قاصدک24

تامین مالی، چالشی بزرگ فراروی وزارت نیرو

سید جواد سید پور، گروه تعاملی الف،   3960716018
تامین مالی، چالشی بزرگ فراروی وزارت نیرو

می توان از تأمین مالی به عنوان یکی از بزرگترین چالش های فراروی وزارت نیرو و اردکانیان به عنوان یکی از گزینه های پیشنهادی دولت برای تصدی پست وزیر نیرو نام برد.

مرداد ماه سال 1392 مهندس چیت‌چیان در صحن مجلس اصلی‌ترین چالش وزارت نیرو را وضعیت اقتصادی و کمبود منابع مالی معرفی کرد. به گفته وی در نتیجه کمبود منابع مالی، حتی در صورت اضافه نشدن طرحهای جدید، میانگین دوره اجرای طرحهای وزارت نیرو 30 سال طول خواهد کشید. بررسی وضعیت کنونی شرایط تامین مالی طرحهای وزارت نیرو از محل بودجه عمرانی، شرایط بهتری را نسبت به گذشته نشان نمی‌دهد. با توجه به تداوم شرایط رکود اقتصادی، امکان تامین نیازهای مالی طرح ها با رویکردهای کنونی، عملا ناممکن است. گذشته از آثار تورمی این سرمایه‌‌گذاریهای به بهره‌برداری نرسیده، منافع از دست رفته این طرحها و سپری شدن بخش قابل توجهی از عمر مفید آن ها، حتی قبل از آغاز بهره‌برداری، زیان بار بودن این رویکرد را بیش از پیش نمایان کرده است.

راهکاری که به ویژه از سال 1394 برای جبران کمبود منابع عمومی بکار گرفته شده است، استفاده از اوراق بدهی مدت دار، بجای وجوه نقد بوده است. اوراق مشارکت و اسناد خرانه اسلامی با سررسیدهای یک تا چهارساله، علاوه بر تحمیل هزینه‌های مالی به طرحها و در نتیجه افزایش هزینه‌ تمام شده خدمات آنها، با به تعویق انداختن تعهدات مالی، وزارت نیرو را با کوهی از تعهدات انباشته در سال های بعد رو به رو کرده است.

تلاش ها در حوزه جلب منابع مالی خارجی -در قالب تسهیلات فاینانس و سرمایه‌گذاری مستقیم خارجی- نیز به رغم وجود پتانسیل های مناسب برای سرمایه‌گذاران خارجی، در عمل به دلیل محدودیت های سیاسی کشور، ریسک بالای سرمایه‌گذاری و فضای نامناسب کسب و کار، تنها منجر به تعداد معدودی قرارداد در قالب فاینانس خارجی با استفاده از خط اعتباری کشور چین شده است. حتی با وجود ایجاد مشوق هایی چون خرید تضمینی انرژی های تجدید پذیر و آب، موفقیت های درخوری در زمینه سرمایه‌گذاری خارجی بدست نیامده است.

بررسی سرمایه‌گذاری‌های انجام شده داخلی در طرحهای زیربنایی وزارت نیرو نشان می‌دهد که در طرحهای آب و فاضلاب و همچنین تولید برق حرارتی، به لطف ایجاد زیرساختهای قانونی و تامین منابع مالی جهت خرید تضمینی محصول، اقدامات قابل توجهی انجام شده اند. بر اساس اطلاعات منتشر شده از سوی وزارت نیرو(گزارش عملکرد دولت یازدهم)، در دولت یازدهم ارزش قراردادهای خرید تضمینی در بخش برق 10.5 میلیارد دلار و در طرحهای آب و فاضلاب 62 هزار میلیارد ریال بوده است که عملکرد خوبی را نشان می‌دهد. اما حتی در این حوزه نیز به علت شکاف فزاینده میان تعرفه‌های آب و برق با هزینه تمام شده آنها، تامین منابع مالی جهت ایفای تعهدات شرکتهای وزارت نیرو در مقابل سرمایه‌گذاران، به یکی از محدودیتهای جدی در به کارگیری روشهای سرمایه‌گذاری تبدیل شده است، به طوری که اختلاف میان بهای تمام شده برق با تعرفه‌های فروش به مشترکین، باعث انباشت دیون وزارت نیرو به تولیدکنندگان برق در بخش خصوصی، به میزان 14 هزار میلیارد تومان شده است. (نایب رییس سندیکای صنعت برق-25/6/1396).

در بخش آب، به رغم تصویب قانون تشویق سرمایه‌گذاری در طرح های آب کشور در سال 1381 و تدوین آیین‌نامه اجرایی آن، تاکنون هیچ گونه سرمایه‌گذاری بر اساس این قانون انجام نشده است.

با توجه به مطالب پیش‌گفته، تامین مالی و جلب سرمایه‌گذاری یکی از چالش های جدی فراروی وزارت نیرو در دولت دوازدهم خواهد بود. در برنامه منتسب به دکتر اردکانیان که از سوی چهار تن از کارشناسان منتشر شده است، بند هایی در خصوص تامین مالی، جلب سرمایه، طرح های نیمه تمام، اصلاح نظام فنی و اجرایی و اصلاحات نهادی گذاشته شده است و می توان گفت که این موارد تا حدودی مورد توجه قرار گرفته است، اما نگارنده پیشنهاد می نماید در مقام عمل و طرح ریزی جزییات، موارد زیر مورد توجه جدی قرار گیرد:

اصلاح نظام تعرفه به ویژه در بخش آب

بر اساس بند "ج" ماده 1 و ماده 3 قانون هدفمند کردن یارانه‌ها، مصوب سال 1388 دولت موظف بوده است تا پایان برنامه پنجم توسعه، قیمت فروش داخلی برق و همچنین میانگین قیمت آب برای مصارف مختلف را به هزینه تمام شده آنها برساند. به رغم وجود این الزام قانونی، تا کنون نه تنها اقدام موثری در این رابطه انجام نشده است، بلکه فاصله میان تعرفه‌های کنونی و هزینه تمام شده در حال افزایش است. بر اساس اطلاعات ارایه شده از سوی مسئولین وزارت نیرو، هزینه تمام شده هر کیلووات ساعت برق تولیدی در کشور با احتساب قیمت بین‌المللی سوخت، به 300 تومان می رسد که نزدیک به 5 برابر میانگین تعرفه آن است. بر این اساس می توان گفت که تنها میزان یارانه برق با اندازه کل اعتبارات عمرانی دولت در سال 1396 قابل مقایسه خواهد بود. هزینه تمام شده هر متر مکعب آب شرب نیز به طور متوسط حدود 1000 تا 1500 تومان(بدون آب شیرین کن) است یعنی 3 تا 4 برابر میانگین درآمد فروش آن.

این افزایش از یک سو با ارسال نشانه های اشتباه قیمتی به مصرف‌کنندگان، به سوء مصرف آب و برق انجامیده و فشار دوچندان به منابع طبیعی وارد می‌کند و از سوی دیگر، با کاهش نسبت بازیافت هزینه‌های طرحها از محل درآمدها، فشار بیشتری به منابع محدود مالی می آورد، به گونه ای که در شرایط کنونی، گاهی تعرفه‌های خدمات حتی پاسخگوی هزینه‌های بهره‌برداری و نگهداری سالانه هم نیستند و ناگفته پیداست که این به معنی نیاز همیشگی طرحها به منابع عمومی است.

بهبود فضای کسب و کار بخش خصوصی

بر اساس گزارش سال 2017 بانک جهانی، ایران از دیدگاه «سهولت انجام کسب و کار» در میان 190 کشور در رتبه 120 قرار دارد. اگر چه آمارها، بهبود نسبی فضای کسب و کار ایران را نسبت به سالهای گذشته نشان می‌دهد اما به نظر می‌رسد بهبود واقعی فضای کسب و کار در کشور، نیازمند تغییر نگرش جدی در خصوص پتانسیل بخش خصوصی در زمینه سرمایه‌گذاری، بهره‌برداری و مدیریت طرحهای زیربنایی است. در سالهای اخیر در پی محدودیت های شدید منابع مالی دولت، حضور بخش خصوصی، تنها به عنوان راهکار تامین مالی برای برون رفت از وضعیت موجود، مورد توجه قرار گرفته است. در حوزه طرحهای آب و برق، یکی از اصول اساسی در موفقیت قراردادهای مشارکتی، تسهیم و مدیریت مناسب ریسکهای پروژه است. زیرساختهای نهادی و قانونی ناکارا در این بخش و گاهی وجود قوانین مخل کسب و کار بخش خصوصی، موجب انتقال ریسکهای فضای کسب و کار، علاوه بر ریسکهای اجرا و بهره‌برداری از پروژه به سرمایه‌گذاران شده است.

بهبود نظام بنگاه‌داری

هم اکنون بیشتر دستگاههای اجرایی وزارت نیرو زیان‌ده هستند. بر اساس ساختار مالی موجود در این شرکتها، پیوند روشنی میان اعتبارات اختصاص یافته و درآمدهای بدست آمده از کارهای آنها وجود ندارد. نظام کنونی مالی در این شرکتها، در عمل با سرنوشت طرحهای عمرانی که در مجموعه آنها به اجرا و بهره‌برداری می‌رسد،ارتباطی ندارد. در حالی‌ که بر اساس ماده 32 قانون برنامه و بودجه مصوب سال 1351 وجوهی که از محل اعتبارات عمرانی جهت اجرای‌ طرحهای عمرانی انتفاعی به دستگاههای اجرایی مربوط پرداخت‌ می‌شود، به صورت وام بوده و دستگاه‌های اجرایی باید اصل و بهره آن را در سررسید مقرر به خزانه بپردازند. همچنین بر اساس ماده 33 این قانون و مصوبه شورای اقتصاد در سال 1376، دستگاههای اجرایی برای طرحهایی که حتی به دلایل اقتصادی، اجتماعی و یا اعمال سیاست های دولت در قیمت‌گذاری کالاها و خدمات تولیدی، دچار زیان شده اند، باید حداقل 50 درصد از وجوه دریافتی از محل اعتبارات عمرانی را به خزانه عمومی بازپرداخت نمایند.

اجرا نکردن این قانون و عدم توجه به نظام بنگاه‌داری، از یک‌ سو موجب ایجاد نوعی مسابقه میان دستگاههای اجرایی برای تعریف طرحهای جدید- صرف نظر از میزان هزینه‌های سرمایه‌گذاری و بهره برداری آنها- گشته و از سوی دیگر موجب ایجاد جریان یک سویه تزریق منابع مالی به طرحها بدون توجه به میزان بازگشت مالی آنها شده است. در این زمینه نیز وزارت نیرو باید با تدوین سازوکار مناسب و در کنار انجام اصلاحات در نظام تعرفه گذاری، نسبت به بهبود نظام بنگاه‌داری در شرکتهای خود اقدام نماید.

اولویت بندی و مدیریت پروژه‌های نیمه تمام

همانگونه که گفته شد انباشت طرح‌های نیمه ‌تمام عمرانی در کنار محدودیت منابع مالی موجب شده است تا بازده اقتصادی منابع مالی صرف شده در این طرحها به شدت کاهش یابد. در شرایط کنونی، تزریق قطره چکانی منابع محدود مالی نتیجه‌ای جز تداوم شرایط ناپسند موجود ندارد. در این زمینه در کنار تدوین برخی از ضوابط قانونی در خصوص امکان واگذاری طرحهای عمرانی شروع نشده، نیمه‌تمام و تمام شده به بخشهای غیردولتی، و همچنین تدوین فرایندهای پیچیده برای اضافه شدن طرحهای جدید( موضوعی که در برنامه منتسب به دکتر اردکانیان به اصلاح نظام فنی اجرایی و اصلاحات نهادی تعبیر شده است)، باید حوزه ستادی وزارت نیرو با بررسی همه جانبه طرحهای در دست اجرا، به جراحی اساسی برای اولویت‌بندی طرحهای نیمه‌تمام دست یابد .

عضویت در کانال تلگرام الف

وب‌گردی

تجارت نیوز

پربحث‌های امروز

  1. خشت «دهباشی» خام بود یا تصمیم آنها؟!   

  2. جادوی پول و بانک - 5 | ساعتی که «دلار» آقای ارزهای جهان شد

  3. وزارت اطلاعات درست می گوید یا کرباسیان؟/قاچاق حلقه مفقوده وزارتخانه‌های اطلاعات و اقتصاد

  4. افزایش قطعی قیمت‌ حامل ‌های انرژی کلید خورد/ احتمال اجرا از آخر امسال

  5. مجری خطاب به سخنگوی دولت: چرا می‌خواهید از حقوق من کم کنید، از هزینه‌های خودتان کم کنید  

  6. اجرای برنامه کاهش فقر مطلق در سال ۹۷/شناسایی ثروتمندان و غیر از نیازمندان آغاز شد/تصمیمی برای افزایش ضرایب مالیاتی نداریم

  7. اعجازی که با نیروی فکر ممکن می‌شود  

  8. دکتر ظریف در گشت ارشاد! / کاریکاتور

  9. آب پاکی که روی پیامک‌های تبلیغاتی ریخته شد

  10. شاخص‌هاي بودجه شفاف

  11. مهران رجبی: خیلی‌ها می‌گویند نیستی!/ کنایه رجبی به «ح. ف» فیلمفارسی‌ساز معروف

  12. سهم حوزه‌ علمیه و سازمان اوقاف از لایحه بودجه سال ۹۷

  13. تخلفات گسترده در عقد قرارداد استقلالی‌ها/ ماجرای زن دوم کرار چه بود؟

  14. چرایی حذف نشدن خودروی پراید از سرویس مدارس تهران

  15. زالو درمانی چیست + فواید زالو درمانی

  16. جلسه نقد و بررسی کتاب «عمیق»

  17. برنی سندرز: اکنون زمان مناسبی برای استیضاح ترامپ نیست

  18. اتحادیه عرب: تحریم آمریکا چیز ساده‌ای نیست

  19. فواید بی نظیر سنگ‌ پا از منظر طب ایرانی

  20. آتش سوزی در تهران

  21. فرزندخواندگی به سبک اینترنتی/ کاهش معطلی متقاضیان به کمتر از ۳ ماه

  22. داعش چه اهدافی را در افغانستان دنبال می‌کند؟

  23. 21بازیکن پرسپولیس برای بازی با صنعت نفت مشخص شدند

  24. 20 گل باور نکردنی تاریخ فوتبال  

  25. اوضاع فساد روز به روز وخیم‌تر شد/ ۱.۵ میلیون نفر، در حال مهاجرت

پربحث‌های دیروز

  1. افزایش عجیب عوارض خروج از کشور/ سفر اول 220 هزار تومان، سفر دوم 330 و سفرهای بعدی 440 هزار تومان

  2. جزئیات لایحه بودجه‌۹۷/ از حذف گسترده یارانه بگیر، افزایش قیمت آب و قیمت خرید سربازی تا افزایش 10درصدی حقوق و بودجه عمرانی و اشتغال

  3. وامهای کلان آقازاده ها و مقامات باعث ورشکستگی موسسات مالی- اعتباری شد

  4. گزارش روحانی از بودجه ۱۱۹۴ تریلیونی سال ۹۷: حذف بخشی از یارانه بگیرها/ دنبال اصلاح قیمت‌ها هستیم/ انتقاد از تصویب ردیف های دریافت بودجه توسط دو برادر یا پسرعمو!/ ریشه مسکن مهر غلط بود

  5. توافق ۵عضو کابینه برای افزایش تعرفه خودرو/ سقف تعرفه ۱۵۰درصد می‌شود

  6. فراموشی دختران سوخته شین‌آباد/ گوشت اضافه، عمل جراحی و دیه ای که پرداخت نمی شود

  7. توافق ۵ عضو کابینه برای افزایش تعرفه خودرو / سقف تعرفه ۱۵۰ درصد می‌شود

  8. چرا انگلیسی‌ها ابتدایی‌ترین شئون دیپلماتیک را رعایت نکردند؟

  9. پیشنهاد جدید برای حذف ۴ قشر جامعه از دریافت یارانه نقدی + جزئیات

  10. دلار رکورد سال را شکست/ هر دلار ۴۲۲۰ تومان/ بازاری که بر خلاف اظهارات سیف به آرامش نمی رسد+جدول

  11. انتقاد تند "روحانی" از "مسکن مهر"

  12. روحانی: سازمان هدفمندی یارانه‌ها به صندوق رفاه امید تبدیل می‌شود

  13. اعتراض نمایندگان در صحن علنی به انتقادات رئیس‌جمهور از مسکن مهر

  14. وزیر بهداشت: دولت در بودجه ۹۷ یارانه ۲۰ میلیون نفر را حذف می‌کند

  15. پیشنهاد دولت برای حذف یارانه ۳۰ میلیون ایرانی در لایحه بودجه ۹۷

  16. پیشروی ترامپ و ما

  17. «سفر خاص» بوریس جانسون به تهران و توقعات متقابل ایران و انگلیس

  18. دیدار علیرضا کریمی با رهبر انقلاب  

  19. حجت‌الاسلام رئیسی: از کاندیداتوری در انتخابات پشیمان نیستم/ به گذشته برگردم همان تصمیم را می‌گیرم

  20. ایران نیازمند مدیریت بحران در جنگ سرد با عربستان است / سعودی ها از اول انقلاب همواره علیه ایران مواضع خصمانه داشته اند

  21. چقدر پول پشت غول کنکور خوابیده است؟

  22. پيام صالحی به آمريکايی ها از طريق وزير خارجه انگليس

  23. کاهش عجیب بودجه چند طرح کلیدی ارتش + جدول و جزئیات

  24. روش رجیستر کردن گوشی‌های جدید+‌آموزش کاربردی

  25. سقف معافیت مالیاتی حقوق بدون تغییر ۲ میلیون تومان پیشنهاد شد

پربحث‌های هفته

  1. افزایش عجیب عوارض خروج از کشور/ سفر اول 220 هزار تومان، سفر دوم 330 و سفرهای بعدی 440 هزار تومان

  2. آیا حقوق ایرانی ها به ریال و مخارجشان به دلار است؟

  3. صادقی؛ فساد؛ سکوت

  4. از فروش هویج آمریکایی ۹۰هزار تومانی و تمشک‌ 480 هزار تومان تا اجناس سوپرلاکچری در فروشگاه شهرداری +عکس

  5. در لایحه بودجه ۹۷ افزایش حقوق کارکنان ۱۰ درصد در نظر گرفته شد

  6. باور کنید اینجا تهران است  

  7. پس از فروش ۲۰ هزار سکه در ۵ جلسه حراج/ جهش ۴۰ هزار تومانی قیمت سکه/ دلار ۴۲۰۰ را هم رد کرد

  8. وعده وزیر اقتصاد/ دلار ارزان می شود

  9. رفتار تبعیض‎آمیز عراقی‎ها با تجار ایرانی در مقایسه با عربستان و ترکیه

  10. اخبار سرکاری سود سهام عدالت و بازی با اعصاب مردم

  11. انصارالله رسما اعلام کرد؛ عبدالله صالح کشته شده است/ وزارت کشور یمن: فتنه ساقط شد+ فیلم

  12. جزئیات لایحه بودجه‌۹۷/ از حذف گسترده یارانه بگیر، افزایش قیمت آب و قیمت خرید سربازی تا افزایش 10درصدی حقوق و بودجه عمرانی و اشتغال

  13. خوش‌آمد گویی متفاوت رحیم پور ازغدی به آقای دوربینی  

  14. وامهای کلان آقازاده ها و مقامات باعث ورشکستگی موسسات مالی- اعتباری شد

  15. شروط ایران برای سفر امانوئل ماکرون به تهران

  16. گزارش روحانی از بودجه ۱۱۹۴ تریلیونی سال ۹۷: حذف بخشی از یارانه بگیرها/ دنبال اصلاح قیمت‌ها هستیم/ انتقاد از تصویب ردیف های دریافت بودجه توسط دو برادر یا پسرعمو!/ ریشه مسکن مهر غلط بود

  17. استخدام های حاشیه ای زنگنه و لغو جذب فارغ التحصیلان رتبه الف دانشکده نفت!/ وزارت نفت باید متعهد به انجام موضوعی که تعهد داده است باشد

  18. توافق ۵عضو کابینه برای افزایش تعرفه خودرو/ سقف تعرفه ۱۵۰درصد می‌شود

  19. 2 سال دوندگی یک زوج برای واریز یارانه زندگی مشترک/ بی توجهی سازمان هدفمندی یارانه ها به مشکلات مردم

  20. استعلام جدید کمیسیون آموزش از وزارت علوم در مورد مدارک تحصیلی حسین فریدون

  21. حکم اعدام دومین مرد به جرم تجاوز به دختر 15ساله صادر شد

  22. اجرای مرحله دوم اجرای طرح رجیستری با گوشی های اپل/ موقع خرید به چه نکاتی توجه کنیم

  23. واکنش فردوسی پور به حضور 500 میلیونی فیگو در برنامه‌اش!

  24. آقای فردوسی پور، چرا مقابل فیگو دل ضعفه گرفتی؟!

  25. فراموشی دختران سوخته شین‌آباد/ گوشت اضافه، عمل جراحی و دیه ای که پرداخت نمی شود

آخرین عناوین