از وجوه دریافتی از محل اعتبارات عمرانی را به خزانه عمومی بازپرداخت نمایند.

اجرا نکردن این قانون و عدم توجه به نظام بنگاه‌داری، از یک‌ سو موجب ایجاد نوعی مسابقه میان دستگاههای اجرایی برای تعریف طرحهای جدید- صرف نظر از میزان هزینه‌های سرمایه‌گذاری و بهره برداری آنها- گشته و از سوی دیگر موجب ایجاد جریان یک سویه تزریق منابع مالی به طرحها بدون توجه به میزان بازگشت مالی آنها شده است. در این زمینه نیز وزارت نیرو باید با تدوین سازوکار مناسب و در کنار انجام اصلاحات در نظام تعرفه گذاری، نسبت به بهبود نظام بنگاه‌داری در شرکتهای خود اقدام نماید.

اولویت بندی و مدیریت پروژه‌های نیمه تمام

همانگونه که گفته شد انباشت طرح‌های نیمه ‌تمام عمرانی در کنار محدودیت منابع مالی موجب شده است تا بازده اقتصادی منابع مالی صرف شده در این طرحها به شدت کاهش یابد. در شرایط کنونی، تزریق قطره چکانی منابع محدود مالی نتیجه‌ای جز تداوم شرایط ناپسند موجود ندارد. در این زمینه در کنار تدوین برخی از ضوابط قانونی در خصوص امکان واگذاری طرحهای عمرانی شروع نشده، نیمه‌تمام و تمام شده به بخشهای غیردولتی، و همچنین تدوین فرایندهای پیچیده برای اضافه شدن طرحهای جدید( موضوعی که در برنامه منتسب به دکتر اردکانیان به اصلاح نظام فنی اجرایی و اصلاحات نهادی تعبیر شده است)، باید حوزه ستادی وزارت نیرو با بررسی همه جانبه طرحهای در دست اجرا، به جراحی اساسی برای اولویت‌بندی طرحهای نیمه‌تمام دست یابد .

عضویت در کانال تلگرام الف

وب‌گردی

دیدگاه کاربران


نظراتی كه به تعميق و گسترش بحث كمك كنند، پس از مدت كوتاهی در معرض ملاحظه و قضاوت ديگر بينندگان قرار مي گيرد. نظرات حاوی توهين، افترا، تهمت و نيش به ديگران منتشر نمی شود.

پربحث‌های اخیر

  1. رونمایی هیوندایی از النترا BTR (+عکس)

  2. فرمانده پیشمرگه: عقب‌نشینی ما از کرکوک تصمیم درستی بود/ نزدیک بود 6 هزار کشته بدهیم

  3. فروش جنجالی ۳ زیر دریایی به رژیم صهیونیستی

  4. توصیه های طب سنتی برای درست آشامیدن آب   

  5. دنیا مجهز به دوربین مداربسته می‌باشد!+عکس

  6. کاریکاتور/خشونت خانوادگی ادامه دارد!

  7. ایران برای کشورهای گروه ۸ اسلامی دانشگاه تاسیس می‌کند

  8. اثر لقمه‌ی شبهه‌ناک  

  9. آخرین عناوین روزنامه‌های سیاسی

  10. بهاره افشاری و سردار آزمون پشت صحنه فیلم «سریک»  

  11. دردسر مترجم موقت وینفرد شفر و احتمال سوژه شدنش مثل مترجم حرف‌های ترامپ!

  12. گوگل به هکرها پول می‌دهد!

  13. حمایت مرکل از کاهش کمک‌های اتحادیه اروپا به ترکیه

  14. خبر مهم مکرون در بروکسل: با امریکا بر سر حفظ برجام توافق کرده ایم

  15. موتلفه: باید با دست پر وارد انتخابات مجلس یازدهم شویم

  16. تلاش کنگره برای تصويب قانونی جهت بازگرداندن تحريم‌های ايران/ جزئیاتی از پیش نویس طرح تشدید قانون نظارت بر برجام/ هفته آینده رای گیری

  17. رئیسی: موشک برای نجنگیدن است، نه جنگیدن

  18. ترامپ با دبیر کل سازمان ملل متحد دیدار کرد

  19. لحظه وحشتناک ترکیدن جک کمپرسی  

  20. مردان واترپلو ایران از سد سنگاپور گذشتند

  21. وزیر خارجه آلمان: هدف ترامپ از بین بردن میراث اوباما از توافق آب‌و هوایی گرفته تا برجام است

  22. جزئیات جدید از طرح سناتورهای آمریکایی برای ملزم کردن ایران به شرایط جدید در برجام

  23. نوه امام خمینی در صف اول نماز جمعه  

  24. سه غایب احتمالی استقلال در دربی

  25. شکستی دیگر برای الخور و سروش رفیعی

پربحث‌های دیروز

  1. وزارت نفت: دختر نماینده مجلس را استخدام نکردیم/ او را «منتقل» کردیم

  2. آیا توتال نیامده می رود؟

  3. نگاهی به طرح اجرای رجیستری/ برای خرید گوشی به چه نکاتی توجه کنیم

  4. بهاره افشاری و سردار آزمون پشت صحنه فیلم «سریک»  

  5. دردسر مترجم موقت وینفرد شفر و احتمال سوژه شدنش مثل مترجم حرف‌های ترامپ!

  6. گوگل به هکرها پول می‌دهد!

  7. حمایت مرکل از کاهش کمک‌های اتحادیه اروپا به ترکیه

  8. خبر مهم مکرون در بروکسل: با امریکا بر سر حفظ برجام توافق کرده ایم

  9. موتلفه: باید با دست پر وارد انتخابات مجلس یازدهم شویم

  10. تلاش کنگره برای تصويب قانونی جهت بازگرداندن تحريم‌های ايران/ جزئیاتی از پیش نویس طرح تشدید قانون نظارت بر برجام/ هفته آینده رای گیری

  11. رئیسی: موشک برای نجنگیدن است، نه جنگیدن

  12. ترامپ با دبیر کل سازمان ملل متحد دیدار کرد

  13. لحظه وحشتناک ترکیدن جک کمپرسی  

  14. مردان واترپلو ایران از سد سنگاپور گذشتند

  15. وزیر خارجه آلمان: هدف ترامپ از بین بردن میراث اوباما از توافق آب‌و هوایی گرفته تا برجام است

  16. جزئیات جدید از طرح سناتورهای آمریکایی برای ملزم کردن ایران به شرایط جدید در برجام

  17. نوه امام خمینی در صف اول نماز جمعه  

  18. سه غایب احتمالی استقلال در دربی

  19. شکستی دیگر برای الخور و سروش رفیعی

  20. حمله انتحاری به مسجد شیعیان در کابل/ شهادت 60 نمازگزار/ داعش مسئولیت حمله را برعهده گرفت

  21. دخالت مجدد فرانسه در امور دفاعی ایران

  22. هادی العامری: حشد شعبی وارد شهر کرکوک نشده است

  23. صالحی: بهتر است به برجام متعهد باشیم

  24. مربی استقلال اجازه صحبت کردن ندارد!

  25. یک کشته در تیراندازی در نزدیکی مسجدی در انگلیس

پربحث‌های هفته

  1. اخراج آقای دوربینی توسط قرائتی/ آقا پاشو برو بیرون، صدبار تو دوربین دیدن ات!   

  2. حکایت استخدام یک ژن خوب در وزارت نفت/ زنگنه: دختر نماینده مجلس صلاحیت داشت، استخدام شد

  3. فتاح خطاب به روحانی: یارانه‌‌ها را قطع کنید من فحش‌ها را می‌پذیرم/ بگویید هرکس نیازمند است برود کمیته امداد/ داعشی‌ها را شبانه جزغاله می‌کنید؛ نمی‌توانید جلوی قاچاق در روز روشن را بگیرید؟

  4. واکنش بهارستان به خبر دیروز احمد توکلی/ احضار وزیر نفت به مجلس به علت کشیدن خط لوله گاز تا ویلای طیب نیا

  5. وزارت نفت: دختر نماینده مجلس را استخدام نکردیم/ او را «منتقل» کردیم

  6. قتل هولناک پسر 2 ساله رشتی به دست دوست مادرش!

  7. واکنش ها به عذر خواهی آقای قرائتی

  8. در حاشیه برخورد خانم نماینده با معاون استاندار خراسان رضوی

  9. طیب نیا مطالب مطرح شده درباره موضوع باغچه سولقان را به شدت تکذیب کرد

  10. عذر خواهی حجت‌الاسلام قرائتی از آقای دوربینی/ همه ما ممکن است اشتباه کنیم

  11. توضیحات جنجالی هاجر چنارانی از درگیری با معاون سیاسی استاندار خراسان رضوی  

  12. از برکات مذاکره؛ دور جدید شعار مرگ بر آمریکا

  13. موضع مشترک اروپا و آمریکا علیه ایران/ دلخوشی به اروپای منهای ترامپ رنگ باخت

  14. روایتی از برخورد خانم نماینده با معاون استاندار خراسان رضوی

  15. مشکل واقعی ما ترامپ نیست، خودمانیم

  16. واکنش کیهان پس از اظهارات ضد ایرانی ترامپ و پاسخ روحانی به او  

  17. دونالد ترامپ: ایرانی‌ها مذاکره‌کنندگان بزرگی هستند/ پایان کامل «برجام» یک احتمال واقعی و قوی است

  18. ترامپ علیه ایران، دنیا علیه ترامپ

  19. انتشار نامه منتشرنشده روحانی به اوباما در سال 2016: رویکرد برد - برد می تواند الگوی مناسبی برای حل اختلافات باشد

  20. از گرا دادن به دشمن در مورد خزانه ی خالی تا بازگشایی پرونده ی تخلفات نفتی دولت نهم و دهم

  21. ماجرای دیوارکشی اطراف مجلس و بناهای تاریخی بهارستان/ چرا خیابان «مردم» بسته شد؟

  22. رییس مجلس کویت نماینده رژیم صهیونیستی را اشغالگر و کودک کُش خطاب کرد  

  23. جلیلی: در دانشگاه‌ها دوره برجام خوانی شروع شود

  24. دختر خاص دیدار نخبگان با رهبری کیست؟  

  25. از قراردادن کودکان 10 ساله در آمار نیروی کار توسط دولت تا لوله کشی انحصاری برای ویلای طیب نیا

آخرین عناوین